3. TEMA: ÇALGIM UD
FBAB10. Tümevarımsal Akıl Yürütme
11
E1.1. Merak, E.1.5. Kendine Güvenme (Öz Güven),E2.2. Sorumluluk, E2.5. Oyunseverlik
SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği, SDB3.2. Esneklik
D12. Sabır
OB4. Görsel Okuryazarlık
UD.2.3.1. Tavır özellikleri bakımından ölçütler bularak genellemeler yapabilme
a) Gözlemlediği icrada mızrap kontrolü ve ritim ölçütlerine ilişkin örüntüler bulur.
b) Mızrap tutuşu ve basit ritim kalıpları ile ilgili genellemeler yapar.
Boş Telleri Tanıma
Çeşitli Mızrap Hareketleri ile Boş Telleri Seslendirme
mızrap, ud
Öğrenme çıktıları; kısa cevaplı sorulardan oluşan çalışma kâğıdı kullanarak değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden çaldığı mızrap vuruşlarından oluşan ritim kalıplarını yazmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.
Mızrap tutuşu ve ritim kalıplarına dair temel bilgi ve deneyimlerinin olduğu kabul edilmektedir.
Öğrencilere "Ud çalgısını doğru tutabiliyor musunuz?", "Mızrabı doğru bir şekilde kullanabiliyor musunuz?", "Oturuş pozisyonu çalmayı rahat kılacak şekilde mi?" gibi sorular sorularak öğrencilerin ön değerlendirme düzeyleri gözlemlenebilir. Öğrencilere basit bir ritim kalıbı çaldırılarak süreci gözlemlemesi sağlanabilir. Öğrencilerden öğretmenin çaldığı telin hangi tel olduğunu söylemeleri istenebilir.
Bir enstrüman çalmanın yalnızca beceri ile ilgisi olmadığından eğer bu şekilde olsaydı makinelerin ya da yazılımların insanlara göre daha güzel müzik yapabileceğinden bahsedilebilir. Enstrüman çalan ya da orkestra yöneten robotlar izletilerek insanların yaptıkları ile arasında nasıl farklar olduğunu ifade etmeleri istenebilir 1. sınıf düzeyi öğrenmeleri ile köprü kurulabilir. Bir icra üslubunun ve icracının o alana özgü dinlediği eserler ve çaldığı parçalarla şekillendiği; ayrıca kişisel çalışmalarıyla bu üsluba kendi yorumunu kattığı anlatılabilir. Udun telleri bir aileye benzetilerek hepsinin görevlerine ve bütün olarak icra yapısına dikkat çekilebilir. Bunu yaparken farklı üsluplarda örnekler çalınabilir. Ud sesini ayırt etmesi ve bu sınıf düzeyine dair öğreneceği varsayılan öğrenme çıktılarına dair köprü kurulabilir.
UD.2.3.1
Öğrencilerin çalgıları ve mızrapları kendilerinin tutması ve oturması istenir. Bunu yaparken kendi hataları varsa tespit etmeleri ve yanlışlarını düzeltmeleri istenir (SDB3.2, E2.2). Görseller aracılığı ile sunulan (OB4) tutuş ve oturuş pozisyonlarına bakarak doğru şekilde tutup oturmaları beklenir (SDB1.2). Daha sonra yine görseller aracılığı ile sunulan (OB4) egzersizleri önce öğretmen yapar ve öğrencilerin çözümlemeleri beklenir. Çözümleme ve çalma ortak kümelerini içine alan gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Bu sırada dengede durmak, nefes almak gibi gündelik yaşantımız içinde yaptığımız fakat yaparken dikkat etmediğimiz davranışların çalgı icrasında ne derece önemli unsurlar olarak karşımıza çıktığından bahsedilerek merak uyandırılır (E1.1). Nefesimizin tamamını vererek ya da nefesimizi tutarak hiçbir şey yapamadığımız gibi doğru nefes almadan ud icrasını olumsuz yönde etkileyeceğinin kavranması beklenir (SDB1.2). Boş tel egzersizlerini önce doğru nefes alarak daha sonra da nefeslerini tutarak yapmaları istenir. Öğrenciler doğru nefes alarak çalma ile ilgili kendini değerlendirebilir. Bu süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Türk müziği formlarına ait (saz semaisi, sirto, longa, köçekçe vb.) eserler dinletilir. Eserlerin tempo özelliklerine (hızlı, orta hız ve yavaş) dikkat çekilir. Kaplumbağa ve tavşan masalı gibi düzeylerine uygun benzetmeler kullanılarak örnekler verilir (E1.1). Bu örnekler doğrultusunda mızrap yönlerinin tutarlılığı, bilek hareketleri gibi teknik beceri temelli çalışmalar yapmaları istenir. Bunu yaparken sabırlı olmaları beklenir (SDB1.2, D12.3). Sınıfta “kaplumbağa“ ve “tavşan“ karakterlerini temsil eden iki grup oluşturulur (SDB2.2). Boş tel egzersizlerinden biri “kaplumbağa“ olarak yavaş tempoda, diğeri "tavşan" olarak hızlı tempoda çalacak şekilde bölünür. Öğretmen, basit bir melodiyi iki farklı tempoda (yavaş ve hızlı) çalar ve gözlemlemeleri beklenir (KB1.). Kaplumbağa grubundan bu melodiyi yavaş tempoda, tavşan grubundan ise hızlı tempoda tekrarlamaları istenir (SDB2.2). Yarış sonunda her iki grubun temposunu doğru uygulayıp uygulamadığı değerlendirilir (E2.5, SDB2.2). Öğrencilere birer büyüteç resmi verilir (OB4). Basit bir Türk müziği formu çalınır ve dinamik değişimler (forte/piyano) belirlenir. Öğrencilerden dinlerken hangi bölümlerin daha güçlü (forte) ve hangi bölümlerin daha hafif (piyano) çaldığını tahmin etmeleri beklenir (KB2.12). Sonrasında öğrencilerin mızrap hareketlerini kullanarak bu dinamikleri uygulamaları istenir (KB2.14). İki farklı boş tel egzersizi görsel olarak verilir. Önce öğretmen seslendirerek öğrencilerin merak etmeleri sağlanır (OB4, E1.1). Bu egzersizleri birleştirmeleri istenir. Bunu yaparken sebat etmeleri (D12.3) ve kendilerine güvenmeleri istenir (SDB1.2, E1.5). Birleştirilen egzersizlerin belli bölümleri tempo ve gürlük bakımdan bir öncekinden farklı olacak şekilde çalınır. Bu süreçte öğrencilerin kendilerini neyi nasıl yaptıklarına dair değerlendirmeleri istenir (SDB1.2). Aynı egzersizler tempo ve gürlük bakımından farklı şekillerde çalınarak öğrencilerin dikkatleri çekilir. Ortaya çıkan müzik ifadesinin eserlerin müzikal karakteri olabileceğine dikkat çekilir (E1.1). Kendi istedikleri tempo ve gürlükte çalmaları istenir. Bu süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Ritmik unsurları çalmaya yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.
Metronomda daha hızlı mızrap hareketleri verilebilir. Öğrenciye keşfettiği örüntüleri solo olarak bir grup içinde bire bir icra etmesi istenebilir. Standart boş tel egzersizlerine ek olarak senkoplu ritimler, üçleme, aksak ritimler (5/8, 7/8) gibi ileri seviye ritmik ögeler eklenebilir. Arpej, tremolo gibi farklı mızrap teknikleri tanıtılarak küçük denemeler yapmaları sağlanabilir.
Öğrencinin udu eline alıp dokunmasına, telleri çekmesine ve sesi hissetmesine fırsat verilebilir. Karmaşık tekniklere girmeden basit ve tekrarlayan melodiler öğretilebilir. Öğrendikleri sık sık tekrar ettirilip küçük adımlarla ilerlenebilir. Daha yavaş tempolarda hız belirteci kullanılarak egzersizler basitleştirilir.