1. TEMA: SÜSLEME ÇEŞİTLERİ

SAB11. Müziksel Çalma

E1.5. Kendine Güvenme (Öz Güven)

SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

FLT.8.1.1. Çarpma süslemesiyle çalabilme

a) Çarpma süslemesi içeren etüt, egzersiz ve eserleri çözümler.

b) Çarpma süslemesi içeren etüt, egzersiz ve eserleri çalabilmek için doğru duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Çarpma süslemesi içeren etüt, egzersiz ve eserleri çalarken flüte özgü teknikleri kullanır.

ç) Çarpma süslemesi içeren etüt, egzersiz ve eserlerde müziksel bileşenleri uygular.

FLT.8.1.2. Trill süslemesiyle çalabilme

a) Trill süslemesi içeren etüt, egzersiz ve eserleri çözümler.

b) Trill süslemesi içeren etüt, egzersiz ve eserleri çalabilmek için doğru duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Trill süslemesi içeren etüt, egzersiz ve eserleri çalarken flüte özgü teknikleri kullanır.

ç) Trill süslemesi içeren etüt, egzersiz ve eserlerde müziksel bileşenleri uygular.

Çarpma Süslemesi Öğretimi ve Uygulanması

Tril Süslemesinin Öğretimi ve Uygulanması

çarpma süslemesi, doğru duruş, duygusal ifade, müzikal yaratıcılık, nefes kontrolü, teknik hâkimiyet, trill süslemesi

Öğrenme çıktıları; bireysel performans değerlendirmeleri, kontrol listeleri, gözlem formları ve öz değerlendirme formları ile ölçülebilir. Öğrencilerin çarpma ve trill süslemelerini teknik doğrulukla çalma, süslemeleri müzikal ifadeye uygun şekilde kullanma ve süsleme tekniklerini yaratıcı yorumlarla geliştirme becerileri doğru-yanlış, eşleştirme ve açık uçlu sorular ile değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden çarpma veya trill süslemesi içeren bir etüt ya da eser çalmaları istenebilir. Performans sırasında süsleme tekniklerinin doğru ve akıcı uygulanması, nefes kontrolü ve parmak pozisyonları, ritmik doğruluk ve müzikal ifade, süslemelerin eserin duygusal yapısına etkisi, bireysel yorum ve yaratıcılık gibi kriterler dikkate alınır. Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formu ve değerlendirme formu ile ölçülebilir.

Öğrencilerin Türk müziği makamları hakkında genel bir fikri olduğu ve rast, nihavent, hüseyni, kürdi, hicaz ve nikriz makamlarında eserler çalabildiği; temel müzik teorisi bilgisine (diyez, bemol, notaların yazım şekilleri) sahip olduğu; 3/8, 6/8, 9/8 ve 12/8 bileşik ölçülerde eserler çalabildiği; flütün temel yapısının ve çalma tekniklerinin önceki öğrenme çıktılarında öğrenildiği; temel nota bilgisine sahip olunduğu müziksel bileşenler (ton, ritim, dinamik vb.) konusunda temel düzeyde farkındalık kazanıldığı kabul edilir.

Öğrencinin nota okuma ve çalma becerisi basit bir eser üzerinden kontrol edilebilir. Temel flüt teknikleri (legato, staccato, artikülasyon) küçük egzersizlerle gözlemlenebilir. Parmak pozisyonlarının doğruluğu ve flüt tutuşunun ergonomik olup olmadığı incelenebilir. Uzun ses çalışması yaptırılarak nefes kontrolü ve ses kalitesi gözlemlenebilir. Nefes alıp verme tekniklerinin diyafram kullanımına uygun olup olmadığı kontrol edilebilir. Öğrencilerden basit ve birleşik ölçülerde kısa ritim çalışmaları yapmaları istenebilir. Metronom eşliğinde ritmik doğruluk ve tempo tutarlılığı değerlendirilebilir.

Öğrencilere daha önce öğrendikleri nota bilgisi, birleşik ölçüler ve temel teknikler üzerine küçük hatırlatıcı sorular sorulur. “Bileşik ölçülerde çalarken nelere dikkat ediyorduk?“ gibi sorularla bağlantılar kurulabilir. Çarpma ve trill süslemelerinin daha önce öğrendikleri tekniklerin bir uzantısı olduğu “Artikülasyonda nefes kontrolü nasıl önemliyse, süsleme tekniklerinde de benzer bir kontrol gerekiyor.“ örneğindeki gibi vurgulanabilir. “Bu melodiyi basitçe çalmıştık, şimdi aynı melodiyi bir çarpma süslemesi ekleyerek çalalım.“ gibi ifadelerle öğrencilere daha önce çaldıkları bir eserin üzerine süslemeler ekleyerek çalmanın esere nasıl bir duygu katacağı gösterilebilir.

FLT.8.1.1

Bu öğrenme çıktısı, öğrencilerin flütte çarpma süslemesi tekniklerini doğru bir şekilde kullanabilmesini ve bu süslemelerin eser icrasındaki duygusal etkilerini yansıtabilmesini amaçlar. Ancak bunu sadece bir “teknik“ gibi görmek yerine, süsleme tekniklerini keşfetmeyi daha eğlenceli ve öğrencilerin ilgi alanlarına uygun bir hâle getirmek önemlidir. Öğrenciler bu süreçte bir müzik ustası gibi kendi yorumlarını keşfederek çarpma süslemesinin büyüsüne adım atarlar. İlk aşamada süslemenin nasıl yapıldığını öğrenirken küçük oyunlar ve mini yarışmalarla bu bilgileri pekiştirebilirler. (“Kim daha hızlı süsleme yapacak?“ gibi) Bilgi toplama aşamasında öğrenciler, çarpma süslemesinin geçmişini ve icradaki yerini araştırarak kendilerini bir flüt dedektifi gibi hissedebilirler. Bu araştırmaları sırasında kullandıkları kaynakları seçerken dikkatli olmaları ve elde ettikleri bilgilerin doğruluğunu kontrol etmeleri sağlanır (KB2.6). Bu süreçte eğitmenler, öğrencilere küçük ipuçları ve rehberlik sağlayarak bilgiyi keyifli bir macera hâline getirebilir. Öğrenciler süsleme çalışmaları sırasında belirsiz ve yeni durumlarla karşılaştıklarında cesaretlendirilmeli ve yaratıcı çözümler bulmaya teşvik edilmelidir. “Bir notayı süslerken başka nasıl bir tat katabilirim?“ gibi sorularla hayal gücü devreye sokulur (SDB3.1). Ayrıca günlük hayattan örneklerle süsleme türlerinin farklı bilgi alanlarına nasıl yayıldığı gösterilebilir (OB1). Çalışkanlık, bu yolculuğun temel taşlarından biridir. Mini hedefler belirlemek, başarıları kutlamak ve bireysel gelişimleri görmek, öğrencilerin motivasyonunu artırır (D3.1). Öğrencilerin çarpma süslemesini öğrenmeleri, bu süslemeyi içeren etüt, egzersiz ve eserleri çözümlemeleri, bona ve solfej yapmaları için özel çalışmalar gerçekleştirilir. Bu süreçte çarpma süslemesinin yapısı, uygulanışı ve müzikal ifadeye olan katkısı detaylı bir şekilde ele alınır. Çalışmaya çarpma süslemesi içeren bir etüt veya eserin bonası ile başlanır. Bona sırasında çarpma süslemesi işaretlerinin doğru bir şekilde ifade edilmesine özen gösterilir. Öğrencilerden süslemenin ana nota ile bağlantısını ve süre ilişkisini anlamaları beklenir. Bona tamamlandıktan sonra, öğrenciler bu bonayı ritmik doğrulukla seslendirerek çalışmaya başlar. Sonrasında solfej çalışması yapılır. Solfej sırasında çarpma süslemesi içeren notaların doğru tonda ve hızlı bir şekilde seslendirilmesi üzerinde durulur. Çalışma boyunca, süsleme notalarının ana notaya olan yakınlığı ve bu süslemenin melodik ifadeye kattığı özellikler analiz edilir. Örneğin çarpma süslemesi ile süslenen bir notanın, düz bir notaya göre nasıl bir duygusal ve teknik etki yarattığı öğrencilerle birlikte çalışılır. Bu süreçte ayrıca çarpma süslemesinin uygulanışı teknik olarak ele alınır. Çarpma sırasında parmak pozisyonları, üfleme veya yay çekiş gibi çalgıya özel teknik detaylar üzerinde durulur. Teknik doğru şekilde uygulandıktan sonra, süslemenin akıcılığı ve müzikal ifade ile birleşimi çalışılır. Duruş ve tutuş çalışmaları sırasında öğrenciler adeta bir flüt sanatçısı gibi hissetmeleri için teşvik edilir. Aynalar karşısında “sahne duruşu“ yaparak duruşlarını eğlenceli bir şekilde geliştirebilirler. Bu süreçte fiziksel rahatlık için basit esneme hareketleri ve postür çalışmaları önerilir. Teknik çalışmalar monotonluktan uzak, yaratıcı ve eğlenceli bir şekilde yapılabilir. Örneğin metronomla tempo çalışmaları sırasında öğrenciler, hızlarını artırarak kendilerini bir müzik oyununun içinde hissedebilirler.

 Nefes teknikleri basit hikâyelerle desteklenerek daha akılda kalıcı hâle getirilebilir (bir çiçeği üfleyerek açtırmak vb.). Son aşamada süslemelerin müzikal ifadeye olan katkısı üzerinde durulur. Öğrenciler, süslemelerle esere nasıl duygusal bir derinlik kattıklarını keşfederken kendi tarzlarını oluşturmanın keyfine varırlar. Performanslar kaydedilir ancak bu süreç bir değerlendirme gibi değil bir “müzik hikâyesi paylaşımı“ gibi sunulabilir. Böylelikle öğrencinin performansını daha rahat bir şekilde sergilemesi sağlanarak kendine olan güveni artabilir (E1.5). Tüm bu adımların sonunda öğrenciler sadece çarpma süslemesi yapmayı öğrenmekle kalmaz, aynı zamanda bu süslemenin müziğe nasıl bir ruh kattığını da deneyimlerler. Performans görevi olarak öğrencilerden çarpma süslemesi içeren bir etüt ya da eser çalmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Ayrıca ölçme değerlendirmede bireysel performans değerlendirmeleri, kontrol listeleri, gözlem formu ve öz değerlendirme formu kullanılabilir.

FLT.8.1.2

 Trill süslemesi çalışmaları, bir müzik macerasına dönüştürülerek öğrencilerin bu tekniği keşfetmelerini sağlar. Trill süslemesini öğrenmek, sadece parmakların hızını değil aynı zamanda öğrencilerin müzikal yaratıcılıklarını da geliştiren bir süreçtir. Trill çalışmaları sırasında öğrenciler önce bu süslemenin temel yapı taşlarını öğrenirler. Ancak bu süreç, bilgi yığını gibi değil eğlenceli ve akılda kalıcı yöntemlerle sunulmalıdır. Örneğin farklı trill türlerini anlamak için basit hikâyeler ve oyunlar kullanılabilir (KB2.6). Yeni tekniklerle karşılaşan öğrencilerin bu teknikleri farklı açılardan denemelerine izin verilir. “Bir notayı trill ile süslerken başka nasıl bir ton yaratabilirim?“ gibi sorularla yaratıcılıklarını ortaya koymaları teşvik edilir (SDB3.1). Trill süslemesinin farklı türlerini keşfederken öğrenciler farklı bilgi türlerini ve bunların müzikteki yerini daha iyi anlarlar (OB1). Trill çalışmaları sırasında çalışkanlık, küçük hedeflerle desteklenerek teşvik edilir. “Bugün 10 saniyede en temiz trilli kim yapacak?“ gibi mini oyunlarla öğrencilerin hem teknik becerileri hem de motivasyonları artırılır (D3.1). Öğrencilerin trill süslemesini öğrenmeleri, bu süslemeyi içeren etüt, egzersiz ve eserleri çözümlemeleri, bona ve solfej yapmaları için özel çalışmalar gerçekleştirilir. Bu süreçte trill süslemesinin teknik yapısı, uygulanışı ve müzikal ifadeye olan katkısı üzerinde durulur. Çalışmaya trill süslemesi içeren bir etüt veya eserin bonası ile başlanır. Bona sırasında trill işaretlerinin doğru bir şekilde ifade edilmesi sağlanır. Öğrencilerden trill süslemesinin ana nota ve bir üst nota arasında nasıl yapıldığını anlamaları beklenir. Bona, öğrenciler tarafından ritmik doğrulukla seslendirilerek pratiğe başlanır. Sonrasında solfej çalışması yapılır. Solfej sırasında trill süslemesi içeren notaların hızlı ve akıcı bir şekilde seslendirilmesine odaklanılır. Çalışmada süslemenin ana notanın uzunluğunu nasıl etkilediği ve melodik ifadeyi nasıl zenginleştirdiği üzerinde durulur. Trill süslemesinin doğru tonlama ve ritimle icrası için detaylı analiz yapılır. Teknik olarak trill uygulamasında gereken parmak pozisyonları ya da üfleme teknikleri ele alınır. Trill süslemesinin ritmik akıcılıkla uygulanması için egzersizler yapılır. Bu egzersizler sırasında öğrenciler, süsleme geçişlerini doğru şekilde yaparak trill süslemesinin doğal bir şekilde melodik yapıya dâhil edilmesini öğrenirler. Teknik çalışmalar sırasında duruş ve tutuş, aynalar veya video kayıtları ile takip edilir. Öğrenciler, “Sahneye çıkmaya hazır bir flütist gibi dur." gibi küçük motive edici cümlelerle desteklenir. Trill süslemelerinde nefes kontrolünü geliştirmek için basit ve eğlenceli egzersizler uygulanır. Örneğin bir balonu şişirir gibi uzun nefes tutma egzersizleri yapılabilir. Son aşamada trill süslemesinin müzikal ifadeye olan katkısı üzerinde durulur. Öğrenciler, trill süslemesiyle eserin duygusal derinliğini nasıl artırabileceklerini deneyimleyerek kendi müzikal hikâyelerini yaratırlar. Performanslar kaydedilir ve bu süreç bir “yaratıcılık paylaşımı“ şeklinde ele alınır. Bu süreç sonunda öğrenciler sadece trill süslemesini öğrenmekle kalmaz, aynı zamanda bu tekniği müziğin bir parçası olarak içselleştirirler. Teknik detayları sanatsal ifadeye dönüştürerek hem keyifli hem de öğretici bir deneyim yaşarlar.Performans görevi olarak öğrencilerden tril süslemesi içeren bir etüt ya da eser çalmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Ayrıca ölçme değerlendirmede bireysel performans değerlendirmeleri, kontrol listeleri, gözlem formları ve öz değerlendirme formları kullanılabilir.

Çarpma ve trill süslemelerinde hız ve akıcılığı artırmak için metronom eşliğinde farklı tempolarda egzersizler uygulanabilir. Çeşitli süsleme kombinasyonları (çarpma + trill) deneyerek teknik çeşitlilik kazandırılabilir. Farklı dönemlere ve tarzlara ait eserlerde çarpma ve trill süslemelerinin örnekleri incelenip icra etme süreci gerçekleştirilebilir. Özellikle barok dönem eserlerinde süslemelerin nasıl uygulandığına dair keşifler yapılabilir. Öğrenciler, bir melodiyi kendi yorumlarına göre süsleyerek çalmaya yönlendirilebilir.

Büyük hedefler küçük adımlara bölünerek öğrencinin aşama aşama ilerlemesi sağlanabilir. Örneğin bir süsleme tekniği önce yavaş tempoda çalışılabilir, ardından hız artırılarak uygulama kolaylaştırılabilir. Öğrencilere süsleme tekniklerini öğrenmelerine yardımcı olacak ek kaynaklar (videolar, dinleme materyalleri, teknik egzersiz kitapları) sunulabilir. Dinleme çalışmaları için ünlü flütistlerin çarpma ve trill süslemeleri içeren performansları önerilebilir. Öğretmen öğrencinin zorlandığı teknikleri kendisi icra ederek görsel ve işitsel bir model sunabilir. Öğrenci, bu modeli izleyerek ve taklit ederek öğrenme sürecini kolaylaştırabilir. Teknik çalışmalar düzenli tekrarlarla pekiştirilebilir, özellikle süsleme tekniklerinde akıcılık kazandırmak için kısa ve sık çalışmalar önerilebilir.