5. TEMA: UDUN SES EVRENİ

SAB9. Müziksel Dinleme

E1.1. Merak, E2.3. Girişkenlik

SDB2.1. İletişim, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum

D10. Mütevazılık, D14. Saygı

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

UD.1.5.1. UD sesini dinleyebilme

a) Ud sesini diğer enstrümanlar arasında tanır.

b) Ud sesini diğer enstrümanlar arasında ayırt eder.

c) Udun yer aldığı müzik topluluklarını açıklar.

Udun Sesi ve Yer Aldığı Müzik Toplulukları

ud, ud sesi

Öğrenme çıktıları; kısa cevaplı ve eşleştirme sorularından oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Ud çalgısının içinde bulunduğu müzik topluluklarının tür bakımından açıklamasını içeren performans görevi verilebilir. Bu süreç, dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin temel sesleri ayırt edebilecek işitsel algı düzeyine sahip oldukları kabul edilmektedir.

Ön değerlendirme sürecinde öğrencileri refleksiyon sürecine teşvik etmeye yönelik yaklaşımlar ele alınabilir. Öğretmen orta hızda bir eser çalarak öğrencilere bu eserin kendilerini nasıl hissettirdiğini sorabilir; öğrencilere basit ritim çubukları dağıtabilir. Öğretmen ud çalarak neşeli bir melodi oluşturabilir. Öğrencilerden duydukları melodiye uygun bir şekilde ritim çubuklarıyla eşlik etmeleri istenebilir. Süreç sonunda öğrencilerin duygusal deneyimleri ve hislerine dair yorumları alınabilir. Öğrencilerden minderlere oturmaları ve gözlerini kapatmaları istenebilir. Öğretmen sakin bir ud melodisi çalabilir. Melodi bittiğinde öğrencilerden bu sesleri bir hareketle (yavaş el sallama ya da bir çiçeğin açılışını taklit etme) ifade etmeleri istenebilir. Gruplar hâlinde bu hareketleri birleştirerek kısa bir performans sergilemeleri sağlanabilir. Ud çalgısının sesi, yapısı ve varlığı bakımından öğrencilerin hayatları ile doğrudan ilişki kurulabileceği ve kendi müzik kültürüne dair nüveler geliştirilebileceği belirtilebilir. Bir düzlem yaratmak açısından her türlü dokunsal, duyusal ve görsel etkinlik yapılacağı vurgulanabilir.

Önce ud sesinin ud çalma eyleminden bağımsız olarak öğrencilere ne hissettirdiği, daha sonra boş tel uygulaması yapılırken öğrencilerin neler hissettikleri sorulabilir. Boş tel uygulaması yapma ile dinleme becerisi arasında köprü kurulabilir. Dinleme ve çalma arasındaki duyusal yönden ve beceri yönünden farklar genel hatlarıyla önce öğretmenin kendi deneyimleri üzerinden, daha sonra öğrencilere söz verilerek tartışılır. Günlük yaşantılarında dinledikleri müzikler içinden ud sesini ayırt etmeleri sağlanabilir. Öğrencinin ud sesini dinlemesi sağlanıp, çalma becerileri karşılaştırılarak köprü kurulabilir.

UD.1.5.1

Öğrencilere etkileşimli tahta aracılığı ile (OB2) TRT arşivinden ya da münferit dinletilerden kısa konser videoları izletilir. Bu etkinlik videoları arasından ud çalgısını göstermeleri istenir. İstekli ve girişken olmaları beklenir (E2.3). Bu topluluk konserlerinin kültürümüzün bir parçası olduğu ifade edilir (OB5). Öğretmen, bireysel arşivinden ya da internet üzerinden (OB2) ud konseri ya da resitali izletir ve öğrencilerin dinlediklerinde neler hissettiği sorulur. Öğrenciler bu duruma yönelik duygu ve düşüncelerini ifade eder (SDB2.1). Alınan dönütler doğrultusunda öğretmen kendi deneyimlerinden bahseder ve merak uyandırır (E1.1). Ud görüntüsünü ve sesini tanımaları beklenir. Böyle bir etkinliğe katılmış olsalardı neler hissedeceklerini kendi aralarında tartışmaları ve duygularını ifade etmeleri, bunu yaparken birbirine karşı saygılı olmaları beklenir (SDB2.1, D14.1). Daha sonra öğretmen üzerinde klasik batı müziği orkestrası, jazz orkestrası, bando, mehter gibi görseller olan kartlar dağıtır (OB4). Öğretmen bu görseller arasından udun hangi orkestralarda yer alabileceği konusunda fikirlerini sorar ve grup içinde kendi cümleleri ile ifade etmeleri istenir (D10.3, SDB2.1). Bu süreç, kısa cevaplı sorular ve eşleştirme sorularından oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Ud çalgısının yer aldığı orkestra ve topluluklara dair örnekler tekrar edilir ve diğer çalgılardan ayırt etmeleri beklenir. Öğretmen, Türk müziği türlerine dair hazırladığı görsel-işitsel materyalleri etkileşimli tahta ya da bilgisayar aracılığı ile gösterir ve dinletir (OB5, OB2). Bunun bir tür olduğu ifade edilir. Sosyal yaşantımız içinde karşımıza çıkabileceğinin altı çizilir ve diğer müzik türlerinin neler olabileceği sorulur (SDB2.3, SDB2.1). Tür, dönem ve form kavramlarına dair kısa bilgiler verilir ve sınıf gruplara ayrılır. Grup çalışmalarında uyumlu olmaları beklenir (D10.3). Kendi hayallerindeki Türk müziği orkestrasında hangi çalgıların olabileceğini tartışmaları istenir (SDB2.1). Öğretmen bu dönütler doğrultusunda Türk müziği orkestralarına dair hazırladığı görselleri sunar (OB4). Kalabalık orkestralardan başlayan bu görseller üç kişilik (trio) topluluklara kadar devam eder. Öğrencilerden tür bakımından bu görselleri yorumlamaları istenir (OB4). Yeni ve değişebilen fikirlere açık olmaları gerektiği ifade edilir (SDB3.1). Müzikte kurallar olduğu kadar hayal gücünün ve duyguların önemi vurgulanır ve bu iki durumu karşılaştırmaları beklenir (KB2.7). Daha sonra ud çalgısının içinde bulunduğu müzik topluluklarını tür bakımından açıklaması istenir. Bu konu hakkında aileleri ile hazırlayacakları bir performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Bir orkestra performansında ud sesini nasıl ayırt edilebileceğine dair bir tartışma yapılabilir. Ud sesini farklı çalgıların sesleri ile kıyaslayarak udun ayırt edici özelliklerini beyin fırtınası ile keşfetmeleri sağlanabilir. Öğrencilerden udun alışılmışın dışında nasıl kullanabileceğine dair fikirler geliştirmeleri istenebilir. Udun bir rock grubunda veya elektronik müzik içinde nasıl yer alabileceğini tartışılabilir.

Çeşitli enstrümanların resimleri olan kartlar arasından ud kartını bulması istenebilir. Daha sonra çalgı toplulukları arasında ud çalgısını göstermeleri istenebilir.