3. TEMA: KABA BUSELİK VE KABA GEVEŞT TELLERİNDE SOL EL POZİSYON UYGULAMALARI
SAB11. Müziksel Çalma
E1.1. Merak, E1.5. Kendine Güvenme (Öz Güven)
SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)
D3. Çalışkanlık, D16. Sorumluluk
OB2. Dijital Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı
UD.4.3.1. Kaba geveşt ve kaba buselik tellerini çalabilme
a) Çalacağı egzersizleri çözümler.
b) Çalgıya özgü duruş ve tutuş pozisyonu alır.
c) Çalgıya özgü teknikleri kullanır.
ç) Müziksel bileşenleri uygular.
Kaba Geveşt Teli
Temel Dörtlü ve Beşliler
1 ve 2. Pozisyon Sesleri
kaba buselik, kaba geveşt, pozisyon, ud
Öğrenme çıktıları, gözlem formu ve öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Akıcı çalma ile ilgili performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.
Öğrencilerin dügâh ve hüseyni aşiran tellerinde egzersiz ve temel dörtlü beşlileri çalabildiği kabul edilmektedir.
Öğrencilere dügâh ve hüseyni aşiran tellerindeki I, II ve III. kolon sesleri sorulabilir. Bir kürdi beşli çalmaları istenerek ritmik bir egzersiz çalınabilir. Bu sırada udun tutuşu ve parmak pozisyonları incelenerek entonasyon ve temiz çalma ile ilgili bilgilendirme yapılabilir.
Öğrencilerin konuya yönelik dikkatini çekmek için bir önceki ünitede verilen örneklerden yola çıkılarak yeni öğrenilecek sesler ile ilgili tahminde bulunmaları istenebilir (kaba rast vb.). Öğrencilerin yeni öğreneceği tel ve seslere dayalı cevaplanabilecek araştırma soruları oluşturabilmeleri için yönlendirici ve dikkat çekici bir video izletilerek verilen bilgilerle ilgili düşünceleri ve önceki deneyimleri sorgulanabilir.
UD.4.3.1
Etkileşimli tahta aracılığı ile çeşitli görseller ve videolar sunularak (OB2) öğrencilerde çalacağı teller ile ilgili dikkat uyandırılır (E1.1). Görsellerdeki egzersizleri öğretmen okur ve sıra ile öğrencilerden okumaları istenir (SAB6). Ardından örnek bir egzersiz üzerinden öğretmen nasıl çalınacağını anlatır ve öğrencilerden diğer egzersizleri çözümlemeleri istenir. Bu süreç, öz değerlendirme formu ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilerden udu tutup doğru şekilde oturmaları istenir. Bu süreç; sağ bacak pozisyonu, sırt ve kolların doğru pozisyonu ve sol el parmaklarının duruşunu içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Kaba geveşt teli öğrencilere uygulamalı olarak anlatılarak göstermeleri istenir. Bunu yaparken diğer tellerin yerleri gösterilerek dikkat çekilir (E1.1, KB2.2) ve öğrencilerden kaba geveşt telini göstermeleri istenir. Udun en kalın teli (bam teli) olduğundan -serbest icralar başta olmak üzere- eserleri seslendirirken farklı akortlarda icraya nasıl bir renk kattığı birkaç küçük örnek ile gösterilir (E1.1, KB2.2). Daha sonra tüm teller dâhil olacak biçimde boş tellerde ritmik çalışmalar yapılır. Bu süreçte oktav kavramı anlatılır. Birbirinin oktavı olan birkaç ses gösterilir ve Türk müziği (OB5) ses sistemindeki (kaba rast-rast, kaba buselik-buselik, acemaşiran-acem vb.) karşılıklarına yer verilerek öğrencilerin göstermeleri beklenir (KB2.2, D16.3). 1 ve 2. pozisyon sesleri egzersizler ile bir dizinin tamamını içeren (çargâh, buselik, kürdi) egzersiz çalışmaları yapmaları istenir (D3.4, SDB1.2). Bu süreç, pozisyon ve dizi seslerini içine alan kontrol listesi ile değerlendirilebilir. Kaba geveşt telinden başlayarak birkaç örnek egzersiz verilir ve öğrencilerden yapması istenir (E.1.5). Öğretmen bu süreç içinde bam telini ritmik bir öge olarak kullanır. Öğrenciler verilen egzersizleri kendi pozisyondan çalarken öğretmen bir oktav tiz bölgeden çalar. Oktavlar arası duyum farklarını algılamaları beklenir (D16.3, KB2.2). Türk müziği repertuvarında yer alan eserlerin bazı bölümleri verilerek akıcı bir şekilde çalmaları istenir (OB5, SDB1.2). Kaba geveşt ve kaba buselik tellerinde yapılan dörtlü ve beşli çalışmalarını hüseyni aşiran ve dügâh tellerinde çalmaları, etkin rol oynamaları istenir (D3.1). Bu süreç, akıcı çalma ile ilgili performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.
Öğrencilere udun ses sistemi ve akort düzeni hakkında bilgi verilebilir. Uda benzeyen diğer çalgıların görsellerinden oluşan bir sunum hazırlamaları istenebilir. Öğrencilere “Eğer kendi müzik grubunu kursaydın hangi çalgıları seçerdin? Neden?“ gibi sorular sorularak yaratıcı müzikal tartışmalar yapmaları istenebilir.
Öğrencilere dörtlük, sekizlik nota, sus ya da sol anahtarı çizdirilebilir. Mızrap hareketlerini önce eller olmadan büyük kol hareketleriyle yapmaları istenebilir. Örneğin havada büyük daireler çizerek bilek esnekliği çalışmaları yapılabilir. Sonrasında sadece boş tellerle ritmik vuruşlara geçmesi istenebilir.