4. TEMA: UD İLE İLK BULUŞMA

SAB11. Müziksel Çalma

E1.1. Merak, E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik), E2.5. Oyunseverlik

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

UD.1.4.1. Mızrabı doğru şekilde tutarak boş telleri çalabilme

a) Çalınacak egzersizleri çözümler.

b) Çalgıya özgü duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Müziksel bileşenlere uygun çalar.

Udun tutuşu 

Mızrabın tutuşu

Oturuş

mızrap, ud

Öğrenme çıktıları; kontrol listesi ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Udun parçalarını tanıma bileşenlerini içine alan kontrol listesi kullanılabilir. Performans görevi olarak öğrencilerden udun boş teller üzerinde mızrap hareketlerini uygulaması istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirebilir.

Öğrencilerin seslerle ilgili günlük yaşam deneyimlerine sahip oldukları, seslerin incelik ve kalınlıklarını fark edebildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin notaların isimlerini daha önce duyup duymadıklarını belirlemek amacıyla yaşantılarından örnekler vermesi istenebilir. Ud çalgısının bölümlerine ve icrasına ilişkin açık uçlu sorular sorulabilir, gerektiği noktalarda yönlendirmeler yapılarak ne bildikleri belirlenebilir. Udun parçalarına ve genel müzik bilgisine dair sorular yöneltilebilir.

Bir olguyu ortaya çıkaran durumun o olgunun parçaları olduğu ve bütün kavramının yalnızca bir alanda karşılarına çıkacak bir konu olmadığı ifade edilebilir. Temel düzeyde günlük yaşantılar sırasında karşılaşılabilecek parça-bütün ilişkilerinden örnekler verilerek udun parçaları ve bütününe dair bir kanı oluşturulabilir. Böylece önceki tema ile şimdiki tema arasında bir köprü kurulabilir. Öğrencilerden aile ortamında dinlenilen müzik türlerine örnek vermeleri istenebilir. Tema içeriğinde kendi dinlediği ile aile ortamında dinlenen müzik türleri arasında ilişki kurması istenerek kısa açıklamalar ile ön bilgilendirme yapılabilir.

UD.1.4.1

Udun tutuş ve oturuş pozisyonları verilerek öğrencide merak uyandırılır (E1.1). Ud çalgısının tutuşuna ve icrasına dair aktarılacak konulara ilişkin ön konuşma yapılır. Görsel materyaller verilir ve çalacağı boş tel egzersizlerini çözümlemesi beklenir (OB1, OB4). Bu veriler doğrultusunda udu doğru bir şekilde tutması ve oturması istenir (SDB3.1). Bu süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Mızrap tanıtılır ve mızrabın kullanım biçimlerine dair görsel ve işitsel örnekler verilir. Bunu yaparken merak duymaları ve ilgi göstermeleri beklenir (D3.1, SDB3.1). Serçe parmağın pozisyonunu belirlemek için sazın göğsüne herhangi bir parmağın temas etmemesi ve çalgının öne kaymaması istenir (KB1). Alışma sürecinde hatalar olabileceği ve bunların oldukça normal olduğu vurgulanır (E1.4). Tempo, nüans gibi müziksel ifade ve bileşenleri ayırt etmenin en önemli yollarından birinin sağ ve sol el pozisyonlarının etkili bir şekilde kullanılmasından geçtiği ifade edilir ve sağ el pozisyonunu doğru bir şekilde almaları beklenir (SDB3.1). Böylece çalgıya özgü tekniklere dikkat çekilerek doğru bilek ve kol düzleminde mızrap tutmaları istenir (SDB1.1). Bilek, kol ve mızrap tutuş açılarını içeren gözlem formu verilebilir. Öğrencilere önce mızrabı doğru tutma ve kullanma ile ilgili temel bilgiler gösterilerek tekrar edilir (SDB1.2). Ardından basit bir ritim kalıbı söylenir (düm düm tek) ve merak duymaları beklenir (E1.1). Öğretmenin verdiği ritim kalıbını doğru mızrap hareketi ile tekrar etmeleri istenir (E2.5). Bu sırada ritmi doğru uygulayan ve mızrabı doğru tutan öğrenciler puan toplar. Her bir öğrenci, doğru mızrap tekniğiyle ritmi çalarsa bir sonraki turda ritim kalıbı biraz daha zorlaştırılır. Yanlış yapan öğrencilere anında dönüt verilir ve kararlı bir şekilde tekrar denemesi istenir (D3.1). Mızrabın tutuşu ve kullanımı konusunda öğrencilerin beceri ve farkındalık kazanmalarını sağlamaları ve motor becerilerini geliştirmeleri beklenir (E2.5). Mızrap tutuşu için verilen alıştırmalar gerdaniye, neva ve dügâh telleri düzleminde uygulamaları istenir. Bunu yaparken kendilerine inanmaları beklenir (E1.4). Bu alıştırmalar, görsel ve işitsel materyaller aracılığı ile Karaman, Ankara gibi temel tartım kalıpları şeklinde verilir (OB2, OB4). Sonrasında toplu icra yapmaları istenir (SDB2.1). Öğrencilerin boş tellere hâkimiyeti ve mızrap tutma dinamiklerini geliştirmeleri beklenir (D3.1). Dinamik, ezgi ve ritim unsurlarını geliştirmeleri için önce uzun sesli egzersiz, daha sonra da doku bakımından yoğun mızrap hareketlerine sahip egzersizler çalınarak mızrap dinamikleri aktarılır ve boş telleri çalmaları istenir. Bu süreç, gözlem formu ve kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden udun boş teller üzerinde mızrap hareketlerini uygulaması istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirebilir.

Metronomda daha hızlı mızrap hareketleri verilebilir. Öğrenciye doğru duruş ve tutuş özellikleri gösteren sanatçıların videolarını bulması, izlemesi ve sınıfa bu videolardaki duruş özelliklerini sunması istenebilir.

Dokunsal Deneyim: Öğrencinin udu eline alıp dokunmasına, telleri çekmesine ve sesi hissetmesine fırsat verilebilir.

• Basit Melodiler: Karmaşık tekniklere girmeden basit ve tekrarlayan melodiler öğretilebilir.

• Öğrencilere öğrendikleri sık sık tekrar ettirilip küçük adımlarla ilerlemeleri sağlanabilir.

• Çalma: Daha yavaş tempolarda hız belirteci kullanılarak egzersizler basitleştirilir.