2. TEMA: ÇARGÂH DİZİSİ

SAB11. Müziksel Çalma

E2.2. Sorumluluk, E3.2. Odaklanma, E3.8 Soru Sorma

SDB2.2. İş Birliği, SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D7. Estetik, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık

KMN.5.2.1. Çargâh dizisinde eser ve etüt çalabilme

a) Çargâh dizisinde çalınacak eseri çözümler.

b) Çargâh dizisini çalarken uygun duruş ve tutuş pozisyonu sergiler.

c) Çargâh dizisini çalarken kemana özgü teknikleri kullanır.

ç) Çargâh dizisini çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Dizi Çalışmaları

dizi, keman, yay, metronom

Öğrenme çıktıları; kontrol listesi, öz değerlendirme formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Öğrenciye performans görevi olarak çargâh dizisine uygun kısa bir etüt ya da geleneksel bir eser verilebilir ve öğrenciden bu eseri video kaydı ile çalması istenebilir. Çalışma; seslerin doğruluğu, diziye uygunluk, müzikal anlatım ve teknik yeterlilik gibi ölçütlerle analitik dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrencilerin dizi ile ilgili bilgi sahibi oldukları ve basit kalıptaki dizileri bildikleri kabul edilir.

Öğrenciye Türk müziğinde ses dizilimine dair bilgiler sorulur. Çargâh dizisine ait ezgiler dinletilerek öğrencilerin çargâh dizisiyle ilgili görüşleri alınabilir.

Öğrencilere daha önce duydukları, çevrelerinde sıklıkla rastladıkları geleneksel ezgiler, çocuk şarkıları veya eski Türk filmlerinde kullanılan melodilerden örnekler dinletilebilir. Bu ezgilerin bir kısmının çargâh dizisiyle ilişkili olabileceği fark ettirilebilir.

KMN.5.2.1

Çargâh dizisinin özellikleri anlatılarak makamın dizisi gösterilip bona ve solfej çalışmalarının uygun, akıcı ve bütünsel şekilde okunması için öğrenciye eşlik edilir. Bona ve solfej çalışmaları yapılırken öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2). Kısa etütler seçilir. Kısa etütler öğretmenle eşlikli olarak çalınır.Grup çalışmalarında grup ikiye ayrılarak birinci gruba bona ve solfej yaptırılırken diğer grubun etüdü çalması istenebilir (SDB2.2). Öğretmen çalışmada öğrencilerin ses uyumuna, ritmik yapıya uyup uymadıklarına ve kemanda ses tınısında hata olup olmadığına bakarak çalışmayı tekrar ettirir (D12.1). Öğrencinin çalışmada iş birliği yaptığı kişiyi dinleyerek ritmik devam etmesi sağlanır (SDB3.1). Öğrenciler, verilen eserdeki nota sürelerini doğru çalması için öğretmen eşliğinde bona ve solfej yapar. Böylece çalacağı eseri çözümler. Öğrenciler, duruş ve tutuş pozisyonunu ayarlar ve kemana özgü teknikleri kullanarak öğretmen rehberliğinde eserlerini çalar. Eserlerde kendini geliştirmeye yönelik çalışmalara devam eder (D7.3, D3.1). Bona yaparken ritme ve nota sürelerine dikkat eder. Solfej çalışmasında ritmik bileşenleri tanır. Çargâh dizisinin karar perdesinin çargâh olduğu bilgisini toplar (KB2.6). Çargâh dizisinin güçlüsünün gerdaniye yedeninin buselik seyrinin çıkıcı olduğu bilgisine ulaşır. Dijital bilgi üzerinden bire bir veya grup çalışmalarında çargâh dizisi ile ilgili bilgi toplayıp çıkarım yapar (OB2). Çargâh dizisinde kemana özgü teknikleri kullanarak grup çalışması veya bire bir çalışmalar yapar. Öğretmen bu çalışmaların yanında genel bilgilere de yer verir. Öğrencilere çargâh dizisinde çok sayıda eser bulunmadığını ancak ilahi ve Mevlevi bestelerinin çoğunun çargâh diziyle yazıldığı bilgisini verir (OB1). Öğrenci çargâh dizisinde bona yaparken nota sürelerini ayırt eder. Solfeje başlamadan önce sorular sorarak ses dizilimini öğretmen eşliğinde yapar (E3.8). Öğretmeni etkin şekilde dinleyerek karar sesinin rast perdesi olduğu bilgisine ulaşır. Çargâh dizisini çalışırken klasik Batı müziğindeki do majör ile karşılaştırma yapar. Benzerlik ve farklılıkları inceler. Böylece diğer diziyle ilgili bilgi toplayıp çargâh dizisine aşina olur. Çargâh dizisi ve do majör ton ile ilgili parçalar dinletilir ve aralarındaki tını farklılıkları incelenir (OB9). Öğrenci çargâh dizisini kemanla çalarken ritmik yapı ve ezgisel yapıya dikkat eder. Öğretmen, çalışmalarda videodan bazı eserler dinletir. Bu sayede öğrencilerin çargâh dizisine kulağının aşina olmasını sağlar. Dinlenilen eserlere tekrarlar sonucunda grup olarak eşlik etmeleri istenir (D4.2). Çargâh dizisinde bona ve solfeji etütler aracılığıyla bir arada uygular. Kısa etüt ve parçaları çalmadan önce solfejini yapar. Öğretmen keman eşliğinde öğrencilere eşlik eder. Bu çalışma grup eşliğinde yapılır, bir grup bona yaparken diğer grup ise müzikal bileşenleri solfej eşliğinde uygular (E2.2). Öğretmen, çalışmaları dijital ortamda örneklerle izletir. Öğrenciye performans görevi olarak çargâh dizisine uygun kısa bir etüt ya da geleneksel bir eser verilebilir ve öğrenciden bu eseri video kaydı ile çalması istenebilir. Çalışma; seslerin doğruluğu, diziye uygunluk, müzikal anlatım ve teknik yeterlilik gibi ölçütlerle analitik dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrenciler ile eser çalımına geçilebilir. Öğrencilerden diziye uygun parçaları araştırmaları istenebilir. Öğretmen, öğrencilerin seçtiği eserleri sadeleştirerek çaldırabilir.

Çalışılan makamın sesleri tek tek vurgulanarak öğrencilere duyurulabilir. Solfej çalışmalarına daha fazla yer vererek sesleri net duymaları ve kemanda perdeleri daha doğru basmaları sağlanabilir.