1. TEMA: ÇALGILARI TANIYORUM

KB1. Temel Beceriler

E1.1. Merak, E2.5. Oyunseverlik

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

GTR.1.1.1. Çalgıları tanıyabilme

Çalgıların Tanıtımı

çalgı, çalgı türleri, telli çalgılar, üflemeli çalgılar, vurmalı çalgılar, yaylı çalgılar

Öğrenme çıktıları; eşleştirme soruları, soru cevap, doğru-yanlış soruları kullanılarak değerlendirilebilir. Yapboz oyunu oynanabilir. Performans görevi olarak öğrencinin çalgı çeşitlerini somutlaştırması için müzik mağazasına gitme ve gözlem yapma görevi verilebilir. Performans için çalgı çeşitlerini tanıma, çalgıların fiziksel farklılıklarını belirleme, malzeme ve ses özelliklerini karşılaştırma, mağaza görevlisiyle etkileşim, soru sorma gibi kriterler belirlenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin çevrelerinde farklı çalgılar olduğunu ve bu çalgıların şekil, büyüklük ve malzeme bakımından birbirinden farklı olabileceğini bildiği; nesneleri büyüklüklerine, renklerine veya dokularına göre gruplandırabilecekleri kabul edilir.

Öğrencilerin çalgılarla ilgili mevcut bilgilerini belirlemek için çeşitli yöntemler birlikte kullanılabilir. Öncelikle öğrencilerin çalgılar hakkındaki düşüncelerini serbestçe ifade etmeleri için sorular sorulabilir. Örneğin ”Daha önce hiç çalgı gördünüz mü? Hangi çalgıları biliyorsunuz? Çalgılar neye benziyor?” gibi sorularla öğrencilerin çalgılarla ilgili farkındalık düzeyleri ve ön bilgileri değerlendirilebilir. Ardından öğrencilerin görsel algılarını ölçmek amacıyla çalgılarla ilgili bildiklerini çizmeleri istenebilir. Çizimlerini anlatmaları teşvik edilerek dikkat ettikleri fiziksel özellikler ve çalgılar hakkındaki düşünceleri anlaşılmaya çalışılabilir.

Öğrencilerin çalgıları günlük yaşamla ilişkilendirerek tanımalarını sağlamak için çevrelerinde gördükleri nesnelerden ve deneyimlerinden yola çıkılabilir. Öncelikle evde, okulda ve dışarıda çalgılara benzeyen nesneler olup olmadığı sorgulanabilir. Örneğin ”Evde büyük ve küçük tencereleri yan yana koyduğunda büyüklük farkını görebiliyorsun. Çalgılar da böyle büyük ya da küçük olabilir mi?”, ”Bazı oyuncaklar sert, bazıları yumuşak oluyor. Çalgılar da farklı malzemelerden yapılabilir mi?” gibi sorularla öğrencilerin çalgıları fiziksel yönleriyle anlamlandırmaları sağlanabilir. Bunun yanı sıra öğrencilerin daha önce herhangi bir çalgıyı görüp görmedikleri sorulabilir. ”Bir düğünde, okulda ya da televizyonda çalgılar gördünüz mü?”, ”Evde oyuncak bir çalgınız var mı?” gibi sorularla öğrencilerin çalgıları fark etme düzeyleri ölçülebilir. Öğrencilerin oyuncakları ve çevrelerindeki nesneleri gözlemleme alışkanlıklarından yola çıkılarak çalgılarla benzerlik kurmaları sağlanabilir.

”Büyük çalgılar nerede durur, küçük çalgılar nerede saklanır?”, ”Tahta bir çalgıyla metal bir çalgı nasıl farklı görünebilir?” gibi sorular yöneltilerek çalgıların fiziksel özelliklerine yönelik dikkatleri çekilebilir. Ayrıca gündelik yaşamda kullanılan bazı eşyalarla çalgıların benzer olabileceğini keşfetmeleri sağlanabilir. Örneğin ”Bazen büyük bir kutu ya da tahta parçası gördüğümüzde ona dokunmak isteriz. Çalgılar da farklı dokularda olabilir mi?” sorusuyla çalgıların yüzey özellikleri fark ettirilebilir.

GTR.1.1.1

Öğrencilerin çevrelerinde bulunan çalgıları fark etmeleri ve bu çalgıları gözlemleyerek keşfetmeleri sağlanır. ”Çalgılar neye benziyor?”, ”Çalgılar neden farklı şekillerdedir?”, ”Bazı çalgılar neden büyük, bazıları küçüktür?” gibi sorularla öğrencilerin merak duygularını harekete geçirilir (E1.1). Sınıfa çeşitli çalgı görselleri, maketler veya gerçek çalgılar getirilerek öğrencilerin çalgıları dokunarak, yakından inceleyerek ve karşılaştırarak gözlem yapmalarına rehberlik edilir. ”Bu çalgı sert mi yumuşak mı?”, ”Bu çalgının şekli nasıl?” gibi sorularla çocukların dikkat etmeleri gereken noktalar belirlenir. Öğrenciler çalgılara dokunarak, büyüklüklerini kıyaslayarak ve farklı açılardan inceleyerek gözlem yaparlar. Öğretmen, çocukların gözlem yaparken kullanabilecekleri araçları tanıtır (büyüteç ile yakından bakma, gözleri kapatarak dokunarak hissetme, çalgıları farklı açılardan inceleme vb.). Öğrenciler, gözlemlerini sözlü olarak ifade eder ve öğrendiklerini paylaşır (SDB2.1). Öğrenciler, çalgılar hakkında daha fazla bilgi edinme ihtiyacını fark eder ve öğretmenlerine veya arkadaşlarına sorular yöneltir (OB1). Öğrencilerin çalgıları, dikkatli ve sabırla gözlemlemeleri istenir. Not alma yerine gözlem sonuçları sınıfta eğlenceli grup etkinlikleriyle ve oyunlarla kaydedilir (E2.5). Büyük çalgılar bir köşeye, küçük çalgılar başka bir köşeye konur. Tahta çalgılar bir tarafa, metal çalgılar başka bir tarafa ayrılır. Sert yüzeyli çalgılar ile yumuşak yüzeyli çalgılar karşılaştırılır. Öğretmen, çocuklarla birlikte çalgıları benzer özelliklerine göre sınıflandırır ve basit şekiller veya renkli kartlarla gösterir (KB2.2). Öğrenciler, verilen görevleri özenle ve çalışkanlıkla tamamlamak için çaba gösterirlerken hedeflere ulaşmak için hazırladıkları planı da uygularlar (D3.2). Çocukların öğrendiklerini hatırlamalarını kolaylaştırmak için çalgıların büyüklüğüne, malzemesine veya şekline göre gruplayan bir poster hazırlanır. Bu süreçte öğrenciler arkadaşlarıyla iş birliği yaparak çalgıları sınıflandırır ve fikirlerini paylaşır (SDB2.2). Öğrenciler çalgıları renk, doku büyüklük gibi fiziksel özelliklerine göre sınıflandırdıktan sonra, bu çalgıları çalma biçimlerine göre gruplamaları sağlanır. Öğretmen, ”Bazı çalgılar neden tokmakla çalınıyor, bazıları elle tutuluyor, bazıları üfleniyor?” gibi sorularla öğrencilerin çalgı türlerini keşfetmelerine rehberlik eder. Öğrenciler, elleriyle vurduklarında veya salladıklarında ses çıkaran çalgıları (davul, tef, marakas vb.) fark ederler. Öğrenciler, telleri gerilmiş ve parmakla ya da yayla titreştirilen çalgıları (gitar, keman, arp vb.) gözlemler. Bu süreçte çalgıların yapısal ve çalma biçimine dayalı farklılıkları gözlemlenir. Öğretmen, öğrencilerin çalgıları dokunarak ve hareketlerini inceleyerek hangi gruba ait olduğunu anlamalarına yardımcı olur (SDB3.1). Öğrenciler, çalgıların benzerliklerine ve farklılıklarına dair gözlemlerini hareketlerle, görsellerle veya oyunlarla ifade ederler. Vurmalı çalgıları taklit eden bir hareket yaparak tanımlarlar. Telli çalgılar için hayali bir gitar çalma hareketi yaparlar. Üflemeli çalgılar için üfleme hareketi yaparak türünü gösterirler. Dersin sonunda öğretmen, ”Hangi çalgılar tokmakla çalınıyor?”, ”Hangi çalgılar üflenerek çalınıyor?”, ”Telli çalgılar nasıl görünüyor?” gibi sorularla öğrencilerin gözlemlerini pekiştirir. Öğrenme çıktıları; eşleştirme soruları, soru cevap, doğru-yanlış soruları kullanılarak değerlendirilebilir. Yapboz oyunu oynanabilir. Performans görevi olarak öğrencinin çalgı çeşitlerini somutlaştırması için müzik mağazasına gitme ve gözlem yapma görevi verilebilir. Performans için çalgı çeşitlerini tanıma, çalgıların fiziksel farklılıklarını belirleme, malzeme ve ses özelliklerini karşılaştırma, mağaza görevlisiyle etkileşim, soru sorma gibi kriterler belirlenebilir. Performans, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin keşiflerini derinleştirmek için çeşitli etkinlikler uygulanabilir. ”Çalgı Dedektifleri” etkinliğinde öğrenciler; çalgıları büyüklük, malzeme ve şekillerine göre karşılaştırarak sınıflandırabilir ve buldukları çalgıları çizebilir. ”Çalgı Modelleme Atölyesi” etkinliğinde ise oyun hamuru, kâğıt veya karton gibi malzemelerle çalgı modelleri oluşturabilir; bu çalgıların neden bu şekilde tasarlandığını tartışabilirler. Öğrencilerin analitik düşünmelerini sağlamak için ”Kendi Çalgı Sınıflandırmamı Yapıyorum” etkinliği yapılabilir; burada çalgılar, öğrencilerin belirlediği kriterlere göre gruplanabilir. Günlük hayatla ilişkilendirme amacıyla ”Çalgılar Nerede Kullanılır?” etkinliğinde çalgıların farklı ortamlarda nasıl yer aldıkları hakkında gözlemler paylaşılabilir.

Öğrencilerin çalgıları tanımasını desteklemek için somut, tekrar eden ve yönlendirmeli etkinlikler uygulanabilir. Öncelikle çalgılar bire bir dokunarak, yakından inceleyerek ve öğretmenin rehberliğinde keşfedilebilir. Öğrencilere ”Bu çalgı büyük mü, küçük mü?”, ”Bu çalgının yüzeyi nasıl?”, ”Bu çalgı hangi malzemeden yapılmış olabilir?” gibi net ve basit sorular yöneltilerek gözlem yapmaları sağlanabilir. Öğrencilerin öğrenme sürecini kolaylaştırmak için çalgılar, belirgin fiziksel özelliklerine göre gruplandırılarak sunulabilir (sadece büyük çalgılar, sadece tahta çalgılar). Öğrencilerin karşılaştırmalar yaparak farklılıkları fark etmeleri için büyük-küçük, sert-yumuşak gibi ikili eşleştirme oyunları oynatılabilir. Öğrencilerin kavramları pekiştirmesi için ”Çalgıyı Bul” etkinliği uygulanabilir. Öğretmen bir çalgıyı tanımlayarak ("Bu çalgı tahtadan yapılmış ve büyük." vb.) öğrencilerin doğru çalgıyı seçmesini sağlayabilir. Basit resimli kartlar, somut objeler ve eşleştirme etkinlikleriyle öğrenme desteklenebilir. Öğrencilerin gözlemlerini aktarmaları için çizim, yapıştırma ve parça tamamlama etkinlikleri kullanılabilir. Öğrenciler çalgıları çizebilir, basit modeller yapabilir veya çalgı görsellerini büyük-küçük, sert-yumuşak gibi özelliklerine göre ayrılmış panolara yerleştirebilir.