3. TEMA: HİCAZ DİZİSİ AİLESİNDEN ZİRGÜLELİ HİCAZ DİZİSİNİ ÖĞRENİYORUM

SAB11. Müziksel Çalma

E1.1. Merak, E3.2. Odaklanma

SDB2.1. İletişim

D12. Sabır, D7. Estetik

OB2. Dijital Okuryazarlık

KNN.6.3.1. Zirgüleli hicaz dizisini ve özelliklerini örnek etüt ve eserlerle birlikte çalabilme

a) Zirgüleli hicaz dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip çalabilmesi için yazılmış etüt veya eserleri çözümler.

b) Zirgüleli hicaz dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip kanuna özgü duruş pozisyonu alır.

c) Zirgüleli hicaz dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip kanuna özgü teknikleri kullanır.

ç) Zirgüleli hicaz dizisini, seslerini ve mandal sayılarını öğrenip kanuna özgü müziksel bileşenleri kullanır.

Zirgüleli Hicaz Dizisinin Öğretilmesi

kanun, makam, müzik

Öğrenme çıktıları; gözlem formu, kontrol listesi, öz değerlendirme, akran değerlendirme formu, eşleştirme kartları kullanılarak değerlendirilebilir. Dinlediğini anlama ve tanıma becerisini içine alan performans görevi verilebilir. Öğrencilerden zirgüleli hicaz dizisinin özelliklerini örnek etüt ve eserlerle çalabilmeleri istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrencilerin rast, segâh, uşşak, hüseyni ve hicaz dizilerini bildiği öngörülmektedir

Daha önce makam kavramı ile ilgili öğrencinin bilgisi o olduğu varsayılarak hicaz dizisinin ve hicaz dizisi ailesinden olan zirgüleli hicaz dizisinin öğrenilmesiyle ilgili ön hazırlık yapılabilir. Zirgüleli hicaz dizisinin sesleri üzerinde durulabilir.

Önceden öğrenilen Türk müziği seslerini (perdelerini) diziler içerisine nasıl yerleştirip kullanılabileceği konusunda bilgiler verilebilir.

KNN.6.3.1

Öğrenciler hicaz dizisini tam anlamıyla öğrendikten sonra hicaz ailesi olarak bilinen zirgüleli hicaz makamı, uzzal makamı ve hümayun dizileri de hicaz dizisinin öğrenilmesinde izlenen işlem basamakları göz önünde bulundurularak öğrencilere öğretilir. Bu üç makamın hicaz makamına olan akrabalığının nasıl olduğu konusu karşılaştırılır (KB2.17). Bu karşılaştırma yapılırken adı geçen hicaz ailesi makamları konusunda öğrencilerin neler bildiği ile ilgili sorular sorulur (KB2.8). Daha sonra hicaz dizisinde kendine özgü küçük müzik cümleleri kurması istenir (D7.2) (E1.3). Öğrenciye müzik cümlesi kurma konusunda rehberlik edilerek yeni öğrenilen bu pekiştirme biçiminin hemen tatbik edilebilmesi beklenmemeli, sabırlı olunarak çalışmalara devam edilmesi belirtilmelidir (D12.3). Ayrıca öğrencinin dijital platformlarda bu makamın çeşitli formlarında eserler dinleyip konserler seyrederek makamı pekiştirmesi sağlanır (OB2). Zirgüleli hicaz dizisinin genel özellikleri anlatılır, dizinin seyri gösterilerek solfej çalışmaları yapılır ve öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2).

Öğrencinin çalışacağı eser veya etütler öğrenciyle çözümlenir. Öğrencilere zirgüleli hicaz dizisinin sesleri ve mandal sayılarıyla ilgili kanun üzerinde bilgi verilerek onların mandal sistemine odaklanması sağlanır (E3.2). Daha sonra zirgüleli hicaz dizisinden oluşan etüt ve Türk sanat müziği eserleri bona ve solfej teknikleri kullanılarak öğretmen tarafından öğrenciye sergilenir (E1.1). Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji inceleyip etüt ve Türk sanat müziği eserlerinin uygun teknikleri kullanarak önce bona ardından solfejini yapmaları beklenir (KB2.14). Ardından bona ve solfeji yapılan etüt ve Türk sanat müziği eserleri öğretmen tarafından kanunda çalınır (SDB2.1). Öğrencinin dikkati duruş, oturuş ve mızrap tekniğine çekildikten sonra aynı şekilde öğrencinin de kanunda bunları tekrar etmesi sağlanır. Öğrencinin zirgüleli hicaz dizisinde sözlü ve sözsüz eserlerden düzeyine uygun olanlardan seçilip makamın seyrini pekiştirerek yorumlaması sağlanır (KB2.14). Bu aşamada klasik Türk müziğinin farklı formdaki saz eserleri ve sözlü eserlerinden faydalanılabilir. Ayrıca öğrencinin dijital platformlarda bu makamın çeşitli formlarında eserler dinleyip konserler seyrederek makamı pekiştirmesi sağlanır (OB2). Öğrencilerden zirgüleli hicaz dizisinin özelliklerini örnek etüt ve eserlerle birlikte çalabilme performans görevi istenebilir. Performans görevi değerlendirilirken analitik dereceli puanlama anahtarı, öz ve akran değerlendirme formu kullanılabilir.

Zenginleştirme etkinliği olarak öğrencilerle “Zirgüleli Hicaz Dedektifi Nota Bulma” oyunu oynanabilir. Öğrencilere rastgele diziler çalarak içlerinden zirgüleli hicaz dizisini bulmalarını istenebilir. Başlangıç seviyesi için öğrenciler, verilen notalar arasından sadece zirgüleli hicaz dizisine ait olanları seçerler. İleri seviyeler için yanlış nota eklenmiş bir diziyi düzelterek zirgüleli hicaz dizisini doğru hâline getirmeleri istenebilir. Doğru tahmin eden öğrenci 1 puan kazanır ve 5 puan toplayan zirgüleli hicaz dedektifi olur. Bir diğer etkinlik “Zirgüleli Hicaz Melodi Bulmacası Dizi Sıralama” oyunu oynanabilir. Zirgüleli hicaz dizisinin notaları sırasız hâlde verilir ve öğrencilerden doğru sırayla dizmeleri istenir. Kağıt üzerinde nota kartlarıyla sıralama yaparlar. Diziyi doğru sıraladıktan sonra kanunda çalarlar. İleri seviye için karışık notalar içinden sadece zirgüleli hicaz dizisine ait olanları seçmeleri istenebilir. Bir başka etkinlik olarak zirgüleli hicaz ile doğaçlama yaratıcı müzik üretme uygulaması kullanılabilir. Öğrencilere zirgüleli hicaz dizisinin içinde serbest doğaçlama yapma şansı verilir. İlk aşamada basit zirgüleli hicaz melodileri çalmaları teşvik edilir. İleri aşamada ise öğrenciler kendi kısa zirgüleli hicaz eserlerini oluşturup çalarlar. Grup etkinliği olarak bir öğrenci melodi çalar, diğeri ona zirgüleli hicaz dizisinden başka bir motifle cevap verir. Diğer bir zenginleştirme etkinliği olarak zirgüleli hicaz şarkıları bildikleri şarkılarla uygulama yapılabilir. Zirgüleli hicaz dizisinde yazılmış eserlerden basit parçalar çalınır. Örnek olarak zirgüleli hicaz peşrevi, Türk sanat müziği eserlerinden basit zirgüleli hicaz şarkıları seçilebilir. Çocuk şarkılarını zirgüleli hicaz dizisine adapte ederek öğretme uygulamasında ise öğrenciler hem melodiyi hem de ritmi uygulayarak zirgüleli hicaz dizisini pekiştirir.

Öğrencilerin zirgüleli hicaz dizisi ile ilgili öğrenmeleri takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Etütleri metronom yavaşlatılarak çalınabilir. Yavaş metronom ile öğrenilen etütler, öğrencinin öğrenmelerine göre hızlandırılarak çaldırılabilir.