1. TEMA: ÜÇ ZAMANLI ÖLÇÜLER

SAB11. Müziksel Çalma

E.1.1. Merak, E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik)

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği, SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

FLT.6.1.1. 3/8, 6/8 ve 9/8’lik ölçüleri çalabilme

a) 3/8, 6/8 ve 9/8’lik ölçülerde etüt, egzersiz ve eserleri çözümler.

b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alarak 3/8, 6/8 ve 9/8’lik ölçülerde etüt, egzersiz ve eser çalar.

c) 3/8, 6/8 ve 9/8’lik ölçülerde etüt, egzersiz ve eser çalarken flüte özgü teknikleri kullanır.

ç) 3/8, 6/8 ve 9/8’lik ölçülerde etüt, egzersiz ve eser çalarken müziksel bileşenleri kullanır.

Bileşik Ölçülerin Ritmik Yapıları

Flüt Üzerinde Bileşik Ölçülerin Uygulanması

benzerlik ve farklılık, bileşik (aksak) ölçüler, dinamikler, duruş ve tutuş, nefes kontrolü, ritmik yapı

Öğrenme çıktıları; doğru-yanlış soruları, eşleştirme soruları, gözlem formu, kontrol listesi ile ölçülebilir. Bileşik ölçülerin ritmik yapıları, vurguları ve müzikal ifadeye etkileri doğru- yanlış ve eşleştirme soruları ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden 3/8, 6/8 ve 9/8 ölçülerinde yazılmış bir etüt veya eseri çalmaları istenebilir. Performans sırasında doğru ritmik vurgu, nefes kontrolü, akıcılık ve teknik doğruluk değerlendirilebilir. Performans görevi; dereceli puanlama anahtarı, gözlem formu, öz/akran değerlendirme formları ve kontrol listesi ve ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin temel flüt tekniklerini ve duruş ve tutuş pozisyonlarını bildiği 3/8, 6/8 ve 9/8'lik ölçülerin ritmik yapısına dair ön bilgiye sahip olduğu,temel müzik teorisi bilgisine (diyez, bemol, notaların yazım şekilleri) sahip olduğu, flütün temel yapısının ve çalma tekniklerinin önceki öğrenme çıktılarında öğrenildiği, temel nota bilgisine sahip olunduğu müziksel bileşenler (ton, ritim, dinamik vb.) konusunda temel düzeyde farkındalık kazanıldığı kabul edilir.

Öğrencilerin daha önce 3/8, 6/8 ve 9/8'lik ölçüler hakkında öğrendiklerini hatırlamaları için sorular yöneltilebilir: “Bu ölçülerden hangisini daha önce çalışmıştık ve hangi özellikleriyle hatırlıyorsunuz?“ “Daha önce çaldığınız eserlerde bu ölçülerin size nasıl bir his verdiğini düşündünüz mü?“ Öğrencilerden önce bireysel olarak ardından grup içinde bileşik ölçüler hakkında bildiklerini paylaşmaları istenir. Bu paylaşım sırasında öğrencilerin kavramsal farkındalık düzeyleri gözlemlenir. Öğrencilere bileşik ölçülerde çalınan kısa bir flüt eseri dinletilir. Öğrencilerin ölçülerin özelliklerini belirlemeleri istenir. Dinleme sırasında şu sorular yöneltilebilir: “Eserdeki ritmik akış size nasıl görünüyor?“ “Farklı ölçüler arasında geçiş hissedebiliyor musunuz?“ Öğrencilere 3/8, 6/8 ve 9/8 ölçülerinde basit bir ritim çalışması yaptırılır. Çalışma sırasında öğrencilerin ritmik farkındalıkları ve flütle eş zamanlı becerileri gözlemlenir. “3/8 ve 6/8 ölçüleri arasında nasıl bir fark hissediyorsunuz?“ “Bileşik ölçülerde ritim nasıl bir duygusal ifade yaratır?“ Bu tür sorularla öğrencilerin ön bilgilerinin seviyesi değerlendirilir. Öğretmen öğrencilerin duruş ve tutuş pozisyonları, önceki ritim bilgileri ve teknik becerilerini gözlemler ve ders planını bu doğrultuda düzenler.

“Hiç sokakta yürürken insanların ayak seslerinin farklı ritimlerde olduğunu fark ettiniz mi? Bazı adımlar hızlı ve düzenliyken bazıları daha geniş aralıklıdır. İşte bu, müzikteki farklı ölçülere benzer. Şimdi düşündüğünüzde, bir valsin 3/8’lik ölçüsü, düzenli ama hızlı bir ritmi temsil ederken bir ninninin 6/8’lik ölçüsü daha yumuşak ve akıcı bir his verir. Peki sizce bir spor salonunda duyulan hareketli müziklerde hangi tür bir ölçü kullanılıyor olabilir? Bugün, flütle bu ritimlerin nasıl hayata geçtiğini birlikte keşfedeceğiz.“ Bu açıklama, öğrencilerin günlük hayatta karşılaşabilecekleri durumlarla müzikteki ölçüler arasında bir bağ kurmasını sağlar ve öğrenme sürecine motive eder.

FLT.6.1.1

Öğretmen derse öğrencilerin önceki bilgilerini hatırlamalarını sağlayacak bir giriş yapar: “Bileşik ölçüler, müziğe ritmik çeşitlilik ve akıcılık katar. Daha önce 3/8, 6/8 ve 9/8 ölçülerini temel düzeyde öğrenmiştiniz. Bugün bu ölçülerin flütle nasıl bir ifade kazandığını birlikte keşfedeceğiz. Sizce bu ölçülerden hangisi müziğin duygusunu en güçlü şekilde yansıtır?“ Bu giriş, öğrencilerin önceki bilgilerinden yola çıkarak öğrenme sürecine katılımını artırır ve bilgiye yönelik bir ihtiyaç hissetmelerini sağlar (OB1, E1.1). Öğrencilerin 3/8’lik, 6/8’lik ve 9/8’lik ölçülerde yazılmış etüt, egzersiz ve eserleri öğrenmeleri, çözümlemeleri, bona ve solfej yapmaları için planlı ve özel çalışmalar gerçekleştirilir (D3.2). Bu süreçte öğrenciler, her ölçünün ritmik yapısını ve karakteristik özelliklerini öğrenir. Örneğin 3/8’lik ölçü tek bir vurgulu yapıya sahiptir, 6/8’lik ölçü akıcı ve çift vurgulu bir ritim hissi taşır, ve 9/8’lik ölçü daha geniş, üçlü vurgulu bir yapıyla öne çıkar. Çalışmaya ilgili etüt veya eserin bonası ile başlanır. Bona sırasında öğrencilerden her ölçüdeki notaları dikkatle incelemeleri istenir. Ardından solfej çalışması yapılır. Solfej sırasında öğrenciler ölçülerin ritmik vurgularına uygun olarak seslendirme yapar. Örneğin 3/8’lik bir ölçüdeki kısa ve hızlı ifadeler, 6/8’lik ölçüdeki akıcı ve sallantılı yapı ya da 9/8’lik ölçüdeki geniş ve güçlü ifadeler seslendirilirken vurguların doğru yapılmasına dikkat edilir. Çalışma boyunca her ölçü türünün karakteristik hissi ve ritmik yapısı analiz edilir. İkinci aşamada öğrencilerin doğru duruş ve tutuş pozisyonu alması sağlanır. Öğrenciler, birbirlerinin duruşlarını gözlemleyerek ve geri bildirim vererek grup çalışması içerisinde destekleyici bir rol üstlenirler. Bu süreçte öğrencilerin bir arada çalışma becerileri ve uyum sağlama yetileri geliştirilir (SDB2.2, SDB3.1). Ayrıca öğretmen öğrencilerin yeni durumlara uyum sağlama becerilerini desteklemek amacıyla rehberlik eder (SDB3.1).

Öğrencilere 3/8, 6/8 ve 9/8 ölçülerinin ritmik yapıları hatırlatılır ve her ölçünün işlevsel özellikleri analiz edilir. Öğrencilerden bu ölçülerin benzerlik ve farklılıklarını belirlemeleri istenir. Öğrenciler ölçülerin karakteristik özelliklerini analiz eder. Daha sonra, belirlenen özelliklere göre benzerlikler listelenir; örneğin “3/8 ve 6/8 ölçüleri hareketlidir; ancak 9/8 ölçüsü daha kararlıdır.“ Öğrenciler, bu listeleme çalışması sırasında farklılıkları da ortaya koyar; örneğin “3/8 ölçüsü daha hızlı bir akışa sahiptir; 9/8 ölçüsü ise daha geniş bir ritmik yapıya sahiptir.“ (KB2.7). Öğrenciler, gözlem yaparak ölçülerin özelliklerini sınıflandırır (3/8: Hızlı ve hareketli., 6/8: Akıcı ve melodik., 9/8: Geniş ve kararlı). Her ölçü, belirli kriterlere göre gruplandırılır ve etiketlenir (KB2.5). Flüt çalışmaları sırasında müziksel bileşenlere odaklanılır. Öğrencilerden her çalınan pasajı gözlemlemeleri ve performanslarına ilişkin öz değerlendirme yapmaları istenir (SDB1.2). Öğretmen ayrıca şu sorularla öğrencilerin analiz yapmalarını sağlar: “Bu ölçülerin farklı ritmik yapıları müziğinize nasıl bir ifade katıyor? Çaldığınız pasajların ritmik akışını nasıl geliştirebilirsiniz?“ Son olarak öğretmen öğrencilere şu soruları yöneltir: “Bileşik ölçülerde çalmak size hangi becerileri kazandırdı? Günlük hayatta ya da farklı müzik türlerinde bu ölçüleri nerelerde duyabilirsiniz?“ Öğrenciler, bu sorular doğrultusunda bilgi türlerini (sanatsal, gündelik vb.) fark eder (OB1, E1.4). Bu süreçte öğrencilerin motivasyonlarını artırmak ve öz yeterliliklerini geliştirmek için öğretmen şu yönergeleri verir: “Zorlandığınız pasajları küçük bölümlere ayırarak çalışmayı deneyin. Sabırlı ve düzenli bir çalışmayla her zorluğun üstesinden gelebilirsiniz.“ Bu açıklama, öğrencilerin kararlı bir şekilde öğrenmeye devam etmelerini teşvik eder (E1.4, SDB3.1). Performans görevi olarak öğrencilerden 3/8, 6/8 ve 9/8 ölçülerinde yazılmış bir etüt veya eseri çalmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Ayrıca süreç değerlendirilirken kontrol listeleri, gözlem formları ve çalışma kullanılabilir.

Öğrencilerden 3/8, 6/8 ve 9/8 ölçülerinin tarihsel ve kültürel bağlamlarını incelemeleri istenebilir. Bu ölçülerin farklı müzik türlerinde (barok, romantik dönem müziği, halk müziği, caz vb.) nasıl kullanıldığı araştırılabilir. Öğrenciler, bu bilgileri poster, sunum veya küçük bir rapor ile sınıfta paylaşabilir. Ayrıca öğrenciler bu ölçüleri içeren farklı eserleri analiz ederek ritmik yapılarını karşılaştırabilirler. Örneğin klasik bir eserdeki 6/8’lik ölçü ile geleneksel bir halk müziği parçasındaki 6/8’lik ölçü karşılaştırılarak müzikal ifadedeki değişimler tartışılabilir. Öğrencilerden belirli bir duygu veya hikâyeyi temsil eden kısa doğaçlamalar yapmaları istenebilir. Örneğin 3/8 ölçüsünde hızlı ve hareketli bir melodiyle heyecan duygusunu ifade etmeleri, 6/8 ölçüsünde akıcı bir melodiyle bir yolculuk hissi yaratmaları, 9/8 ölçüsünde kararlı ve geniş bir yapı oluşturarak güçlü bir anlatım kazandırmaları sağlanabilir.

Öğrencilerin çalarken zorlanabilecekleri bölümler belirlenerek, küçük parçalara bölerek çalışma yöntemi uygulanabilir. Örneğin bir etütte önce tek bir ölçü üzerinde çalışmaları, ardından bu ölçüleri birleştirerek bütünlük oluşturmaları sağlanabilir. Öğretmen her öğrencinin temposunu ve ritmik vurgularını bireysel olarak gözlemleyerek kişiselleştirilmiş geri bildirimler verebilir. Örneğin bir öğrencinin belirli bir ölçüde zorlandığı fark edilirse, o ölçüyü daha basit bir tempoda tekrar etmeleri teşvik edilebilir. Öğrenciler arasında iş birliğini artırmak için eşli çalışmalar ve grup etkinlikleri düzenlenebilir. Öğrenciler, bir ölçüyü doğru çalabilen bir arkadaşlarıyla birlikte deneme yaparak birbirlerine rehberlik edebilirler. Örneğin bir öğrenci 6/8 ölçüsünde ritmik bir kalıp çalarken diğeri ona metronom gibi eşlik edebilir.