3. TEMA: BÜTÜN TELLERDE 1. KONUMDA KARIŞIK ETÜT VE ESER ÇALIŞMALARI, NÜANSLAR, SES, SES DEĞİŞTİRİCİ İŞARETLER, STACCATO TEKNİĞİ
SAB11. Müziksel Çalma
KB2.14. Yorumlama
SDB2.1. İletişim
D3. Çalışkanlık, D12. Sabır
OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık
KMN.4.3.1. Pozisyon kullanarak etüt ve eser çalabilme
a) 1. pozisyonda çalacağı eseri çözümler.
b) 1. pozisyonda eser ve etüt çalarken dik duruş ve tutuş sergiler.
c) 1. pozisyonda eser ve etüt çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır.
ç) 1. pozisyonda eser ve etüt çalarken müziksel bileşenleri uygular.
KMN.4.3.2. Ses değiştirici işaretleri yorumlayabilme
a) Diyez, bemol ve natürel işaretlerinin yerlerini inceler.
b) Ses değiştirici işaretleri öğrendiği çalışmalarla birleştirerek dönüştürür.
c) Ses değiştirici işaretleri kendi yorumuyla çalımını değiştirmeden yeniden ifade eder.
KMN.4.3.3. Kemanda nüansları kullanıp çalabilme
a) Nüans terimlerini çalacağı eseri çözümler.
b) Nüans terimlerini çalarken dik duruş ve tutuş pozisyonunu alır.
c) Nüans terimlerini çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır.
d) Nüans terimlerini kullanırken müziksel bileşenleri uygular.
Nüans Terimleri, Ses Değiştirici İşaretler, Staccato
keman, metronom, yay, nüans
Öğrenme çıktıları ders öncesinde öz ve akran değerlendirme, ders sonrasında ise performans görevi ve bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrenciye belirli bir pozisyonda çalınacak etüt ya da kısa eser verilebilir. Bu çalışma video kaydıyla belgelenebilir ve pozisyon doğruluğu, geçiş akıcılığı, entonasyon, müzikal ifade gibi ölçütlerle analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilebilir. Öğrenciye nüans içeren bir eser ya da etüt verilebilir ve öğrenciden bu eseri duygusal ifade ve dinamik farklılıkları vurgulayarak çalması istenebilir. Bu performans görevi; bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile müzikal anlatım gücü, dinamik geçişlerin doğallığı ve teknik yeterlilik yönünden değerlendirilebilir.
Öğrencinin hız terimlerini bildiği, yay çekme tekniklerini kullandığı, 1. pozisyonda tellerde parmak dizilimini bildiği kabul edilir.
Öğrencilere legato tekniğinin kemanda nasıl çalındığına ilişkin “Staccato tekniği sizce tersi olabilir mi, tersi olursa nasıl çalarız?“ soruları sorularak yorum yapmaları istenir. Buna yönelik oyunlar oynatılabilir.
Staccato tekniği, bir kangurunun zıplamalarıyla ilişkilendirilebilir. Kangurunun kısa ve belirgin sıçrayışları, yayla yapılan kesik ses üretimiyle benzeştirilebilir. Bu sayede öğrencilerin staccato tekniğini daha somut bir şekilde kavramaları sağlanabilir.
KMN.4.3.1
Öğretmen, bütün tellerde çalmak üzere sırasıyla veya atlamalı olarak tel etütlerini öğrencilere verir. Öğrenciler düzeyine uygun verilen eser veya etütlerin nota sürelerini inceler. İnceledikleri eser veya etüdün bonasını yaparak parçayı çözümler. Böylece ritmik yapıya uygun olarak eseri daha doğru seslendirir. Öğrenciler etüt çalışmasına geçmeden önce duruşunu ve keman tutuşunu ayarlar. Nota sehpasını boyuna göre uygun olarak ayarladıktan sonra her telde ayrı ayrı bütün parmakların kullanıldığı; kısa, bilinen parçalar ve kısa etütler çalar. Tellerde çalışmalar bittikten sonra bütün tellerde karma çalışmalara geçilir. Öğrenci etütleri çalarken yay tekniğini de kullanır. Öncelikle detaşe çalma tekniğini kullanarak etütleri çalar. Aynı etütleri legato tekniğini kullanarak, öğretmenle iletişim hâlinde bulunarak baştan tekrar çalar (E3.8). Legato tekniği yayda esneklik ve yayı rahat tutmanın yanı sıra yayı çekip itme tekniğini kavrattığı için burada staccato tekniğine geçilebilir. Öğrenciden bu teknikte yayı hafif kaldırıp arşenin tuttuğu işaret ve serçe parmağına dikkat çekerek hafif iterek yukarı doğru boş tel çalması istenir (SDB2.1). Bu aşamada yayın orta yay olarak kullanması kolaylık sağlayacağından tercih edilebilir. Çalışmanın sonunda gruplara dağılmaları ve dijital araçlardan bilgi edinerek uyum içerisinde birbirlerini değerlendirip (akran değerlendirme) çalışmalarını yapmaları istenir (OB2). Bire bir çalışmalarda ise öz değerlendirme yapar (D3.1). Öğrenciler, çalma tekniklerini etütlerde uygularken ritim ve nota sürelerine dikkat ederek teknik yapıları da kullanır. Metronom eşliğinde kısa eserlere geçer. Öğretmen eşliğinde çift ses çalışmaları yapabilir. 2'li gruplar oluşturularak çift ses eser çalışmaları yapar. Performans görevi olarak öğrenciye belirli bir pozisyonda çalınacak etüt ya da kısa eser verilebilir. Bu çalışma video kaydıyla belgelenebilir ve pozisyon doğruluğu, geçiş akıcılığı, entonasyon, müzikal ifade gibi ölçütlerle analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilebilir.
KMN.4.3.2
Ses değiştirici işaretlerin tuşede yerlerini yorumlar. 1. pozisyonda yerleştirilen parmakları; video, görseller ve öğretmen yardımıyla belirler. Bemol çalmalarda parmağın bir önceki notaya doğru kaydırıldığını fark eder. Diyezin ise bir sonraki notaya doğru kaydırıldığını, natürelin ise yerine göre değişkenlik gösterdiğini fark eder. Nokta bemol çalımdaysa geriye, diyez çalımdaysa ileriye doğru basıldığını gözlemler (KB2.2). Video ve resimlerden yardım alır. Öğretmenin örnek çalışında ise yaklaşarak bemol ve diyez, natürel işaretlerinin yerlerini belirler. Öğretmenin eşlik ettiği çalışmada öğrenci, daha net ses algısı açısından piyanodan yardım alır. Öğrencinin ses değiştirici işaretleri önceki öğrendiği ses perdeleriyle daha rahat özümseyerek çalışmayı birleştirip dönüştürmesi için piyano bu çalışmada öncelik olarak kullanılır. Etütler çalınırken öğretmen gruba ya da bire bir çalışmalara eşlik eder. Öğrenci ses çalışmalarında özverili ve sabırlı bir duruş sergiler (D12.1). Kısa eserler verilerek grup çalışması yapılır. Bu aşamada öğrencinin etütleri acapella olarak ritim kalıplarına, vuruşlara, ses değişikliğine dikkat ederek ifade etmesi istenir (OB4). Öğretmen bu çalışmada parçaya eşlik etmeden sadece ses değişimleri olan ölçülerde ses verir.
KMN.4.3.3
Eser çalışmalarında piano, forte, mezzoforte, crescendo, decrescendo gibi terimleri parça içerisinde kullanarak çalar. Piano nüansını crescendo ile birleştirerek (Burada öğrencinin yay tekniğini belirgin kullanarak piano ve forte kavramlarını öğrenmesi hedeflenir.) forte nüansına geçiş yapması sağlanır. Çalışma daha sonra forte olarak başlanıp decrescondo kullanılarak piano nüansına geçilir. Staccato çalım tekniğinde öğrenci, dik bir duruş sergiledikten sonra kesik yay çalışması yaparken forte nüansıyla kısa etütleri çalar. Legato tekniğinde ise piano nüansını kullanarak öğretmene eşlik eder. Kısa etütlerin çalışmasında nüanslar eşliğinde ritim ve hız tekniklerini kullanıp grup veya bire bir çalışmalar yapar. Video veya öğretmen eşliğinde çalışmalar andante veya moderato hızında çalınarak nüanslar etütlerde öğrenci tarafından sergilenir. Kısa etütler çalınırken öğrenciler müziksel bileşenleri uygular. Etütlerin çalımından sonra eserlere geçer ve nüans terimlerini gruplar hâlinde çalışmalarda sergiler (E2.2). Çalışma sonunda akran değerlendirmesi yaparak öğrenciler birbirlerine dönüt sağlar. Öğretmen, gözlem formu ile süreci değerlendirir. Öğrenciye performans görevi olarak nüans içeren bir eser ya da etüt verilebilir ve öğrenciden bu eseri duygusal ifade ve dinamik farklılıkları vurgulayarak çalması istenebilir. Bu performans görevi; bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile müzikal anlatım gücü, dinamik geçişlerin doğallığı ve teknik yeterlilik yönünden değerlendirilebilir.
Öğrencilere eser olarak sonatin verilebilir. Sonatin çalınırken çift ses grup çalışmaları yapılabilir. Bire bir çalışmalarda ise öğretmen eşliğinde eserler çift ses olarak çalışılabilir.
Video yardımıyla veya öğretmen eşliğinde bire bir çalışmalar yapılabilir. Staccato tekniğinden önce legato tekniğiyle arşeyi daha rahat kavrama çalışmaları etütler aracılığıyla yapılabilir. Bu çalışmalardan sonra staccato tekniğine başlanabilir ve orta yay çalışmasına öncelik verilebilir. Nüanslarda öncelikle yayı daha esnek kullanmayı sağlamak için kısa etütleri piano tekniğiyle çalıştırmak gerekebilir. Bu çalışmanın ardından forte çalışmasına geçilince daha kolay etüt çalışmasına öğrenciler adapte olabilir. Karma çalışmalara öğretmen eşliğinde geçilebilir.