3. TEMA: ÇARGÂH MAKAM DİZİSİYLE İCRA

SAB11. Müziksel Çalma

E2.5. Oyunseverlik

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık

OB4. Görsel Okuryazarlık

GTR.5.3.1. Gitarda çargâh makamındaki şarkıları çalabilme

a) Gitarda çargâh makamındaki şarkıları çözümler.

b) Gitarda çargâh makamındaki şarkıları çalarken çalgıya özgü duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Gitarda çargâh makamındaki şarkıları çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Gitarda çargâh makamındaki şarkıları çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Çargâh Makam Dizisi

çargâh, dizi

Temadaki öğrenme çıktıları; gözlem formu, kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı ile ölçülebilir. Performans görevi olarak çargâh makamındaki dizileri çalma görevi verilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formları ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin çargâh makam dizisini kavrayıp çalabilecekleri kabul edilir.

Öğrencilerden makam dizisi kavramı hakkında bildiklerini, daha önce herhangi bir makamda çalgı çalıp çalmadıklarını ve gitarda nota yerlerini tanıyıp tanımadıklarını kısa notlar hâlinde yazarak paylaşmaları istenebilir.

Çargâh makamı ile hayat arasında bağlantı kurulabilir. Hayat, her zaman düz ve kolay geçmez. Zaman zaman insanlar farklı duygusal durumlar ve derin düşüncelerle karşılaşır. Çargâh makamı, bu tür durumları simgeler. Örneğin bazen hayatın zorlukları ile başa çıkmak, bir sorunun üstesinden gelmek için düşünmemiz ve duygusal derinliğe inmeye ihtiyacımız vardır. Çargâh makamındaki süslemeler ve geçişler, hayatın inişli çıkışlı, bazen belirsiz ve karmaşık yapısını anlatır.

GTR.5.3.1

Öğretmen, çargâh makam dizisinin hangi notalardan oluştuğunu (do-re-mi-fa-sol-la-sido) açıklayarak etkileşimli tahtada diziyi gösteren bir görselle derse başlar (OB4). Diziyi gitarla çalarak öğrencilerin gözlem yapmalarını sağlar (KB2.2). Öğrencilere sol elin doğru yerleşimi, parmak numaraları ve nota basış noktaları öğretilir (SDB2.1). Öğrenciler, diziyi çözümleyerek çalgıya özgü duruş ve tutuş pozisyonunu alır. Çargâh makam dizisi, önce açık tellerde daha sonra 1 ve 3. perdeler kullanılarak çalgıya özgü tekniklerle çalınır. Öğrenciler, apoyando veya tirando tekniği kullanarak metronom eşliğinde diziyi müziksel bileşenleri (ritim, ezgi, dinamikler) uygulayarak çalar. ”Nota Dedektifleri” oyunuyla öğretmen rastgele bir nota söyler ve öğrencilerden bu notayı gitarda bulmalarını ister (E2.5). Öğretmen rehberliğinde 2-3 kişilik gruplar hâlinde dizi çalışmaları yapılır; öğrenciler birbirlerini diziyi doğru çalma konusunda teşvik eder (D4.1). Performans görevi olarak küçük gruplar hâlinde diziyi çalmaları istenir ve performanslar gözlem formları ile değerlendirilir. Öğretmen, çargâh makamındaki örnek şarkıları öğrencilere dağıtır ve bu şarkıların melodik yapısını, ritmik özelliklerini ve makamın duygusunu nasıl yansıttığını açıklar. Öğrenciler, şarkıları notalarıyla inceleyerek makamın perdelerini ve geçki noktalarını çözümler (KB2.2). Bu aşamada öğrencilerin makamın seslerini tanımaları ve şarkıyı müzikal olarak anlamaları sağlanır.

Öğrencilerin gitar çalarken rahat ve dengeli bir şekilde performans sergilemeleri sağlanır. Her öğrencinin doğru duruş ve tutuşu benimsediğinden emin olmak için bireysel ve grup hâlinde egzersizler yapılır (SDB2.2). Öğrenciler; bu temel becerileri pekiştirerek, çargâh makamındaki şarkıları çalarken teknik hatalardan kaçınır ve daha verimli bir çalışma süreci geçirir. Çargâh makamındaki şarkıları çalarken öğrenciler çalgıya özgü teknikleri doğru bir şekilde uygular. Parmak pozisyonları, perdeler arası geçişler, ses temizliği kullanımı gibi teknikler üzerinde planlı çalışılır (D3.2). Öğretmen, öğrencilere bu teknikleri adım adım gösterir ve her bir öğrencinin bu teknikleri doğru şekilde uyguladığından emin olur. Özellikle çargâh makamının karakteristik perdeleri olan ”çargâh” (do), ”neva” (re) ve ”hüseyni” (mi) seslerinin temiz ve net bir şekilde çalınmasına özen gösterilir. Öğrenciler, bu teknikleri yavaş tempodan başlayarak pratik eder ve zamanla tempoyu artırarak şarkıyı müziksel bileşenlerine uygun olarak çalarlar.

Öğrencilerden çargâh makamında farklı eserler çalması istenebilir.

Öğrencilerden majör dizisi ve çargâh makamının benzerlik ve farklılıklarını bulmaları istenebilir. Araştırmaları sonucu öğrencilerin daha iyi kavrayabilmesi için farklı müzik parçalarından örnekler verilebilir. Çargâh makamındaki bir eserin nasıl daha yavaş, daha derin ve duygusal olduğunu anlatılabilir. Öğretmen, öğrencilere doğrudan dinletiler yaparak bu makamın hissi aktarılabilir.