5. TEMA: HİCAZ DİZİSİ AİLESİNDEN HÜMAYUN DİZİSİNİ ÖĞRENİYORUM

SAB11. Müziksel Çalma

E1.1. Merak, E3.2. Odaklanma

SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık

OB2. Dijital Okuryazarlık

KNN.6.5.1. Hicaz hümayun dizisini ve özelliklerini örnek etüt ve eserlerle birlikte çalabilme

a) Hicaz hümayun dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip çalabilmesi için yazılmış etüt veya eserleri çözümler.

b) Hicaz hümayun dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip kanuna özgü duruş pozisyonu alır.

c) Hicaz hümayun dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip kanuna özgü teknikleri kullanır.

ç) Hicaz hümayun dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip kanuna özgü müziksel bileşenleri kullanır.

Hicaz Hümayun Dizisinin Öğretilmesi

dizi, kanun, müzik

Öğrenme çıktıları; gözlem formu, kontrol listesi, öz değerlendirme, akran değerlendirme formu eşleştirme kartları kullanılarak değerlendirilebilir. Dinlediğini anlama ve tanıma becerisini içine alan performans görevi verilebilir. Öğrencilerden hicaz hümayun dizisini ve dizinin özelliklerini örnek etüt ve eserlerle çalabilme performans görevi istenebilir. Performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrencilerin rast, segâh, uşşak hüseyni, uzzal ve zirgüleli hicaz dizilerini bildiği öngörülmektedir.

Daha önce makam kavramı ile ilgili öğrencinin bilgisi o olduğu varsayılarak hicaz dizisinin ve hicaz ailesi olan zirgüleli hicaz, uzzal ve hicaz hümayun dizilerini öğrenilmesiyle ilgili ön hazırlık yapılabilir. hicaz hümayun dizisi sesleri üzerinde durulabilir.

Önceden öğrenilen Türk müziği seslerini (perdelerini) diziler içerisine nasıl yerleştirip kullanılabileceği konusunda bilgiler verilebilir.

KNN.6.5.1

Hicaz hümayun dizisinin genel özellikleri anlatılır, dizinin seyri gösterilerek solfej çalışmaları yapılır ve öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2). Öğrencinin çalışacağı eser veya etütler öğrenciyle çözümlenir. Öğrencilere Hicaz hümayun dizisinin sesleri ve mandal sayılarıyla ilgili kanun üzerinde bilgi verilerek öğrencinin mandal sistemine odaklanması sağlanır (E3.2). Daha sonra hicaz hümayun dizisinden oluşan etüt ve Türk sanat müziği eserlerini bona ve solfej teknikleri kullanarak öğrenciye sergilenir (E1.1). Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji inceleyip etüt ve Türk sanat müziği eserlerinin uygun teknikleri kullanarak önce bona ardından solfejini yapmaları beklenir. Ardından bona ve solfeji yapılan etüt ve Türk sanat müziği eserleri öğretmen tarafından kanunda çalınır (SDB2.1). Öğrencinin dikkati duruş, oturuş ve mızrap tekniğine çekildikten sonra aynı şekilde öğrencinin de kanunda bunları tekrar etmesi sağlanır. Öğrencinin hicâz hümâyun dizisinde sözlü ve sözsüz eserlerden düzeyine uygun olanlardan seçilip makamın seyrini pekiştirerek yorumlaması sağlanır (D3.1). Bu aşamada klasik Türk müziğinin farklı formdaki saz eserleri ve sözlü eserlerinden faydalanılabilir. Ayrıca öğrencinin dijital platformlarda bu makamın çeşitli formlarında eserler dinleyip konserler seyrederek makamı pekiştirmesi sağlanır (OB2). Öğrencilerden hicaz hümayun dizisini ve dizinin özelliklerini örnek etüt ve eserlerle çalabilme performans görevi istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı, öz değerlendirme, akran değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir.

Zenginleştirme etkinliği olarak öğrencilerle “Hicaz Hümayun Dedektifi Nota Bulma” oyunu oynanabilir. Öğrencilere rastgele diziler çalarak içlerinden hicaz hümayun dizisini bulmalarını istenebilir. Başlangıç seviyesi için öğrenciler, verilen notalar arasından sadece hicaz hümayun dizisine ait olanları seçerler. İleri seviyeler için yanlış nota eklenmiş bir diziyi düzelterek hicaz hümayun dizisini doğru hâline getirmeleri istenebilir. Doğru tahmin eden öğrenci 1 puan kazanır ve 5 puan toplayan hicaz hümâyun dedektifi olur. Bir diğer etkinlik “Hicaz Hümayun Melodi Bulmacası Dizi Sıralama” oyunu oynanabilir. Hicaz hümayun dizisinin notaları sırasız hâlde verilir ve öğrencilerden doğru sırayla dizmeleri istenir. Kâğıt üzerinde nota kartlarıyla sıralama yaparlar. Diziyi doğru sıraladıktan sonra kanunda çalarlar. İleri seviye için karışık notalar içinden sadece hicaz hümayun dizisine ait olanları seçmeleri istenebilir. Bir başka etkinlik olarak hicaz hümayun ile doğaçlama yaratıcı müzik üretme uygulaması kullanılabilir. Öğrencilere hicaz hümayun dizisinin içinde serbest doğaçlama yapma şansı verilir. İlk aşamada basit hicaz hümayun melodileri çalmaları teşvik edilir. İleri aşamada ise öğrenciler kendi kısa hicaz hümayun eserlerini oluşturup çalarlar. Grup etkinliği olarak bir öğrenci melodi çalar, diğeri ona hicaz hümayun dizisinden başka bir motifle cevap verir. Diğer bir zenginleştirme etkinliği olarak hicaz hümayun şarkıları bildikleri şarkılarla uygulama yapılabilir. Hicaz hümayun dizisinde yazılmış eserlerden basit parçalar çalınır. Örnek olarak hicaz hümayun peşrevi, Türk sanat müziği eserlerinden basit hicaz hümayun şarkıları seçilebilir. Çocuk şarkılarını hicaz hümayun dizisine adapte ederek öğretme uygulamasında ise öğrenciler hem melodiyi hem de ritmi uygulayarak hicaz hümayun dizisini pekiştirir.

Öğrencilerin hicaz hümayun dizisi ile ilgili öğrenmeleri takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Etütleri metronom yavaşlatılarak çalınabilir. Yavaş metronom ile öğrenilen etütler, öğrencinin öğrenmelerine göre hızlandırılarak çaldırılabilir.