3. TEMA: GAMLAR VE ARPEJLER

SAB11. Müziksel Çalma

E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik), E1.5. Kendine Güvenme (Öz Güven)

SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

FLT.8.3.1. Dört diyez ve dört bemole kadar alan gam ve arpejleri çalabilme

a) Dört diyez ve dört bemole kadar alan gam ve arpejleri çözümler.

b) Dört diyez ve dört bemole kadar alan gam ve arpejleri çalabilmek için duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Dört diyez ve dört bemole kadar alan gam ve arpejleri çalarken flüte özgü teknikleri kullanır.

ç) Dört diyez ve dört bemole kadar alan gam ve arpejleri çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Gam ve Arpejlerdeki Ton Değişimleri ve Karakteristik Özellikleri

Farklı Gamların Tınısal Farklarını Gözlemleme

Gam ve Arpej Çalışmalarını Kısa Etütler ve Eserlerde Uygulama

arpej, artikülasyon, dinamik değişimler, doğru duruş, gam, hız çalışması, metronom, müzikal bileşen, müzikal ifade, nefes kontrolü, parmak koordinasyonu, ritmik varyasyon, teknik doğruluk, temiz tonlama, tutuş pozisyonu

Öğrenme çıktıları; bireysel performans değerlendirmeleri, kontrol listeleri, soru-cevap etkinliği ile ölçülebilir. Öğrencilerin dört diyez (fa#, do#, sol#, re#) ve dört bemol (si♭, mi♭, la♭, re♭) içeren gam ve arpejleri teknik doğrulukla çalma, bu gam ve arpejlerin yapısını analiz etme ve müzikal ifadeyi doğru kullanma becerileri, doğru-yanlış, eşleştirme ve açık uçlu sorular ile değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden dört diyez veya dört bemol içeren bir gam, arpej veya kısa bir eser çalmaları istenebilir. Performans sırasında gam ve arpejlerin teknik doğrulukla icrası, nefes kontrolü ve parmak koordinasyonu, tonal yapı ve alterasyonların doğru uygulanması, müzikal ifade ve dinamik değişimler, öğrencinin gam ve arpejleri bir müzikal anlatım aracı olarak kullanabilmesi gibi kriterler dikkate alınır. Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formu ve öz değerlendirme formu ile ölçülebilir.

Öğrencilerin Türk müziği makamları hakkında genel bir fikri olduğu ve rast, nihavent, hüseyni, kürdi, hicaz ve nikriz makamlarında eserler çalabildiği, temel müzik teorisi bilgisine (diyez, bemol, notaların yazım şekilleri) sahip olduğu, 3/8, 6/8, 9/8 ve 12/8 bileşik ölçülerde eserler çalabildiği, süsleme yapabildiği, flütün temel yapısının ve çalma tekniklerinin önceki öğrenme çıktılarında öğrenildiği, temel nota bilgisine sahip olunduğu müziksel bileşenler (ton, ritim, dinamik vb.) konusunda temel düzeyde farkındalık kazanıldığı kabul edilir.

Öğrencilerin 1, 2 ve temel 3. oktav sesleri doğru ve temiz bir şekilde çıkarıp çıkaramadığı gözlemlenebilir. Parmak pozisyonlarının doğruluğu ve flüt tutuşunun ergonomik olup olmadığı kontrol edilebilir. İki diyez ve iki bemole kadar olan gam ve arpejleri çalma becerisi incelenebilir. Uzun ses çalışmaları yaptırılarak öğrencilerin diyafram nefesini kullanma ve nefes akışını kontrol etme becerisi değerlendirilebilir.

“İki diyez/bemole kadar olan gamları nasıl çalıyorduk?“ gibi sorularla öğrencilerin önceki gam bilgileri hatırlatılır. Daha önce çalışılan nefes kontrolü ve diyafram kullanımının yeni gam ve arpejlerde nasıl etkili olacağı tartışılabilir. İki diyez ve iki bemolden dört diyez ve dört bemole kadar olan gam ve arpejlerin birbirine olan yapısal benzerlikleri gösterilir. Örneğin “Bu gamın bir önceki gamdan farkı nedir? Parmak pozisyonlarımız nasıl değişiyor?“ gibi sorularla farkındalık artırılabilir.

FLT.8.3.1

Öğrencilerin dört diyez (fa#, do#, sol#, re#) ve dört bemol (si♭, mi♭, la♭, re♭) içeren gam ve arpejleri öğrenmeleri, çözümlemeleri, bona ve solfej yapmaları için özel çalışmalar gerçekleştirilir. Bu süreçte gam ve arpejlerin tonal yapısı, alterasyon işaretleri ve melodik özellikleri detaylı şekilde ele alınır. Çalışmaya verilen gam veya arpejin bonası ile başlanır. Bona sırasında diyez ve bemol işaretlerinin doğru ifade edilmesine dikkat edilir. Öğrenciler, bona sürecinde gamın ya da arpejin yapısını, alterasyonları ve ilgili tonların sırasını kavrar. Bona, öğrenciler tarafından ritmik doğrulukla seslendirilerek çalışmaya başlanır. Solfej çalışmasında dört diyez ve dört bemol içeren gam ve arpejlerin doğru tonlama ile seslendirilmesine odaklanılır. Bu süreçte tonal yapının hissedilmesi ve alterasyonların doğru bir şekilde ifade edilmesi üzerinde durulur. Örneğin mi majör (dört diyez) ve la♭ majör (dört bemol) gamları arasındaki farklar, öğrencilerle birlikte analiz edilir. Öğrenciler, dört diyez ve dört bemole kadar olan gam ve arpejleri çalabilmek için doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını benimserken bu pozisyonların performansa olan etkilerini fark eder. Aynı zamanda öğrenciler bu süreçte kendi becerilerini geliştirirken zorlayıcı durumlarla karşılaştıklarında kendilerine inanarak ilerlemeleri gerektiğini deneyimlerler. Küçük ilerlemeler kaydettiklerinde bunu fark etmeleri, onların öz yeterlilik duygusunu artırır (E1.4). Aynı zamanda öğrenciler belirsiz ya da değişen durumlarla karşılaştıklarında, bu durumları anlamaya yönelik stratejiler geliştirmeye yönlendirilir. Örneğin yeni bir gam ya da arpej öğrenirken karşılaşılan zorluklarda farklı teknikleri deneyerek en etkili yolu bulmaları sağlanır (SDB3.1). 

Bu süreçte öğrencilerin kendilerine güven duymaları da büyük önem taşır. Öğrenciler, kazandıkları becerilerin ve sergiledikleri performansların onların potansiyellerini yansıttığını fark ederek daha öz güvenli bir şekilde ilerlerler (E1.5). Öğrenciler aynı zamanda dinledikleri gam ve arpejlerin karakteristik özelliklerini fark etmeye yönlendirilir. Seslerin tonları, nefes akışına etkileri ve müzikal yapı üzerindeki rolleri hakkında gözlem yapmaları teşvik edilir (SAB9). Duruşlarının nefes akışına ve parmak yerleşimine olan etkisini deneyimleyerek öğrenmeleri sağlanır. Aynalar veya video kayıtları kullanılarak öğrencilerin kendi duruşlarını değerlendirmeleri teşvik edilir. Fiziksel rahatlık için basit esneme hareketleri ve postür çalışmaları ile bu süreç desteklenir. Teknik çalışmalarda, gam ve arpejlerin düzgün bir şekilde çalınabilmesi için flüte özgü nefes kontrolü ve parmak koordinasyonu çalışmaları yapılır. Öğrencilerin metronom eşliğinde farklı hızlarda çalışmaları teşvik edilir. Aynı zamanda öğrencilerin dinleme becerilerini geliştirmek amacıyla farklı hızlarda çalınan gam ve arpejleri dinlemeleri ve bu hızların müzikal bileşenlere etkisini ayırt etmeleri sağlanır (SAB9). Öğrencilerin metronom eşliğinde farklı hızlarda çalışmaları teşvik edilir. Bu süreçte, parmakların zamanlaması ve nefesin eşgüdümünü sağlayabilmek için küçük hedefler koymaları önerilir. Öğrenciler, bu çalışmaları sırasında kendi gözlemlerini not ederek ilerlemelerini kaydetmeye yönlendirilir. Aynı zamanda öğrenciler elde ettikleri bilgileri analiz ederek farklı durumlarda nasıl uygulayabileceklerini keşfetmeye teşvik edilir. Örneğin bir gamın içindeki belirli notaların ton değişimlerini çözümleyerek bu bilgiyi benzer gam çalışmalarına aktarmaları sağlanır (OB1). Son aşamada öğrenciler öğrendikleri gam ve arpejleri kullanarak kısa etütler veya eserler üzerinde çalışır. Öğrenciler ayrıca bu çalışmalarda yer alan müzikal bileşenleri sözlü olarak açıklamaya yönlendirilir. Örneğin dinamik değişimlerin veya artikülasyonların müzikal anlatıma nasıl katkıda bulunduğunu ifade etmeleri teşvik edilir (SAB9). Burada dinamik değişimlerin, artikülasyonların ve diğer müzikal bileşenlerin genel ifade üzerindeki etkilerini gözlemlemeleri sağlanır. Performanslar kaydedilir ve öz değerlendirme yapılır. Bu süreçte öğrenciler, düzenli çalışmanın başarı üzerindeki etkisini daha yakından deneyimleyerek bu alışkanlığı geliştirme fırsatı bulur. Grup çalışmaları sırasında, öğrenciler birbirlerinden öğrenerek uyum içinde çalışma ve ortak bir hedefe ulaşma deneyimini kazanırlar. Bu süreçte grup içinde fikir alışverişi yapmaları ve birbirlerini desteklemeleri, müzikal anlayışlarını derinleştirir. Grup çalışmaları sırasında sergiledikleri bu beceriler, onların iş birliği içinde öğrenme ve üretme alışkanlıklarını güçlendirir (D3.4). Bu öğrenme çıktısının sonunda, öğrencilerin dört diyez ve dört bemole kadar olan gam ve arpejleri teknik bir becerinin ötesinde, müzikal bir ifade aracı olarak kullanmaları hedeflenir. Performans görevi olarak öğrencilerden dört diyez veya dört bemol içeren bir gam, arpej veya kısa bir eser çalmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Ayrıca ölçme değerlendirmede kontrol listeleri, gözlem formları, soru-cevap etkinlikleri ve öz değerlendirme formları kullanılabilir.

Gam ve arpejler farklı oktavlarda çalınabilir (1. oktavdan 3. oktava kadar). Legato, staccato ve artikülasyon teknikleriyle gam ve arpejler zenginleştirilebilir. Farklı ritmik varyasyonlar eklenerek gamların ve arpejlerin yapısal farkındalığı artırılabilir. Metronom eşliğinde hız artırma egzersizleri yapılabilir. Hızla birlikte temiz ton ve parmak koordinasyonu sağlanması için odaklanmış çalışmalar uygulanabilir. Gam ve arpejlerin içinde yer alan tını farklılıklarını anlamak için dinamik değişimler eklenebilir.

Öğrencinin güçlü ve geliştirilmesi gereken yönleri belirlenebilir ve bu doğrultuda kişisel önerilerde bulunulabilir. Çalışma sırasında doğru yapılan teknikler vurgulanarak öz güven kazandırılabilir. Zorlayıcı gamlar ve arpejler daha küçük bölümlere ayrılarak adım adım çalıştırılabilir. “Bugün sadece gamın ilk yarısını çalışalım." gibi görevlerle öğrencinin yükü hafifletilebilir. Zorlandığı teknikler için farklı yöntemler önerilebilir (yavaş tempoda çalışarak hız artırma). Farklı parmak pozisyonları veya nefes kontrol yöntemleri tanıtılarak alternatif çözümler sunulabilir. Metronom, ses kayıt cihazı veya video kayıtları gibi araçlarla öğrencinin performansını takip etmesi sağlanabilir. Öğrenciye, çalışmalarını analiz ederek kendini değerlendirme fırsatı sunulabilir.