4. Ünite: Değişen Dünyada İslam Bilimi

İBT.4.1

Öğrencilerden grup çalışması yoluyla Türkistan Havzası’ndaki Horasan ve Maveraünnehir bölgelerinde yapılan bilimsel çalışmalara yönelik yazılı, görsel ve dijital kaynakları incelemeleri istenir (SBAB2.3, OB1, OB2, OB4). İncelenen kaynaklardan elde edilen bilgiler doğrultusunda Biruni, Nasirüddin Tusi ve Uluğ Bey’in matematik ve gök bilimi alanında yaptığı bilimsel çalışmalarının kaynak gösterilerek analiz edilmesi sağlanır (E3.6). Analiz sonuçlarını dönemin şartları içerisinde açıklamaları istenir. Biruni’nin, Ay’ın hareketlerini gösteren çizimi ile günümüz teknolojisinde elde edilen bilgileri karşılaştırmaları, benzer veya farklı yönlerini açıklamaları beklenir (KB2.7). Bu amaçla karşılaştırma tablosu yapmaları istenir. İslam dünyasındaki bilimsel çalışmaların Çin ve Hint coğrafyalarındaki etkilerini yazılı ve görsel kaynaklardan incelemeleri sağlanır. İslam medeniyeti ve biliminin Güneydoğu Asya’ya yayılmasını Zheng He‘nin (Zanp Hii) denizcilik faaliyetleri üzerinden fark etmeleri sağlanır. Moğol İstilası'nın Türkistan ve İslam dünyasındaki bilimsel çalışmalara olumsuz etkisi vurgulanır. Süreç, kontrol listesi ile değerlendirilebilir. Dönemin koşulları dikkate alınarak Türkistan Bilim Havzası’ndaki bilimsel çalışmaların çalışma yaprağı ile değerlendirilmesi istenir.

İBT.4.2

Öğrencilerden Haçlı saldırıları sürecinde Avrupa ve İslam dünyası arasında bilim, sanat, hukuk, yönetim modeli ve iktisadi alanlarda yaşanan alışverişlerle ilgili sorular üzerinde düşünmeleri ve düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri istenir (SDB2.1). Öğrencilerden grup çalışmaları yoluyla Haçlı saldırılarını yazılı, görsel ve dijital kaynaklar üzerinden incelemeleri ve yorumlamaları istenir (SDB2.2, OB1, OB2, OB4, KB2.14). Haçlı saldırıları sonucunda İslam dünyasından Avrupa’ya kâğıt, barut, pusula, haritacılık gibi var olan zenginliklerin aktarımının gerçekleştiğini fark etmeleri sağlanır. Haçlı saldırılarının sonucunda bilimin Batı’ya geçişine yönelik nedensel ya da mantıksal ilişki kurmaları sağlanır. Bu ilişkiyi balık kılçığı tekniğinden yararlanarak vermeleri sağlanır (E3.6). Haçlı saldırılarının İslam dünyasındaki bilimsel çalışmalara olumsuz etkileriyle ilgili listeleme çalışması yapmaları ve arkadaşlarıyla paylaşmaları istenir. Açık uçlu sorularla süreç değerlendirilebilir. Performans görevi olarak savaşların bilime etkilerini kitaplar, kültürel objeler, tarihî eserler, bilim insanları gibi örnekler üzerinden inceleyerek Avrupa’nın sosyal, kültürel, ekonomik ve bilimsel dönüşümüne ilişkin görüşlerini sözlü veya yazılı olarak ortaya koymaları öğrencilerden istenir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

İBT.4.3

“Bir devletin bilimsel gelişmeleri desteklemesi için hangi kurumlara önem vermesi gerekir?”, “Türkiye Selçukluları Dönemi’nde hangi kurumlar eğitim ve bilim çalışmaları ile öne çıkmış olabilir?” soruları sorularak öğrencilerin konuya odaklanmaları sağlanabilir. Soru- cevap tekniği ile bu kurumların eğitime ve bilime katkıları hakkındaki fikirlerini ifade etmeleri istenir (E3.2, E3.8, SDB2.1). Büyük Selçuklular ve Birinci Beylikler Dönemi’nde yapılan bilimsel çalışmalar kısaca vurgulanır. Verilen kaynak metinler üzerinden Kayseri Gevher Nesibe Darüşşifası, Konya Karatay Medresesi, Kırşehir Caca Bey Medresesi gibi Anadolu’da öne çıkan eğitim kurumlarında yapılan çalışmaları incelemeleri ve çıkarımda bulunmaları istenir (KB2.10). Türkiye Selçukluları Dönemi bilimsel çalışmalarını Cezeri’nin yaptığı çalışmaların görselleri üzerinden incelemeleri sağlanır. Cezeri’nin günümüzde de kullanılan zamanı ölçme aletleri, krank mili, süreölçer, şifreleme, geri besleme, robotik gibi alanlarda çalışmalar yaptığını fark etmeleri sağlanır (OB2, OB4). Cezeri’nin su saatlerini, abdest alma robotunu, mum saatini, fıskiyelerini, şifreli kilitlerini ve su kaldırma sistemlerini öğrencilerden incelemeleri istenir; bunlarda hareketi sağlayan güç ile çalışma sistemleri arasındaki ilişkiyi öğrencilerin görseller üzerinden kavramaları sağlanır (E3.6, D7.3). Cezeri’nin günümüz bilimsel çalışmalarına ciddi bir katkı sunduğunu öğrencilerin fark etmeleri sağlanır (KB2.9, D3.1). Türkiye’de yapılan uçan arabaya Cezeri isminin verilmesi ile ilgili tartışma ortamı oluşturulur. Tartışma sırasında arkadaşlarının görüşlerine saygı duymaları sağlanır (SDB2.1, D14.1).

Öğrencilerden Türkiye Selçukluları Dönemi’nde yöneticilerin bilim insanlarını ve bilimsel çalışmaları desteklemeleri ile ilgili araştırma yapmaları; araştırma sonuçlarını dijital, yazılı ve görsel olarak ifade etmeleri istenebilir. Öğrencilerden Cezeri’nin icatlarından birini seçerek reprodüksiyonunu yapmaları istenebilir.

Öğrencilerden öğretmeni ya da arkadaşlarından yardım alarak Haçlı saldırılarının sonuçları ile ilgili kısa bir metin yazmaları ve paylaşmaları istenebilir. Metin yazma çalışmalarında Türkçe yazım kurallarına dikkat etmeleri, konuyu bağlamından koparmadan açıklamaları beklenir.