3.TEMA: BAĞLAMADA 3 VE 5 ZAMANLI USULLERİ ÖĞRENİYORUM

SAB11. Müziksel Çalma

E1.5. Kendine Güvenme

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D10. Mütevazılık

OB9. Sanat Okuryazarlığı

BAĞL.3.3.1. Bağlamada üç zamanlı usulde eserler çalabilme

a) Bağlamada üç zamanlı usuldeki eserleri çözümler.

b) Bağlamada üç zamanlı usulde eser çalmada duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Bağlamada üç zamanlı usuldeki eserlerde çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Bağlamada üç zamanlı usuldeki eserlerde müziksel bileşenleri uygular.

BAĞL.3.3.2. Bağlamada beş zamanlı usulde çalabilme

a) Bağlamada beş zamanlı usuldeki eserleri çözümler.

b) Bağlamada beş zamanlı usulde eser çalmada duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Bağlamada beş zamanlı usuldeki eserlerde çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Bağlamada beş zamanlı usuldeki eserlerde müziksel bileşenleri uygular.

Bağlamada Usuller

usul, zaman

Bu temada öğrenme çıktıları; gözlem formu, kontrol listesi, akran değerlendirme, performans görevi ve dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden bağlama ile üç ve beş zamanlı usuldeki eserleri çalmaları istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin bağlama çalma tekniğinde sol el ile sağ el kombinasyonunun geliştiği kabul edilmektedir.

Öğrencilere üç zamanlı ve beş zamanlı ölçü rakamlarını tanıyabilip tanıyamadıklarına dair sorular yöneltilebilir. Bu ölçülerin Türk müziğindeki usul kavramlarıyla benzerlikleri ve farklarına ilişkin kısa cevaplı sorular sorulabilir. Ayrıca usul kavramına dair ön bilgilendirme yapılarak öğrencilerin önceki bilgilerini hatırlayabilmeleri sağlanabilir.

Öğrencilerin günlük yaşamlarında karşılaştıkları ritmik düzenlerden yararlanılabilir. Örneğin üç zamanlı usul için sallanma hareketi, dans adımları veya bir salıncağın düzenli salınımı hatırlatılabilir. Beş zamanlı usul için ise yöresel halk oyunlarında görülen adım düzenleri örnek verilebilir. Öğrencilerden elleriyle ritmik saymalar, alkış ya da basit beden perküsyonu yapmaları istenerek bu usullerin hissedilmesi sağlanabilir.

BAĞL.3.3.1

Üç zamanlı ritimlerin nasıl hissedildiğini anlamaları için öğrencilere örnek eserler dinletilerek onların ritmi fark etmeleri sağlanır. Öğrencilere “1-2-3“ şeklinde bir ritim sayma alışkanlığı kazandırılır. Öğrencilerin ritmi içselleştirebilmeleri için vücutla (tempo tutarak el çırpma, ayakla ritim sayma) çalışmalar yaptırılır (OB9). Öğrenciler, bağlamada üç zamanlı usulü çalmak için doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alarak disiplinli bir şekilde çalışır ve hedeflerine ulaşmak için azimle çabalarlar (E1.5). Ritmin tezene vuruşunu çok yavaş bir tempoda, öğretmenin rehberliğinde sırayla uygulama fırsatı verilirken öğrenciler gayretli olmanın hedeflerine ulaşma üzerindeki etkisini fark eder. Zorluklarla karşılaştıklarında bu zorlukları aşmak için gayret gösterir ve içsel motivasyonlarını (ilgi, merak, gelişim) kullanarak tekrar denemeye karar verirler (SDB1.2, D3.1). Üç zamanlı ritim için basit bir etütle başlar. Örneğin her bir vuruşa bir tane dörtlük nota, daha sonra bir vuruşa bir tane sekizlik notadan oluşan etütler verilebilir. Öğretmen, her öğrencinin bağlamada usulün tezene çalış tekniğini doğru çalıp çalmadığını kontrol listesi ile değerlendirerek dönütler verir. Bu dönütler doğrultusunda öğrenci kendini değerlendirir (D10.1). Öğrenciler, etütleri çalarken üç zamanlı tezene tekniğini nasıl kullanacaklarını gruplar hâlinde pratikler yaparak öğrenirler (SDB2.1). Ritmik çalışmalarda hız değişimleri yapılabilir. Yavaş tempoda başlanan çalışmaları, giderek orta hızda çalmaya yönelik adımlar atılabilir. Üç zamanlı ritimdeki etütler, öğrencilerin rahatça uygulayabileceği seviyeye getirildikçe, tempo artırılır (D3.2). Üç zamanlı eserler öğretilerek ritim duyguları pekiştirilir (OB9). Öğrenciler, öğrendikleri eserleri grup hâlinde çalışarak usullerin yapısıyla ilgili geri bildirimlerde bulunur (SDB2.1).

BAĞL.3.3.2

 Öğrencilerin beş zamanlı ritimlerin nasıl hissedildiğini anlamaları için örnek eserler dinletilerek ritmi fark etmeleri sağlanır. Daha önce öğrendiği üç zamanlı ritminin buradaki öneminden bahsedilir. Öğrencilere "1-2-1-2-3" şeklinde bir ritim sayma alışkanlığı kazandırılır. Öğrencilerin ritmi içselleştirmeleri için vücutla (tempo tutarak, el çırparak, ayakla ritim sayarak) çalışmalar yaptırılır. Öğretmen beş zamanlı ritmin tezene vuruş yönlerinin “üst-altüst- alt-alt“ olacak şekilde çalınacağını anlatır ve uygulamalı olarak gösterir (OB9). Öğrenciler, bağlamada beş zamanlı usulü çalmak için doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alarak, disiplinli bir şekilde çalışır ve hedeflerine ulaşmak için azimle çabalarlar (E1.5). Ritmin tezene vuruşunu çok yavaş bir tempoda, öğretmenin rehberliğinde sırayla uygulama fırsatı verilirken öğrenciler gayretli olmanın hedeflerine ulaşma üzerindeki etkisini fark eder. Zorluklarla karşılaştıklarında bu zorlukları aşmak için gayret gösterir ve içsel motivasyonlarını (ilgi, merak, gelişim) kullanarak tekrar denemeye karar verirler (SDB1.2, D3.1). Beş zamanlı ritim için basit bir etütle başlar. Örneğin her bir vuruşa bir tane dörtlük nota, daha sonra her bir vuruşa bir tane sekizlik notadan oluşan etütler verilebilir. Öğretmen, her öğrencinin bağlamada tezene çalış tekniğini doğru çalıp çalmadığını kontrol listesi ile değerlendirerek dönütler verir. Bu dönütler doğrultusunda öğrenci kendini değerlendirir (D10.1). Öğrenciler, etüt ve eserleri çalarken beş zamanlı tezene tekniğini nasıl kullanacaklarını gruplar hâlinde pratikler yaparak öğrenirler (SDB2.1). Ritmik çalışmalarda hız değişimleri yapılabilir. Yavaş tempoda başlanan çalışmaları, giderek orta hızda çalmaya yönelik adımlar atılabilir. Beş zamanlı ritimdeki etütler, öğrencilerin rahatça uygulayabileceği seviyeye getirildikçe, tempo artırılır (D3.2). Beş zamanlı eserler öğretilerek ritim duyguları pekiştirilir (OB9). Öğrenciler pratik yaparak usulün ritmik yapısını öğrenirler (SDB2.1). Performans görevi olarak öğrencilerden bağlama ile üç ve beş zamanlı usuldeki eserleri çalmaları istenebilir. Performans görevi dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin bu ritimleri kendi yaratıcı süreçlerine entegre etmeleri istenerek çeşitli melodik yapı ve motifler üzerinde ritimsel varyasyonlar yapmaları teşvik edilebilir. Bu süreçte öğrencilerin hız, tempo değişimleri, dinamikler gibi müzikal ögeleri kullanarak ritimleri ifade etmeleri, ritim duygularını derinleştirirken müzikal yaratıcılıklarını geliştirmelerine de olanak sağlanabilir.

Öğrencilerin ritmi daha iyi anlaması için ritim sayma çalışmaları düzenli olarak tekrar edilebilir. Öğretmen, öğrencilere 3 zamanlı ritmi "1-2-3" diye saymalarını hatırlatarak öğrencilerin her zaman ritme odaklanmalarını sağlar. Ayrıca bir metronom aracıyla yavaş tempoda basit etütler yaparak öğrencilerin ritim duygularını pekiştirmeleri sağlanabilir. Öğrencilerin üç ve beş zamanlı ritim desenlerini içeren kartlarla eşleştirme ve uygulama yapmaları önerilebilir. Bu etkinlik, öğrencilerin ritmik çeşitliliği anlamalarına ve uygulamalı olarak pekiştirmelerine yardımcı olabilir. Ayna karşısında bireysel alıştırmalar yaptırılarak duruşlarının kontrol edilmesi sağlanabilir, böylece doğru duruş ve teknik gelişimi izlenebilir. Öğrencilere renkli kartlarla üç ve beş zamanlı ritimlerin görsel bir diyagramı sunulabilir, bu sayede öğrenciler görsel materyallerle ritmi daha iyi kavrayabilirler. Ayrıca kartlar veya simgelerle ritmik desenler düzenlenip ardından bağlamada bu desenlerin çalınması istenebilir. Bu tür uygulamalar, öğrencilerin ritim, koordinasyon ve çalma becerilerini geliştirmeye yönelik etkinliklerle desteklenebilir.