1. TEMA: UDUN BOŞ TELLERİNİ TANIYALIM
SAB9. Müziksel Dinleme
E1.3. Azim ve Kararlılık
SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma)
D6. Dürüstlük, D12. Sabır, D14. Saygı
OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık
UD.2.1.1. Boş telleri tanıyarak dinleyebilme
a) Boş telleri duyarak tanır.
b) Boş telleri ayırt eder.
c) Boş telleri açıklar.
Boş Telleri Tanıma
Çeşitli Geometrik Şekiller ve Görseller Aracılığı ile Boş Telleri Açıklama
boş tel, ud
Öğrenme çıktıları; kısa cevaplı sorular, doğru-yanlış ve boşluk doldurma seçeneklerinden oluşan çalışma kâğıtları kullanılarak değerlendirilebilir. Ritmik unsurları ifade eden hayvan şekilleri ile telleri ifade eden geometrik şekilleri eşleştirmeye yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir.
Öğrencilerin dinleme ve boş telleri çalma ile ilgili günlük yaşam deneyimlerine sahip oldukları kabul edilmektedir.
Öğrencilere ud çalgısının yer aldığı müzik toplulukları sorulabilir. Bu toplulukları oluşturan her bir unsur nasıl enstrüman ise enstrümanları oluşturan unsurların da parçalar olduğu ifade edilerek udun bölümleri ve bu bölümlerin birbiriyle ilişkilerinin söylenmesi istenebilir. Daha sonra ud ve mızrabı nasıl tuttukları sorulabilir ve ritim kalıpları hakkında bilgilendirme yapılarak önceki öğrenmeleri pekiştirilebilir.
Udu meydana getiren parçalar ve ud sesi bir şehrin işleyişine ve o şehrin yerleşim birimlerine benzetilebilir. İnsanların şehirlerde belli bir düzen ve toplumsal kurallar içinde yaşaması gerektiği gibi udun tellerinin de bir şehirdeki düzenli yapılar gibi belirli bir düzen içinde olması gerektiği anlatılabilir. Böylece önceki öğrenmelerle şehir benzetmesi üzerinden bir bağlantı kurulabilir. Bu şehirlerin coğrafi koşullardan bağımsız olarak kendilerine has bir resimsiye sahip oldukları ve kimi yerlerin daha modern kimi yerlerin daha geleneksel bir anlayış ile inşa edildiği ya da düzenlendiği de vurgulanabilir. Enstrümanların aynı bu şehirler gibi bazen modern, bazen geleneksel, bazen de karma bir yaklaşım ile icra edilebileceğine ilişkin örnekler, icra edilerek verilebilir. Şehirlerin içinde birbirine bağlanan uzun ve kısa yollar olduğunu, gidilecek yere varmak için bazen kısa yolların tercih edileceğini idrak etmeleri için bir şehir haritası açılabilir.Yolları kısaltan unsurların aynı teller arası kullanılan geçiş ve pozisyon yaklaşımları gibi tercih edilebileceği anlatılabilir. Örneğin dügâh telinde neva perdesini aynı tel üzerinden seslendirmesi, daha sonra neva teline (yani kısa yolu tercih ederek) geçerek günlük yaşam deneyimlerinde sahip oldukları şehrin fiziki yapısı ile boş tel uygulamaları arasında köprü kurması sağlanabilir.
UD.2.1.1
Öğretmen boş telleri tanıtır ve tüm boş tellerin tınılarını algılayabilecekleri uzunlukta seslendirir. Daha sonra öğrencilerden gözlerini kapatmaları istenir ve gerdaniye telinden başlanarak, kaba geveşt teline kadar sırayla isimleri söylenip, yeniden seslendirilerek merak uyandırılır. Bunu yaparken sabırlı olmaları istenir ve öğrencilerin bu sesleri tanıması beklenir. Bu süreç, kısa cevaplı sorulardan oluşan çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencileri daha önce her tel için hazırladıkları geometrik şekiller tahtaya asılır ve öğrencilerden bu parçaları belirlemeleri istenir (KB2.4). Ardından sırasıyla; daire: gerdaniye, üçgen: neva, kare: dügâh gibi geometrik şekiller tellerin sesleri ile eşleştirilir ve gözlemledikleri duruma ilişkin sorular sorarak ölçüt belirlemeleri beklenir (KB2.4). Öğretmen önce sıra ile daha sonra karışık bir şekilde boş telleri çalar. Duyduğu telin sesini ayırt ederek şekiller arasından göstermeleri, görsel ve ses arasında ilişki kurmaları istenir (KB2.20). Bu süreç, doğru-yanlış ve boşluk doldurma seçeneklerinden oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Bu çalışma sırasında öğrencilerin sesleri eşleştirme konusundaki süreçlerini değerlendirmesi (SDB1.3) bunu yaparken kendine karşı dürüst ve kararlı olması beklenir (E1.3, D6.1). Öğretmen etkileşimli tahta için daha önce hazırladığı sembolleri gösterir (OB4). Bu semboller hayvan resimleri de olabilir. Her hayvan resmi bir ritim kalıbını temsil eder. (Horoz: İzmir, Kaplumbağa: Van vb.) Her hayvan resmi için verilen ritim kalıbı aralıklı tekrarlar ile çalışılır (SAB6). Bunu yaparken sabırlı olmaları beklenir (D12). Ritim kalıplarını defterlerine yazmaları istenir (SAB7). Boş telleri temsil eden geometrik şekillerin ve basit ritim kalıplarını temsil eden hayvan resimlerinin karşılıklı olarak yer aldığı görsel, etkileşimli tahta aracılığı ile açılır (OB4). Daha sonra öğretmen; boş telleri, verilen ritim kalıpları ile seslendirir ve öğrencilerden hazırlanan görselleri etkileşimli tahta üzerinde sırayla eşleştirmelerini ister (üçgen ve fil) (OB2). Bunu yaparken öğrencilerin birbirlerine karşı saygılı olmaları beklenir (D14). Örnekleri eşleştiren öğrencilerden bu bileşenleri ritim ve boş tel bakımından açıklamaları istenir. Ritmik unsurları ifade eden hayvan şekilleri ile telleri ifade eden geometrik şekilleri eşleştirmeye yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir.
Hazır bulunuşluğu yüksek, müziğe ve enstrümanlara aşina olan ya da hızlı öğrenen öğrencilere metronomda daha hızlı mızrap hareketleri verilebilir. Geri dönüşüm malzemeleri ile bir ud modeli oluşturulup boş teller farklı renk vb. özelliklerle donatabilir. Bu model sınıf panosu ya da okul koridorunda sergilenebilir.
Öğrencinin udu eline alıp dokunmasına, telleri çekmesine ve sesi hissetmesine fırsat verilebilir. Karmaşık tekniklere girilmeden basit ve tekrarlayan melodiler öğretilebilir. Öğrendikleri sık sık tekrar ettirilip küçük adımlarla ilerlenebilir. Daha yavaş tempolarda hız belirteci kullanılarak egzersizler basitleştirilebilir.