2. TEMA: KROMATİK DİZİ

SAB11. Müziksel Çalma

E1.3. Azim ve Kararlılık

SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

FLT.5.2.1. Çıkıcı ve inici kromatik dizileri çalabilme

a) Birinci oktav “fa“ dan ikinci oktav “fa“ ya kadar olan kromatik dizileri çözümler.

b) Birinci oktav “fa“ dan ikinci oktav “fa“ ya kadar olan kromatik dizileri çalabilmek için duruş ve tutuş pozisyonu alır

 c) Birinci oktav “fa“ dan ikinci oktav “fa“ ya kadar olan kromatik dizileri çalarken flüte özgü teknikleri kullanır.

ç) Birinci oktav “fa“ dan ikinci oktav “fa“ ya kadar olan kromatik dizileri çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Kromatik Dizilerin Öğretimi

Çıkıcı (Diyezli) ve İnici (Bemollü) Kromatik Dizilerin Tanıtımı ve Yapısal Analizi

crescendo, decrescendo, dinamikler, kromatik dizi, müziksel bütünlük, nefes kontrolü, parmak pozisyonları, ritim ve tempo

Öğrenme çıktıları; doğru-yanlış soruları, eşleştirme soruları, gözlem formu, kontrol listesi araçları ile ölçülebilir. Kromatik dizilerin yapısı, çıkıcı ve inici diziler arasındaki farklar, doğru-yanlış ve eşleştirme soruları ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden çıkıcı (diyezli) ve inici (bemollü) kromatik dizileri belirlenen tempoda ve müziksel bileşenlere uygun şekilde çalmaları istenebilir. Performans sırasında doğru ritmik vurgu, nefes kontrolü, akıcılık ve teknik doğruluk değerlendirilebilir. Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formu, öz/akran değerlendirme formları, kontrol listesi ve ses kayıtları ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin temel müzik teorisi bilgisine (diyez, bemol, notaların yazım şekilleri) sahip olduğu, flütün temel yapısının ve çalma tekniklerinin önceki öğrenme çıktılarında öğrenildiği, temel nota bilgisine sahip olunduğu kromatik dizilerin ne olduğunu daha önce duyduğu, müziksel bileşenler (ton, ritim, dinamik vb.) konusunda temel düzeyde farkındalık kazanıldığı kabul edilir.

Öğrencilerin kromatik diziler hakkında sahip oldukları bilgi ölçülmelidir. Bu aşamada “Kromatik dizi nedir ve müzikte nasıl bir role sahiptir?“, “Çıkıcı ve inici dizi ne demektir?“, “Diyez ve bemol kavramlarını nasıl tanımlarsınız?“ gibi sorular sorulabilir.

Flütle çalıştığınız temel gamları ve notaları hatırlayın. Örneğin daha önce majör ve minör gamları çaldığınızda belirli bir düzeni takip etmiştiniz. Şimdi bu düzenin dışında her yarım sesin birbiriyle nasıl bağlandığını keşfedeceğiz. Piyano çaldığınızı düşünün, piyanoda siyah ve beyaz tuşlar birbirine çok yakın seslerdir. Kromatik diziler de benzer şekilde yarım seslerle ilerler ve her notanın birbiriyle bağlandığı bir müzikal yapı oluşturur. Günlük hayatta, özellikle film müziklerinde kromatik dizilere sıkça rastlarsınız. Korku filmlerinde gerilimi artırmak veya bir aksiyon sahnesinde heyecanı zirveye taşımak için kullanılan bu müzikler aslında yarım seslerden oluşan kromatik dizilerle yazılmıştır. Bu yüzden kromatik diziler, müziğin renklerini oluşturur ve bir hikâye anlatımında duygu değişimlerini aktarmanın güçlü bir yolu olarak kullanılır. Flüt üzerinde çalışacağımız kromatik diziler; sadece teknik bir egzersiz değil aynı zamanda müziği anlamanın ve ifade etmenin bir yoludur. Örneğin bir film sahnesindeki gerilim anını flütle taklit ettiğinizi düşünün. Çıkıcı dizilerle bu heyecanı yavaş yavaş artırabilir, inici dizilerle ise sakinleşen bir duyguyu yansıtabilirsiniz. Şimdibu renkli yapıyı flüt üzerinde deneyimleyerek müzikteki bu büyülü dünyayı daha yakından tanıyacağız. Bu şekilde öğrenciler, günlük hayatta duydukları müziklerle kromatik diziler arasında bir bağ kurarlar ve öğrenmeyi daha anlamlı hâle getirirler.

FLT.5.2.1

Öğretmen derse öğrencilerin dikkatini çekecek bir giriş yapar: “Bugün flütle kromatik dizilerin büyüsüne adım atıyoruz. Kromatik diziler, müziğin renklerini oluşturur. Çıkıcı ve inici dizileri çalışarak bu renklerin nasıl bir bütünlük oluşturduğunu keşfedeceğiz.“ Bu girişle öğrencilerin konuyla ilgili bilgi ihtiyacını fark etmeleri sağlanır. Öğrencilerin “Kromatik diziler nedir, neden önemlidir, hangi durumlarda kullanılır?“ gibi sorulara yanıt arayarak bilgiye olan ihtiyaçlarını fark etmeleri hedeflenir. Aynı zamanda müziksel bilgi türlerinin (sanatsal ve teorik) günlük hayatta nasıl kullanılabileceği de vurgulanır (OB1). Öğrencilerin belirli bir ton veya dizide yer alan notaları tanımaları, çözümlemeleri, bona ve solfej yapmaları için özel olarak hazırlanan çalışmalar uygulanır. Bu süreçte öğrencilerden diziyi oluşturan notaların sırasını, yapısını ve aralık ilişkilerini detaylı bir şekilde analiz etmeleri beklenir. Çalışmaya ilgili dizinin ya da egzersizin bonası ile başlanır. Diyez, bemol işaretleri gibi teknik detaylara özen gösterilir ve bu sayede öğrencilerin nota yazımında karşılaşabilecekleri farklı işaretlere alışmaları sağlanır. Öğrenciler bonayı seslendirerek ritim ve melodik yapıya uygun bir şekilde çalmayı öğrenir. Solfej çalışmasında ise öğrenciler, hazırladıkları bonayı belirli bir tonlama ve ritimle seslendirmeye odaklanır. Çalışma sırasında, tonal yapı ve aralıklar üzerinde durularak her notanın doğru bir şekilde ifade edilmesi sağlanır. Öğrencilerin doğru duruş ve tutuş pozisyonu almaları sağlanır. Ayrıca nefes kontrolüne yönelik kısa bir hatırlatma yapılır. Bu hazırlık aşaması, öğrencilerin hem teknik hem de müzikal anlamda yeni ve değişen bir çalışma sürecine uyum sağlamalarını kolaylaştırır. Bu süreçte öğretmen öğrencilerin belirsiz ya da alışık olmadıkları durumlara açık olmalarını teşvik eder ve bu yeni süreçle başa çıkmalarına destek olur (SDB3.1). Teknik çalışma sırasında çıkıcı (diyezli) ve inici (bemollü) kromatik diziler üzerinde odaklanılır. Öğretmen birinci oktav “fa“dan ikinci oktav “fa“ya kadar olan çıkıcı kromatik dizi için “fa- fa# - sol - sol# - la...“ sırasını örnekler. Aynı şekilde ikinci oktav “fa“dan birinci oktav “fa“ya kadar olan inici kromatik diziyi de “fa- mi ♭ - re - re ♭ - do...“ sırasıyla çalıştırır.

Öğrenciler, önce yavaş bir tempoyla çalışır ve metronom eşliğinde tempoyu yavaş yavaş artırır. Bu süreçte öğrencilerin disiplinli ve istikrarlı bir çalışma alışkanlığı geliştirmeleri hedeflenir (D3.1). Ayrıca öğrencilerin bireysel ilgi ve meraklarıyla içsel motivasyonlarını artırmaları desteklenir (D3.1). Öğrencilerden dizileri çalışırken müziksel bileşenlere dikkat etmeleri istenir. Her bir notanın temiz ve dengeli bir şekilde duyulması, metronom eşliğinde ritim kontrolünün sağlanması ve dinamiklerin doğru uygulanması önemle vurgulanır. Örneğin çıkıcı kromatik diziler çalınırken crescendo (giderek kuvvetlenme), inici dizilerde ise decrescendo (giderek yumuşama) uygulanması istenir. Öğretmen bu dinamik farklarını canlı olarak örnekler ve öğrencilerin bu farkları daha iyi anlamalarını sağlar. Bu süreçte öğrencilerin yeni ve değişen müzikal gerekliliklere uyum sağlamaları ve bu gereklilikleri uygularken duygusal tepkilerini düzenlemeleri desteklenir. Dersin sonunda, öğretmen öğrencilerden öğrendikleri dizileri bir kez daha çalmalarını ister ve bu performansları değerlendirir. Değerlendirme sırasında öğrencilerin duruş ve tutuş pozisyonları, teknik doğrulukları (parmak pozisyonları ve nefes kontrolü) ve müziksel bileşenlere olan dikkatleri gözlemlenir. Öğrencilerden performanslarına ilişkin öz değerlendirme yapmaları da istenir. Öğretmenazim ve kararlılığın süreçteki önemini öğrencilere sezdirir (E1.3). Performans görevi olarak öğrencilerden çıkıcı (diyezli) ve inici (bemollü) kromatik dizileri belirlenen tempoda ve müziksel bileşenlere uygun şekilde çalmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Bu süreçte performans gözlemleri, kontrol listeleri ve kısa cevaplı sorular kullanılarak öğrencilerin teknik ve müzikal becerileri değerlendirilir. Böylece öğrenciler, kromatik dizileri çalarken hem teknik becerilerini hem de müziksel duyarlılıklarını geliştirirler.

Öğrencilerden kromatik dizileri farklı hızlarda ve dinamiklerde çalmaları istenebilir. Örneğin metronom hızını kademeli olarak artırarak daha hızlı tempolarda temiz çalmaya odaklanmaları, aynı diziyi bir kez piyano (yumuşak), bir kez forte (güçlü) dinamikle çalmaları, dizilerde belirli noktalara vurgu yaparak tonal farklılıkları keşfetmeleri sağlanabilir. Öğrencilere kendi kromatik egzersizlerini tasarlama görevi verilebilir. Bu çalışmada, çıkıcı ve inici dizileri yaratıcı bir şekilde birleştirerek kendi teknik çalışmalarını oluşturmaları beklenebilir. Örneğin bir çıkıcı dizi ile başlayıp ardından inici diziye geçiş yapan bir yapı oluşturabilirler. Öğrencilerden kromatik dizileri grup hâlinde bir düzen içinde çalmaları istenebilir.

Öğrencilere başlangıçta kısa ve basit kromatik diziler çalıştırılabilir. Örneğin sadece fa ve fa# notalarıyla başlayarak daha sonra sol notasını ekleyerek dizi genişletilebilir. Öğrencilere kromatik dizilerin flüt üzerindeki nota sıralamasını gösteren bir görsel şema sunulabilir. Öğretmen diziyi yavaş bir tempoda çalarak seslerin sırasını ve tonlamayı modelleyebilir. Öğrencilere bir oktavlık diziyi birden öğretmek yerine, diziyi parçalara bölerek çalışmaları önerilebilir.