3. TEMA: TONAL POZİSYONLAR
SAB11. Müziksel Çalma
E1.3. Azim ve Kararlılık, E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik)
SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)
D3. Çalışkanlık
OB1. Bilgi Okuryazarlığı
4.3.1. Dört diyez ve dört bemol alan tonlarda egzersiz çalabilme
a) Dört diyez ve dört bemole kadar alan tonlarda egzersiz veya etütleri çözümler.
b) Dört diyez ve dört bemole kadar alan tonlarda egzersiz veya etüt çalabilmek için flüte özgü duruş ve tutuş pozisyonu alır.
c) Dört diyez ve dört bemole kadar alan tonlarda egzersiz veya etüt çalabilmek için flüte özgü teknikleri kullanır.
ç) Dört diyez ve dört bemole kadar alan tonlardan oluşan egzersizleri veya etütleri çalarken müziksel bileşenleri uygular.
Dört Diyez (Fa#, Do#, Sol#, Re#) ve Dört Bemol (Si♭, Mi♭, La♭, Re♭) Tonlarının Tekniklerinin Öğretilmesi
Dört Diyez ve Dört Bemol Tonları Arasında Geçiş Yapmayı Öğrenme
Dört Diyez ve Dört Bemol Tonlarının Teknik ve Tını Özelliklerinin Karşılaştırılması
artikülasyon, bemol, diyez, dinamikler, nefes kontrolü, parmak pozisyonu, ritim, teknik hassasiyet, tempo, tını
Öğrenme çıktıları; doğru-yanlış soruları, eşleştirme soruları, gözlem formu, kontrol listesi araçları ile ölçülebilir. Dört diyez (fa#, do#, sol#, re#) ve dört bemol (si ♭, mi ♭, la ♭, re ♭) tonlarının yapısal ve müzikal özellikleri, doğru-yanlış ve eşleştirme soruları ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden dört diyez ve dört bemol tonlarında hazırlanmış bir egzersiz veya etüt çalmaları istenebilir. Performans sırasında doğru ritmik vurgu, nefes kontrolü, akıcılık ve teknik doğruluk değerlendirilebilir. Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formu ve öz/akran değerlendirme formları ile değerlendirilebilir.
Öğrencilerin temel nota bilgisine ve alt oktav sesleri çalma deneyimine sahip oldukları, basit dinamikleri anlayıp uygulayabilecekleri, daha önceki bilgilerden yola çıkarak dört diyez ve dört bemol tonlarına geçiş yapmaya hazır oldukları kabul edilir.
Öğrencilerin flütü doğru bir şekilde tutup tutmadıkları ve dengeli bir duruş sergileyip sergilemedikleri gözlemlenebilir. “Flüt yere paralel mi?“ veya “Omuzların rahat mı?“ gibi sorularla öğrencilerin kendilerini değerlendirmesi sağlanabilir. Öğrencilerden daha önce öğrendikleri alt oktav seslerini (si, la, sol) çalmaları istenebilir. Bu süreçte parmak yerleşimlerinin doğru olup olmadığı ve deliklerin tam kapatılıp kapatılmadığı gözlemlenebilir. Ayrıca çıkarılan seslerin netliği ve tını kalitesi değerlendirilebilir.
Öğrenciler, daha önce öğrendikleri alt oktav sesleri (si, la, sol) ve temel flüt teknikleriyle dört diyez (fa#, do#, sol#, re#) ve dört bemol (si ♭, mi ♭, la ♭, re ♭) tonları arasında bağlantılar kurabilir. Öğretmen bu tonların benzerlik ve farklılıklarını açıklayarak öğrencilerin geçmiş bilgilerini yeni öğrenmelerle ilişkilendirmesini sağlayabilir.
FLT.4.3.1
Öğrencilerin dört diyez (fa#, do#, sol#, re#) ve dört bemole (si ♭, mi ♭, la ♭, re ♭) kadar olan alan tonlarda çalışmaları öğrenmeleri amacıyla hazırlanan egzersiz veya etütler çözümleme yoluyla ele alınır. Çözümleme sırasında her tonun alterasyonlarına dikkat çekilerek bu tonların gam yapıları, ilgili akorları ve müzikal bağlamları incelenir. Öğrenciler, çalıştıkları egzersizlerde önce ilgili tonun gamını tanır ve hangi seslerin diyez veya bemol işaretleri aldığını öğrenirler. Tonun başlangıç notası (tonik) ve bitiş noktası üzerinden, gamın yapısal özellikleri açıklanır. Daha sonra, egzersizdeki notalar detaylı bir şekilde ele alınarak bu notaların tonal yapıya nasıl uyduğu analiz edilir. Çözümleme sırasında ritim, melodi ve teknik detaylara dikkat edilerek her sesin doğru ifade edilmesi üzerinde durulur. Dört diyez ve dört bemol içeren tonlarda çalışırken öğrencilerin transpoze yeteneklerini geliştirmeleri için farklı tonlar arasında karşılaştırmalar yapılır. Örneğin mi majör (4 diyez) ve la♭ majör (4 bemol) tonlarının farkları ve benzerlikleri açıklanır. Egzersizler ve etütler, bu tonların müzikal ifadeye olan katkılarını anlamalarına yardımcı olacak şekilde seçilir ve analiz edilir. Öğrenciler, flüte özgü doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alarak dört diyez (fa#, do#, sol#, re#) ve dört bemol (si ♭, mi ♭, la ♭, re ♭) alan tonlarda egzersiz çalmaya hazırlanır. Öğretmenher bir tonun parmak pozisyonlarını detaylı şekilde gösterir ve öğrencilere bu pozisyonların ses çıkarma üzerindeki etkisini anlamaları için fırsat tanır. Dört diyez ve dört bemol tonlarını çalmayı öğrenme sürecinde öğrenciler hem azim hem de kendine inanma becerilerini bir arada geliştirir (E1.3). Her başarılı denemede belirledikleri hedeflere ulaşabileceklerine olan inançları güçlenir. Bu süreç, öğrencilerin hem zorluklara karşı direnç göstermelerini hem de kendi potansiyellerine güvenerek hedeflerine adım adım yaklaşmalarını sağlar (E1.4). Dört diyez ve dört bemol tonlarını öğrenme sürecinde öğrenciler, kişisel hedeflerine ulaşabilmek için planlı ve öz düzenli bir yaklaşım geliştirir (D3.2). Öncelikle hangi seslerde zorluk yaşadıklarını analiz ederek ihtiyaçlarını belirlerler. Gayret göstermenin yalnızca teknik bir gereklilik değil aynı zamanda öğrenme sürecini derinleştiren bir değer olduğu vurgulanır. Öğrenciler, bir zorluğun üstesinden geldiklerinde bunun verdiği tatmini ve öz güveni hissederler. Örneğin zor bir sesi başarıyla çıkardıklarında bu başarıyı diğer çalışmalara da taşıyabileceklerini fark ederler. Bu süreç onların kararlılık ve azimle hareket ederek yalnızca teknik becerilerini değil aynı zamanda sabır, öz disiplin gibi hayat boyu değerli olacak yetkinliklerini geliştirmelerine de katkıda bulunur (D3.1). Her başarılı denemeden sonra kendilerini “Bugün daha iyi oldum, yarın çok daha iyi olacağım.“ gibi olumlu düşüncelerle teşvik ederler. Süreç boyunca kendi duygu ve düşüncelerini izler, eğer başarısızlık hissi yaşarlarsa bunu yönetmek için küçük molalar verir ya da nefes egzersizleriyle kendilerini yeniden odaklarlar. Egzersizlerin ardından çalışmalarını değerlendirirler. Örneğin “Bugün fa# sesinde ilerleme kaydettim ama mi♭ üzerinde daha fazla çalışmam gerekiyor.“ diyerek başarılarını ve eksiklerini dengeli bir şekilde analiz ederler.
Gelişimlerini sürdürebilmek için ek egzersizler yapar, metronom kullanarak tempolarını geliştirir ya da öğretmenden geri bildirim alır (SDB1.2). Öğretmen dört diyez (fa#, do#, sol#, re#) ve dört bemol (si♭, mi♭, la♭, re♭) tonlarını içeren basit bir egzersiz çalar. Öğrenciler, önce bu egzersizi tek bir tonla çalışır, ardından birden fazla ton arasında geçiş yaparak uygular. Egzersiz sırasında öğrenciler, her sesin doğru şekilde çıkmasını sağlamak için nefes kontrolü ve parmak pozisyonlarına odaklanır. Öğrenciler, dört diyez (fa#, do#, sol#, re#) ve dört bemol (si ♭, mi ♭, la ♭, re ♭) tonlarını tını, dinamik ve teknik zorluklara göre sınıflandırır. İlk olarak tonların keskin veya yumuşak ifadeler oluşturup oluşturmadığına dair ölçütler belirler. Ardından tonları tını özelliklerine göre ayırır ve gruplar hâlinde tasnif eder. Örneğin dört diyez tonları “keskin ve enerjik“ olarak dört bemol tonları ise “yumuşak ve akıcı“ olarak etiketlenir (KB2.5). Öğrenciler, çalma süreçlerini video kaydıyla veya ayna karşısında gözlemler. Öğretmen her öğrencinin uygulamasını bireysel olarak değerlendirir ve geri bildirim verir. Öğrenciler, dört diyez (fa#, do#, sol#, re#) ve dört bemol (si ♭, mi ♭, la ♭, re ♭) tonlarını çalarken bu tonlara ilişkin bilgileri analiz eder (OB1). Her tonun parmak pozisyonlarını ve doğru nefes tekniklerini çalışarak hangi tekniklerin daha etkili olduğunu belirlerler. Öğrenciler daha sonra bu bilgileri sınıflandırır (Dört diyez daha keskin nefes akışı ve net parmak geçişleri gerektirir, dört bemol daha yumuşak nefes ve kontrollü bir tını sağlar.) (OB1). Son olarak öğrendiklerini kendi cümleleriyle ifade ederek bilgiyi özetlerler (OB1). Örneğin “Dört diyez tonları, enerjik ve keskin bir ifade yaratırken dört bemol tonları daha yumuşak ve akıcı bir tını sağlıyor. Her ikisinde de doğru nefes ve parmak pozisyonlarına dikkat etmek gerekiyor.“ Bu çalışma, öğrencilerin öğrenilen bilgiyi hem teknik hem de müzikal açıdan özetlemelerine ve bu bilgiyi etkili bir şekilde ifade etmelerine olanak tanır (OB1). Tema sonunda, öğrencilerin dört diyez (fa#, do#, sol#, re#) ve dört bemol (si ♭, mi ♭, la ♭, re ♭) tonlarına ilişkin bilgi ve becerileri, performans değerlendirmesi yoluyla ölçülür. Performans analitik dereceli puanlama ölçeği ile değerlendirilebilir. Öğretmen her öğrenciye bireysel geri bildirim vererek güçlü ve gelişime açık yönlerini belirtir. Ayrıca öz değerlendirme süreci için öğrencilerden kendi çalma performanslarını analiz etmeleri ve bu analizleri yazılı olarak sunmaları beklenir. Performans görevi; gözlem formu, öz/akran değerlendirme formları ve çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir.
Öğrencilerden dört diyez (fa#, do#, sol#, re#) ve dört bemol (si ♭, mi ♭, la ♭, re ♭) tonlarını kullanarak kendi melodilerini oluşturmaları istenebilir. Bu melodilerin hem teknik hem de müzikal ifadeyi vurgulaması beklenebilir. Örneğin öğrenciler melodilerinde crescendo ile yoğunluğu artırabilir, ardından piyano ile daha yumuşak bir sona geçiş yaparak müzikal ifadeyi güçlendirebilirler. Kullanılan teknikler, melodinin anlatımını daha anlamlı hâle getirmelidir. Ardından öğrencilerden oluşturdukları melodiyi farklı tekniklerle çalmaları istenebilir. Örneğin aynı melodiyi staccato ile daha enerjik ve keskin, bağ tekniği ile daha akıcı ve yumuşak bir şekilde icra etmeleri beklenebilir. Bu farklı denemeler sonucunda öğrenciler, tekniklerin ve nüansların müzikal ifadeye etkilerini analiz edebilirler. Son olarak öğrencilerden bir arkadaşlarının çaldığı kısa bir melodiyi dinleyerek bu melodiyi tamamlamaları istenebilir. Örneğin bir öğrenci si ♭, mi ♭ tonlarını kullanarak bir başlangıç yaparken diğer öğrenci la ♭, re ♭ tonlarını kullanarak melodiyi tamamlayabilir.
Dört diyez (fa#, do#, sol#, re#) ve dört bemol (si ♭, mi ♭, la ♭, re ♭) tonlarının öğretimi, yavaş tempolu ve bol tekrarlı bir süreçle gerçekleştirilebilir. Öğrenciler, önce tek bir tona odaklanarak çalışmaya başlayabilirler. Örneğin fa# sesi üzerinde yoğunlaşılır. Öğretmen flütün doğru tutulması, parmak pozisyonlarının yerleştirilmesi ve nefesin nasıl kontrol edileceğini yavaş ve detaylı bir şekilde açıklayabilir. Öğrenciden bu sesi birkaç kez denemesi istenebilir ve her başarılı denemede öğretmen cesaretlendirici geri bildirim verebilir. Bir sonraki aşamada öğrenciler yavaş tempoda fa# ve do# tonları arasında geçiş yapabilir. Her geçişte parmak pozisyonlarının doğruluğu ve nefes kontrolüne dikkat etmeleri gerektiği hatırlatılabilir. Nefes kontrolünü geliştirmek amacıyla öğrencilerden flütten herhangi bir ton çıkarmadan uzun bir süre boyunca sabit nefes üflemeleri istenebilir.