1. TEMA: BAĞLAMANIN TARİHÎ GELİŞİMİNİ ÖĞRENİYORUM

KB2.14. Yorumlama

E2.5. Oyunseverlik

SDB2.1. İletişim

D14. Saygı, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

BAĞL.5.1.1. Bağlamanın tarihsel gelişimini yorumlayabilme

 a) Bağlamanın tarihsel gelişimini inceler.

b) Bağlamanın tarihsel gelişimini bağlamdan kopmadan dönüştürür.

c) Bağlamanın tarihsel gelişimini nesnel, doğru anlamı değiştirmeyecek bir şekilde yeniden ifade eder.

Bağlamanın Tarihî Gelişimi

kopuz

Temadaki öğrenme çıktıları; gözlem formu, performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ve akran değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilerden performans görevi olarak bağlamanın tarihî gelişimiyle ilgili bir sunum yapmaları istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

Öğrencilerin bağlamanın bölümleri ve bağlama ailesini bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerden bağlamanın tarihî gelişim sürecine dair bildiklerini ifade etmeleri istenebilir. “Bağlamanın tarihsel kökenlerini açıklayabilir misiniz?”, “Sizce bağlama hangi dönemlerde ve nasıl değişimler geçirmiş olabilir?” gibi sorular yöneltilebilir.

Öğrencilere telefon örneği verilebilir. İlk başta yalnızca sesli iletişim sağlayan telefonun zamanla internet, kamera, dokunmatik ekran gibi özellikler kazanarak akıllı telefona dönüştüğü hatırlatılabilir. Benzer şekilde bağlamanın da tarihsel süreçte farklı yapılar, malzemeler ve tekniklerle gelişim gösterdiği açıklanabilir. Öğrencilerden eski ve yeni bağlamaları görsel ya da işitsel olarak karşılaştırmaları istenerek çalgının zaman içindeki evrimini fark etmeleri sağlanabilir.

BAĞL.5.1.1

Öğretmen, bağlamanın kökeni, tarihsel gelişimi ve Türk müziğindeki yeri hakkında kısa bir tanıtım yaparak derse başlar. Orta Asya’dan Anadolu’ya kadar uzanan yolculuğu, bağlamanın ilk ortaya çıkışı ve ilk hâlinin tanıtımı yapılır; ardından gelişim süreci anlatılır. Bağlamanın tarihsel evrimini anlatan görseller ve videolar sunulur (OB4). Öğrenciler, bağlamanın tarihsel gelişimini ve Türk müziğindeki yerini öğrenir (D14.3). Bağlamanın kökeni olan kopuz ve tarihsel gelişimi hakkında bilgi verilir. Bağlamanın tel sayısı, gövde yapısı, sap uzun luğu gibi yapısal özelliklerinin zamanla nasıl değiştiği ve geliştiği, görsel materyallerle desteklenerek öğrencilere anlatılır (OB1). Eski bağlama türlerine ait fotoğraflar, eski müzik kayıtları ve bağlamanın ilk modellerinin nasıl göründüğü hakkında bilgiler paylaşılır. Görsel kartlarla bağlama çeşitlerini öğrenme süreci, gruplar hâlinde etkinlikler yoluyla oyunlaştırılır ve öğrencilerin öğrenme süreci keyifli hâle getirilir (E2.5). Bağlama türlerinin benzerlikleri ve farklılıkları ele alınarak her bir türün müzikte nasıl bir rol oynadığı fark ettirilir. Öğrenciler, bağlamanın halk müziğindeki zenginliğe katkısını keşfederler. Öğrencilere bağlamayla icra edilen bir Türk halk müziği parçası dinletilir. Öğrenciler, bu parçayı dinlerken bağlamanın müzikteki rolünü ve tarihsel gelişimini göz önünde bulundurarak bağlamanın önemini fark ederler (D19.1). Günümüzde kullanılan bağlama türlerinden örnek eserler dinletilerek bağlamanın kullanım zenginliği vurgulanır (SDB2.1). Öğrencilerin bağlama türlerini tanıma, bağlamanın tarihsel evrimini anlama ve bağlama ile yapılan müziksel ifadelerle ilgili tespitleri gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler, bağlamanın halk arasında bir iletişim aracı olarak nasıl kullanıldığını; düğünlerde, bayramlarda ve diğer sosyal etkinliklerdeki rolünü inceleyebilirler. Öğrenciler, bağlamanın Türk halk şairleri ve ozanları ile ilişkisini araştırarak sözlü gelenekle olan bağını ve halk müziği ile şiir arasındaki etkileşimi keşfedebilirler. Bağlamanın diğer Türk halk müziği enstrümanlarıyla (cura, tambur, kopuz vb.) benzerlikleri ve farklılıkları üzerinde durulabilir. Ayrıca bu enstrümanların bölgesel kullanımını incelemek, farklı müzik türlerinin gelişimi ile olan ilişkilerini görmek için bir derinlemesine araştırma yapılabilir. Öğrenciler bağlama türlerinden birini seçip o türün kullanıldığı bir parçayı daha ayrıntılı bir şekilde analiz edebilir ve icra edebilirler. Bu hem teknik hem de kültürel bir inceleme sunabilir. Öğrenciler, seçtikleri bağlama türünün tarihsel geçmişini, yapısal özelliklerini ve bu türün müzikteki fonksiyonunu tartışarak bir proje hazırlayabilirler.

Bağlamanın tarihsel gelişimi, yapısal özellikleri gibi soyut kavramları anlamaları için öğretmen, kısa ve anlaşılır açıklamalarla görselleri birlikte sunabilir. Bağlamanın ilk hâlinin nasıl göründüğünü gösteren fotoğraflar ve eski müzik kayıtları üzerinden somut örnekler vererek öğrencilerin konuyu daha iyi kavrayabilmesini sağlayabilir. Öğrencilere her türün tarihsel gelişimini adım adım açıklayarak bireysel farkındalıklarını artırabilir. Bağlama türlerinin öğrenilmesi ve farklılıkları üzerinde çalışırken öğrencilerin gruplar hâlinde etkin olarak yer alacağı etkileşimli oyunlar kullanılabilir. Görsel kartlar veya posterlerle yapılan eşleştirme oyunları, öğrencilerin bağlama türlerini eğlenceli bir şekilde öğrenmelerine yardımcı olabilir. Bu tür etkinlikler, öğrenmeyi daha keyifli ve hatırlanabilir hâle getirebilir. Öğrencilerin bağlama türlerinin tarihsel gelişimiyle ilgili bilgileri öğrenme süreci sırasında öğretmen belirli aralıklarla tekrarlar yaparak öğrendiklerinin pekişmesini sağlayabilir.