2. TEMA: 12/8’LİK ÖLÇÜ

SAB11. Müziksel Çalma

E1.1. Merak, E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik)

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği, SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

FLT.7.2.1. 12/8’lik ölçüleri çalabilme

a) 12/8’lik ölçülerde etüt, egzersiz ve eserleri çözümler.

b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alarak 12/8’lik ölçülerde etüt, egzersiz ve eser çalar.

c) 12/8’lik ölçülerde etüt, egzersiz ve eser çalarken flüte özgü teknikleri kullanır.

ç) 12/8’lik ölçülerde etüt, egzersiz ve eser çalarken müziksel bileşenleri kullanır

Bileşik Ölçülerin Temel Özellikleri

2/8’lik Ölçünün Diğer Bileşik Ölçülerle Karşılaştırılması

12/8’lik ölçü, bileşik ölçüler, dinamikler (crescendo, decrescendo), duruş ve tutuş pozisyonu, melodik akış, nefes kontrolü, ritmik vurgu, tonlama

Öğrenme çıktıları; bireysel performans değerlendirmeleri, kontrol listeleri, gözlem formları ve öz değerlendirme formları ile ölçülebilir. Öğrencilerin 12/8’lik ölçünün ritmik yapısını, müzikal ifadesini ve teknik uygulamalarını doğru kullanma becerileri, doğru-yanlış, eşleştirme ve açık uçlu sorular ile değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden 12/8’lik ölçüde yazılmış bir etüt veya eser çalmaları istenebilir. Performans sırasında ritmik doğruluk, nefes kontrolü, parmak pozisyonları, müzikal ifade ve tonlama, ölçünün karakteristik vurgularına uygun icra gibi kriterler dikkate alınır. Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formu ve öz değerlendirme formu ile ölçülebilir.

Öğrencilerin Türk müziği makamları hakkında genel bir fikri olduğu; rast, nihavent, hüseyni ve kürdi makamlarında eserler çalabildiği; temel müzik teorisi bilgisine (diyez, bemol, notaların yazım şekilleri) sahip olduğu; 3/8, 6/8, 9/8 bileşik ölçülerde eserler çalabildiği; flütün temel yapısının ve çalma tekniklerinin önceki öğrenme çıktılarında öğrenildiği; temel nota bilgisine sahip olunduğu müziksel bileşenler (ton, ritim, dinamik vb.) konusunda temel düzeyde farkındalık kazanıldığı kabul edilir.

Öğrencilere daha önce öğrendikleri 6/8 ve 9/8 ölçüleri hakkında açık uçlu sorular sorularak bilgi düzeyleri değerlendirilebilir. Örneğin “9/8 ölçüsünün karakteristik özellikleri nelerdir?“ gibi sorular yöneltilebilir. Flütle temel duruş, tutuş ve nefes kontrolüne yönelik kısa uygulamalar yaptırılarak öğrencilerin teknik yeterlilikleri gözlemlenebilir. Öğrencilere 12/8’lik ölçüyle ilgili kısa bir dinleme etkinliği yaptırılarak ölçünün yapısına dair ilk izlenimleri değerlendirilebilir.

Öğrencilerin günlük hayatla bir bağ kurması için 12/8’lik ölçüde yazılmış tanıdık şarkılar veya melodiler dinletilebilir. Öğrencilere “Halk müziğinde ya da bazı marşlarda bu ritmik yapıyı hissedebilirsiniz. Hangi şarkılar size bu geniş ritmi hatırlatıyor olabilir?“ sorusu yöneltilebilir. Öğrencilerin çaldıkları diğer eserlerden tanıdıkları ritmik kalıplar üzerinden bağlantılar kurulması sağlanabilir.

FLT.7.2.1

Ders, öğrencilerin önceki bilgilerini hatırlamaları ve öğrenme sürecine ilgi duymalarını sağlamak amacıyla şu şekilde başlar: “Bileşik ölçüler müziğe hareket ve akıcılık katar. Daha önce 6/8 ve 9/8 ölçülerini öğrendik. Şimdi 112/8'lik ölçüyü çalarak nasıl bir genişlik ve denge sunduğunu birlikte keşfedeceğiz. Peki, bu ölçünün en belirgin özelliği sizce nedir?“ Bu giriş, öğrencilerin önceki bilgileriyle yeni öğrenmeleri ilişkilendirmesine ve öğrenmeye yönelik bir ihtiyaç hissetmesine olanak tanır (OB1, E1.1). Öğrencilerin 12/8’lik ölçünün yapısını ve hissini anlamaları, bu ölçüde yazılmış etüt, egzersiz ve eserleri analiz etmeleri, bona ve solfej yapmaları için özel çalışmalar gerçekleştirilir. Bu süreçte 12/8’lik ölçünün ritmik özellikleri ve müzikal ifadesi detaylı şekilde ele alınır. Çalışmalara 12/8’lik ölçüde yazılmış bir egzersizin bonası ile başlanır. 12/8’lik ölçüde genellikle üçlü gruplamalarla akıcı bir ritim elde edilir. Bu yapı, öğrenciler tarafından seslendirme sırasında hissedilerek çalışılır. Bona, öğrenciler tarafından dikkatle seslendirilerek ölçünün yapısı pratiğe dökülür. Sonrasında solfej çalışması yapılır. Solfej sırasında öğrenciler ölçünün ritmik akışını ve müzikal ifadelerini doğru bir şekilde seslendirmeye odaklanır. 12/8’lik ölçünün karakteristik sallantılı yapısı ve vurguları üzerinde durulur. Örneğin her bir üçlü grubun ilk vuruşuna yapılan doğal vurgular ve bu vurguların müzikal anlatımı destekleyen yönleri analiz edilir ve çalışılır. Ayrıca çözümleme sırasında eser veya egzersizin melodik yapısı ve bu yapının 12/8’lik ölçüde nasıl ifade edildiği ele alınır. Öğrenciler, ritmik düzenin melodiyle nasıl uyum içinde olduğunu öğrenir ve bu anlayışı pratiklerine yansıtır. Bu süreçte teknik olarak ölçüyü çalmada kullanılan yöntemler (parmak pozisyonları veya nefes kontrolü) üzerinde durularak ritmik doğruluk ve teknik hâkimiyet sağlanır. Dersin başlangıcında öğrenciler, flüte özgü doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alır. Flütün paralel tutulması, dirseklerin rahat olması ve parmakların delikleri doğru kapatması gerektiği hatırlatılır. Öğrenciler, grup içinde birbirlerinin duruşlarını gözlemleyerek eksikleri fark eder ve geri bildirimde bulunur. Bu süreçte öğretmen iş birliği ve grup çalışmasının önemine vurgu yapar (SDB2.2, D3.4). Öğrenciler, 12/8’lik ölçüde bir etüt veya kısa bir melodi çalmayı denerken flüte özgü tekniklere odaklanır. Öğretmen nefes kontrolü ve ritmik yapı üzerinde durarak yönergeler verir. Teknik çalışmalara başlamadan önce öğretmen ölçünün karakteristik özelliklerini belirlemek üzere öğrencilere sorular sorar. Öğrenciler, ölçünün karakteristik özelliklerini tanımlayarak değişkenleri belirler. Daha sonra öğrenciler, bu yapıları analiz ederek performanslarına uygular. Düzenli çalışmanın başarı üzerindeki etkisi şu şekilde vurgulanır: “Zorlandığınız bölümleri küçük parçalara ayırarak çalışmayı deneyin. Düzenli ve sabırlı bir çalışma, performansınızı her gün biraz daha ileri taşır.“ Bu süreçte öğrenciler, motivasyonlarını düzenleyerek öğrenme sürecine kararlılıkla devam eder (D3.2, SDB1.2, SDB3.1).

Öğrenciler, 12/8’lik ölçüyü çalarken tonlama, dinamikler ve ritmik ifadeye odaklanır. Öğretmen, müziksel bileşenlerin eserin duygusal yapısına etkisini açıklamak için rehberlik yapar. Bireysel performans sırasında öğrenciler, tonlama ve dinamiklerin eserin genel yapısına etkisini analiz eder. Öğretmen şu tür sorularla öğrencilerin düşünmesini sağlar: “Ritmik yapıdaki vurguları kullanarak müziğin duygusal ifadesini nasıl geliştirebilirsiniz? Performansınızı iyileştirmek için hangi teknikleri uygulayabilirsiniz?“ Bu sorular, öğrencilerin öz değerlendirme yapmalarına ve müziksel ifadelerini geliştirmelerine yardımcı olur (OB1, SDB1.2). Öğrenciler, 12/8’lik ölçüyü daha önce öğrendikleri diğer bileşik ölçülerle karşılaştırır. Bu analiz, öğrencilerin ölçülerin karakteristik özelliklerini belirlemesine olanak tanır (KB2.7). Öğrenciler, analiz ettikleri özelliklere dayanarak ölçüler arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları listeler. Daha sonra öğrenciler, bu özelliklere göre ölçüleri sınıflandırır ve etiketler (3/8: Hızlı ve hareketli, 6/8: Akıcı ve melodik, 9/8: Daha geniş ama dinamik, 12/8: Geniş ve dengeli). Bu sınıflandırma çalışmaları, öğrencilerin ritmik yapıların temel özelliklerini kavramasına katkıda bulunur. (KB2.5). Dersin sonunda öğretmen öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmesi için “Bugün öğrendiğiniz 12/8’lik ölçüde çalarken hangi noktalarda zorlandınız? Bu ölçünün diğer bileşik ölçülerden en belirgin farkı nedir?“ diye sorar. Bu tür sorular, öğrencilerin öğrendiklerini analiz etmesine ve süreç boyunca elde ettikleri bilgileri düzenlemesine olanak tanır (OB1). Öğretmen, kapanış konuşmasında öğrencilerin motivasyonunu artırmak ve öz yeterliliklerini desteklemek için şu şekilde bir rehberlik yapar: “Bugün öğrendiğiniz teknikler ve ritmik yapılar, müziğin daha geniş bir dünyasına adım atmanıza yardımcı oluyor. Düzenli çalışarak ve sabırlı bir şekilde ilerleyerek bu ölçüyü akıcı bir şekilde çalabilirsiniz. Kendinize inanın; her yeni bilgi, müzikal yolculuğunuzda bir adım daha ilerlemenizi sağlar.“ (E1.4). Bu süreç, öğrencilerin yalnızca müzikal performanslarını geliştirmelerine değil aynı zamanda çalma sürecine dair farkındalıklarını artırmalarına ve daha derin bir anlayış kazanmalarına olanak tanır. Tüm öğrenme adımları, doğal bir şekilde birbirini destekleyerek sürecin zenginleşmesini sağlar. Ayrıca performans gözlemleri; öz değerlendirme formu, akran değerlendirme formu, kontrol listesi, gözlem formu ve çalışma kağıtları ile değerlendirilebilir.

Öğrencilere 12/8’lik ölçünün farklı müzik türlerinde nasıl kullanıldığına dair derinlemesine bir inceleme yapmaları için araştırma görevi verilebilir. Örneğin klasik müzikte romantik dönem eserlerinde caz müziğinde swing ritimleri içinde veya halk müziğinde nasıl kullanıldığı araştırılabilir. Öğrenciler, bu türlerden seçtikleri eserleri dinleyerek ritmik yapıları karşılaştırabilir ve hangi müzik türünde 12/8’lik ölçünün nasıl bir ifade kazandığını analiz edebilirler. Öğrencilerden 12/8’lik ölçüye sahip bir parçayı yalnızca ritim vurgularına odaklanarak analiz etmeleri istenebilir. Örneğin eserin hangi vuruşlarının daha baskın olduğu, hangi bölümlerde ritmin hareket kazandığı ve nasıl bir müzikal anlatım sağladığı üzerine düşünmeleri sağlanabilir.

Öğrencilere 12/8’lik ölçünün vuruşlarını görselleştirmek için renkli şemalar veya grafik temsiller sunulabilir. Örneğin her vuruş farklı bir renk veya simgeyle gösterilerek ölçü içindeki güçlü ve zayıf vuruşlar belirgin hâle getirilebilir. Flütle çalmaya başlamadan önce, öğrencilerden önce sadece nefesleriyle veya sözlü ritim tekrarlarıyla ölçüyü seslendirmeleri istenebilir. Örneğin “tü-tü-tü, tü-tü-tü“ gibi basit kalıplar kullanılarak ölçünün iç yapısını hissetmeleri sağlanabilir. Önce tek bir nota üzerinde ritmik tekrarlar yapılabilir ve kademeli olarak farklı notalar eklenerek ölçünün tam yapısı oluşturulabilir. Öğrenciler, ölçüyü çalarken zorlandıkları bölümleri küçük parçalara ayırarak çalışmaları konusunda teşvik edilebilir. Öğretmen, her öğrencinin temposunu ve ritmik vurgularını bireysel olarak gözlemleyerek kişiye özel geri bildirimler sunabilir. Öğrencilerin ritmik bütünlük içinde çalmalarını desteklemek için küçük grup çalışmaları yapılabilir.