2. TEMA: TELDEN RİTİM DOĞAR

SAB11. Müziksel Çalma

E1.1. Merak, E1.5. Kendine Güvenme (Öz Güven), E2.2. Sorumluluk, E2.5. Oyunseverlik

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği, SDB.3.2. Esneklik

D12. Sabır

OB4. Görsel Okuryazarlık

UD.2.2.1. Boş telleri çeşitli ritmik vurgular ile çalabilme

a) Boş tel uygulamaları için verilen egzersizleri çözümler.

b) Boş tel uygulamaları için mızrap tutuş ve oturuş pozisyonunu alır.

c) Çalgıya özgü teknikleri kullanır. ç) Müziksel bileşenleri uygular.

Boş Telleri Tanıma

Çeşitli Mızrap Hareketleri ile Boş Telleri Seslendirme

Doğru Tonu Elde Etme

mızrap, ud

Öğrenme çıktıları, gözlem formu ve kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Ritmik unsurları çalmaya yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir.

Çalgıya özgü tekniklerin kullanımı, müziksel bileşenlerin doğru yorumlanmasını sağlar.

Öğretmen boş tellerde kısa bir ritim örüntüsü çalabilir (düm-düm-tek-düm-tek). Öğrencilerden bu örüntüyü tekrar etmeleri ve ardından hangi bölümlerin tekrarlandığını fark etmeleri istenebilir. Sesler arasındaki farkları gözlemlemeleri açısından öğretmen, aynı ritmi farklı tellerde çalarak öğrencilerden bu iki tel arasındaki kalınlık-incelik ses farkını tanımlamalarını isteyebilir.

Öğrencilere günlük yaşantılarında dinledikleri eserlerden biri çalınabilir. Daha sonra klasik repertuvardan bir eser çalınarak bu iki eserin hangi stillerde olabileceğini tartışmaları istenebilir. Üslup ve tavır bakımından varsayımda bulunmaları yeni bilgi veya becerileri arasında köprü kurmaları sağlanabilir. İki ya da üç tel öğretmen tarafından isimlendirilebilir (neva: cesur kahraman, dügâh: bilge öğretmen) ve daha önce bu teller hakkında yazdığı kısa hikâyeleri bir öğrenci okurken belli bir ritimde ve şiddette boş telleri çalar. Belli bir ezgisel unsur olmadan herhangi bir hikâyenin içinde yer aldığında boş tel seslerinin bile bir anlam ifade edebileceği aktarılabilir ve gündelik yaşantılarında karşılaşabilecekleri dizi, çizgi film müziklerinde müziğin nasıl kullanıldığına dair dikkatleri çekilerek boş tel uygulamaları ve öğrenme süreci arasında köprü kurulabilir.

UD2.2.1

Öğrencilerin çalgıları ve mızrapları kendilerinin tutması ve oturması istenir. Bunu yaparken kendi hataları varsa tespit etmeleri ve yanlışlarını düzeltmeleri istenir (SDB3.2, E2.2). Görseller aracılığı ile sunulan (OB4) tutuş ve oturuş pozisyonlarına bakarak doğru şekilde tutup oturmaları beklenir (SDB1.2). Daha sonra yine görseller aracılığı ile sunulan (OB4) egzersizleri önce öğretmen yapar ve öğrencilerin çözümlemeleri beklenir. Çözümleme ve çalma ortak kümelerini içine alan gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Bu sırada dengede durmak, nefes almak gibi gündelik yaşantımız içinde yaptığımız fakat yaparken dikkat etmediğimiz davranışların çalgı icrasında ne derece önemli unsurlar olarak karşımıza çıktığından bahsedilerek merak uyandırılır (E.1.1). Nefesimizin tamamını vererek ya da nefesimizi tutarak hiçbir şey yapamadığımız gibi doğru nefes almadan ud icrasını olumsuz yönde etkileyeceğinin kavranması beklenir (SDB1.2). Boş tel egzersizlerini önce doğru nefes alarak daha sonra da nefeslerini tutarak yapmaları istenir. Öğrenciler doğru nefes alarak çalma ile ilgili kendini değerlendirebilir. Bu süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Türk müziği formlarına ait (saz semaisi, sirto, longa, köçekçe vb.) eserler dinletilir. Eserlerin tempo özelliklerine (hızlı, orta hız, yavaş) dikkat çekilir. Kaplumbağa ve tavşan masalı gibi düzeylerine uygun benzetmeler kullanılarak örnekler verilir (KB1, E1.1). Bu örnekler doğrultusunda mızrap yönlerinin tutarlılığı, bilek hareketleri gibi teknik beceri temelli çalışmalar yapmaları istenir. Bunu yaparken sabırlı olmaları beklenir (SDB1.2, D12.3). Sınıfta “kaplumbağa“ ve “tavşan“ karakterlerini temsil eden iki grup oluşturulur (SDB2.2). Boş tel egzersizlerinden biri “kaplumbağa“ yavaş tempoda, diğeri “tavşan“ hızlı tempoda çalacak şekilde bölünür. Öğretmen, basit bir melodiyi iki farklı tempoda (yavaş ve hızlı) çalar ve gözlemlemeleri beklenir. Kaplumbağa grubundan bu melodiyi yavaş tempoda, tavşan grubundan ise hızlı tempoda tekrarlamaları istenir (SDB2.2). Yarış sonunda her iki grubun temposunu doğru uygulayıp uygulamadığı değerlendirilir (E2.5, SDB2.2). Basit bir Türk müziği formu çalınır ve dinamik değişimler (forte/piyano) belirlenir (KB1). Öğrencilerden dinlerken hangi bölümlerin daha güçlü (forte) ve hangi bölümlerin daha hafif (piyano) çaldığını tahmin etmeleri beklenir (KB2.11). Sonrasında öğrencilerin mızrap hareketlerini kullanarak bu dinamikleri uygulamaları istenir (KB2.14). İki farklı boş tel egzersizi görsel olarak verilir. Önce öğretmen seslendirerek öğrencilerin merak etmeleri sağlanır (OB4, E1.1). Bu egzersizleri birleştirmeleri istenir. Bunu yaparken sebat etmeleri (D12.3) ve kendilerine güvenmeleri istenir (SDB1.2, E1.5). Birleştirilen egzersizlerin belli bölümleri tempo ve gürlük bakımdan bir öncekinden farklı olacak şekilde çalınır (E1.5). Bu süreçte öğrencilerin kendilerini neyi nasıl yaptıklarına dair değerlendirmeleri istenir (SDB1.2). Aynı egzersizler tempo ve gürlük bakımından farklı şekillerde çalınarak öğrencilerin dikkatleri çekilir. Ortaya çıkan müzik ifadesinin eserlerin müzikal karakteri olabileceğine dikkat çekilir (E1.1). Kendi istedikleri tempo ve gürlükte çalmaları istenir (KB1.). Bu süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Ritmik unsurları çalmaya yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Hazır bulunuşluğu yüksek, müziğe ve enstrümanlara aşina olan ya da hızlı öğrenen öğrencilere farklı bir grup oluşturularak daha hızlı veya daha farklı bir tekniği grup arkadaşlarıyla uyumlu icra etmesi beklenebilir.

Dokunsal Deneyim: Öğrencinin udu eline alıp dokunmasına, telleri çekmesine ve sesi hissetmesine fırsat verilebilir. •

Basit Melodiler: Karmaşık tekniklere girmeden basit ve tekrarlayan melodiler öğretilebilir.

Tekrarlayan Öğretim: Öğrendikleri sık sık tekrar ettirilip küçük adımlarla ilerlenebilir.

Çalma: Daha yavaş tempolarda hız belirteci kullanılarak egzersizler basitleştirilebilir.