4. TEMA: HİCAZ DİZİSİ AİLESİNDEN UZZAL DİZİSİNİ ÖĞRENİYORUM

SAB11. Müziksel Çalma

E1.1. Merak, E3.2. Odaklanma

SDB2.1. İletişim

D12. Sabır, D7. Estetik

OB2. Dijital Okuryazarlık

KNN.6.4.1. Uzzal dizisini ve özelliklerini örnek etüt ve eserlerle birlikte çalabilme

a) Uzzal dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip çalabilmesi için yazılmış etüt veya eserleri çözümler.

b) Uzzal dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip kanuna özgü duruş pozisyonu alır.

c) Uzzal dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip kanuna özgü teknikleri kullanır.

ç) Uzzal dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip kanuna özgü müziksel bileşenleri kullanır.

Uzzal Dizisinin Öğretilmesi

dizi, kanun, müzik

Öğrenme çıktıları; gözlem formu, kontrol listesi, öz değerlendirme, akran değerlendirme formu eşleştirme kartları kullanılarak değerlendirilebilir. Dinlediğini anlama ve tanıma becerisini içine alan performans görevi verilebilir. Öğrencilerden uzzal dizisini ve dizinin özelliklerini örnek etüt ve eserlerle çalabilme performans görevi istenebilir. Performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrencilerin Türk müziği perde sistemi, rast, segâh, uşşak, hüseyni, hicaz ve zirgüleli hicaz dizilerini bildiği öngörülmektedir.

Daha önce dizi kavramı ile ilgili öğrencinin bilgisi o olduğu varsayılarak hicaz dizisinin ve hicaz ailesi olan zirgüleli hicaz, uzzal ve hicaz hümayun dizilerinin öğrenilmesiyle ilgili ön hazırlık yapılabilir. Bu dizilerin sesleri üzerinde durulabilir.

Önceden öğrenilen Türk müziği seslerini (perdelerini) diziler içerisine nasıl yerleştirip kullanılabileceği konusunda bilgiler verilebilir.

KNN.6.4.1

Uzzal dizisinin genel özellikleri anlatılır, dizinin seyri gösterilerek solfej çalışmaları yapılır ve öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2). Öğrencinin çalışacağı eser veya etütler öğrenciyle çözümlenir (D12.1). Öğrencilere Uzzal dizisinin sesleri ve mandal sayılarıyla ilgili kanun üzerinde bilgi verilerek öğrencinin mandal sistemine odaklanması sağlanır (E3.2). Daha sonra uzzal dizisinden oluşan etüt ve Türk sanat müziği eserlerini bona ve solfej tekniklerini kullanarak öğrenciye sergilenir (E1.1). Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji inceleyip etüt ve Türk sanat müziği eserlerinin uygun teknikleri kullanarak önce bona ardından solfejini yapmaları beklenir (D7.1). Ardından bona ve solfeji yapılan etüt ve Türk sanat müziği eserleri öğretmen tarafından kanunda çalınır (SDB2.1). Öğrencinin dikkati duruş, oturuş ve mızrap tekniğine çekildikten sonra aynı şekilde öğrencinin de kanunda bunları tekrar etmesi sağlanır (D12.1). Öğrenciye uzzal dizisinde sözlü ve sözsüz eserlerden düzeyine uygun olanlardan seçilip makamın seyrini pekiştirerek yorumlaması sağlanır. Bu aşamada klasik Türk müziğinin farklı formdaki saz eserleri ve sözlü eserlerinden faydalanılabilir. Ayrıca öğrencinin dijital platformlarda bu makamın çeşitli formlarında eserler dinleyip konserler seyrederek makamı pekiştirmesi sağlanır (OB2). Öğrencilerden uzzal dizisini ve dizinin özelliklerini örnek etüt ve eserlerle çalabilme performans görevi istenebilir. Performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı, öz değerlendirme, akran değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir.

Zenginleştirme etkinliği olarak öğrencilerle “Uzzal Dedektifi Nota Bulma” oyunu oynanabilir. Öğrencilere rastgele diziler çalarak içlerinden uzzal dizisini bulmalarını istenebilir. Başlangıç seviyesi için öğrenciler, verilen notalar arasından sadece uzzal dizisine ait olanları seçerler. İleri seviyeler için yanlış nota eklenmiş bir diziyi düzelterek uzzal dizisini doğru hâline getirmeleri istenebilir. Doğru tahmin eden öğrenci 1 puan kazanır ve 5 puan toplayan uzzal dedektifi olur. Bir diğer etkinlik “Uzzal Melodi Bulmacası Dizi Sıralama” oyunu oynanabilir. Uzzal dizisinin notaları sırasız hâlde verilir ve öğrencilerden doğru sırayla dizmeleri istenir. Kâğıt üzerinde nota kartlarıyla sıralama yaparlar. Diziyi doğru sıraladıktan sonra kanunda çalarlar. İleri seviye için karışık notalar içinden sadece uzzal dizisine ait olanları seçmeleri istenebilir. Bir başka etkinlik olarak uzzal ile doğaçlama yaratıcı müzik üretme uygulaması kullanılabilir. Öğrencilere uzzal dizisinin içinde serbest doğaçlama yapma şansı verilir. İlk aşamada basit uzzal melodileri çalmaları teşvik edilir. İleri aşamada ise öğrenciler kendi kısa uzzal eserlerini oluşturup çalarlar. Grup etkinliği olarak bir öğrenci melodi çalar, diğeri ona uzzal dizisinden başka bir motifle cevap verir. Diğer bir zenginleştirme etkinliği olarak uzzal şarkıları bildikleri şarkılarla uygulama yapılabilir. Uzzal dizisinde yazılmış eserlerden basit parçalar çalınır. Örnek olarak uzzal peşrevi, Türk sanat müziği eserlerinden basit uzzal şarkıları seçilebilir. Çocuk şarkılarını uzzal dizisine adapte ederek öğretme uygulamasında ise öğrenciler hem melodiyi hem de ritmi uygulayarak uzzal dizisini pekiştirir.

Öğrencilerin uzzal dizisi ile ilgili öğrenmeleri takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Etütleri metronom yavaşlatılarak çalınabilir. Yavaş metronom ile öğrenilen etütler, öğrencinin öğrenmelerine göre hızlandırılarak çaldırılabilir.