2. Tema: Sayılar Ve Nicelikler (2)

MAT.1.1.8

Öğrencilerin nesneleri uzunluklarına göre karşılaştırmalarına yönelik etkinlikler yapılır. Her öğrenciden verilen hedef nesneye göre uzun, daha uzun, en uzun, kısa, daha kısa, en kısa ya da yaklaşık aynı uzunlukta en fazla beş nesneyi (aşamalı olarak iki, üç ve dört nesne ile) sınıfta sorumluluk gerektiren grup etkinlikleri ile bulmaları istenir (D16.3). Buldukları nesneleri uzunluklarına göre karşılaştırma yaparak sıralamaları sağlanır. Sınıftaki nesneleri standart olmayan araçlarla ölçme oyunu oynanır (E2.5). Ölçeceği uzunluk ile kullanabileceği standart olmayan ölçme araçları karşılaştırılarak uygun standart olmayan ölçme aracı belirlenir. Nesnelerin uzunlukları, seçilen standart olmayan ölçü birimi kullanılarak tahmin edilir. Devamında seçilen ölçme aracı ile ölçüm sonucuna ulaşılır. Az, çok, eşit, uzun, kısa, büyük, küçük gibi ifadelerden uygun olanı seçilerek tahmin ve ölçüm sonucu karşılaştırılır. Tahminlerinin doğruluğuna ilişkin yargıda bulunmaları sağlanır. Örneğin önce sıranın veya tahtanın kaç karış uzunluğunda olabileceğinin tahmin edilmesi istenir; ardından karış ile ölçüm yapılarak sıranın veya tahtanın kaç karış uzunluğunda olduğuna ve standart olmayan değere ulaşılmasına çalışılır (E3.4). Ölçüm yapan öğrencilere motivasyonlarını artıracak dönütler verilerek desteklenir (D3.4). Ölçme yapılırken birimlerin uç uca ve aynı doğrultuda dikkatlice sıralanmadığında birim uzunluklar üst üste geldiğinde aralarında boşluklar olduğunda ya da düz bir çizgi şeklinde yapılmadığında ne olacağı öğrencilere sorulur. Standart olmayan araçlar ölçmede kullanılırken nesne araçtan büyükse birim yinelemeye, başlangıç ve bitiş noktalarına ve birimleri yinelerken boşluk bırakılmamasına dikkat edilmesi sağlanır. Örneğin kitabın uzunluğunun bir silgi ile ölçülmesi sürecinde silginin ucu ile kitabın başlangıç noktasının aynı hizada olmasına ve her silgi uzunluğunda boşluk bırakılmadan ölçümün tekrarlanmasına dikkat edilmesi vurgulanır.

Düz çizgi şeklinde olmayan uzunluk ölçme araçlarının kullanımına yer verilir. Bu süreçte çeşitli nesneler kullanılarak çevresindeki ve sınıfındaki eşyaların ölçülerini ölçebilecekleri etkinlikler tasarlanır. Hedefteki ölçümün standart birimlere benzeyen temsiller yoluyla yapılarak öğrencinin standart birimlere ilişkin farkındalık kazanmaları sağlanır (SDB1.1). Öğrencinin ölçüm etkinliklerinde sürekli olarak aynı tür birimi kullanmasına, birimlerin eşit uzunlukta olması gerektiğini anlamasına yönelik çalışmalar yapılır. Öğrencilerin bütün birimlerin aynı uzunlukta ve aynı türden olmaları gerektiğini anlayıp anlamadıkları gözlemlenir. Eğer farklı birimler kullanılırsa öğrencilere ölçümlerini nasıl tarif edecekleri sorulur. Öğrencilerden farklı büyüklükte ölçme araçları ile ölçümler yapmaları istenir. Bu etkinlikte temel amaç, ölçme aracının büyüklüğü arttıkça ölçüm sayısının küçüldüğünün/azaldığının anlaşılmasıdır. Standart olmayan bazı araçlar (pipet, ataş, karış, vb.) farklı metrik uzunluklara (santimetre) sahip olduklarından cetvele geçişte köprü oluşturur. Ölçülecek nesneler ile standart olmayan ölçme birimlerinin belirlenmesi amacıyla eşleştirme soruları içeren çalışma kâğıtları kullanılabilir. Süreçte öğrencilerin yaptıkları tahmin ve ölçümü karşılaştırmalarına yönelik faaliyetleri gözlem formu aracılığıyla değerlendirilebilir. Standart olmayan ölçme araçları ile nesnenin uzunluğunu tahmin etmeye, tahmininin doğruluğuna ilişkin yargıda bulunmaya yönelik performans görevi verilebilir. Öğrencilere standart olmayan araçlarla ilgili fikirlerini ifade edebileceği açık uçlu sorular sorulabilir (SDB2.1).

Öğrencilerde merak uyandırmak ve ağır-hafif kavramlarını somutlaştırmak için çeşitli araç gereçlerden yararlanılarak günlük yaşam problemleri sorulur (E1.1). Seçilen farklı nesnelerin kütlelerinin gözlem yoluyla karşılaştırılmaları istenir. Nesnelerin kütlelerini karşılaştırmak için kullanılan bir aracı keşfetmelerini sağlamaya yönelik etkinlik yapılır. Nesnelerin kütlelerini karşılaştırmak amacıyla eşit kollu teraziden yararlanılır ve karşılaştırmalarda kullanılacak standart olmayan birimler belirlenir. Nesnelerin kütlelerine yönelik tahminlerini belirledikleri standart olmayan ölçme aracını kullanarak karşılaştırmaları sağlanır. Ağır, hafif, eşit, az, çok gibi ifadelerden uygun olanı seçilerek tahmin ve ölçüm sonucu karşılaştırılır. Tahminlerinin doğruluğuna ilişkin yargıda bulunmaları sağlanır. Öğrencilere eşit kütleye sahip olduğu bilinen iki nesne verilir. Bu nesneleri öncelikle kütleleri (ağırlık/hafiflik) yönünden tahmin etmeleri istenip sonrasında ise standart olmayan ölçme araçları ile tartım yapmaları sağlanır. Öğrencilerden bu etkinlikle ile ilgili çıkarım yapmaları istenerek keşif yoluyla eşitlik kavramının fark edilmesi sağlanır (SDB3.3).

Sınıfta drama yöntemi kullanılarak alışveriş istasyonu kurulur. En fazla 5 nesne verilerek kütlelerini tahmin ederek karşılaştırmaları istenir. Standart olmayan ölçüm için eşit kollu terazi gibi araçlardan yararlanılarak nesnelerin kütlelerinin ölçümleri yapılarak ağır, daha ağır, en ağır, hafif, daha hafif, en hafif veya dengede (eşit) kavramlarının kullanılması sağlanır (MAB5.1). Yapılan ölçümler ile tahminler karşılaştırılarak tahmin ve ölçüm sonucu arasındaki farkın ortaya çıkarılması sağlanır. Nesneler tartılarak kütleleri yönünden ağırdan hafife ya da hafiften ağıra doğru sıralanması istenir. Öğrencinin tahminleri ve hedeflere ne kadar ulaştığı derecelendirme ölçeği ile kontrol edilebilir. Ardından kütlesi aynı olan ve sınıf ortamında çok sayıda bulunabilecek nesneler (misket, küp, küçük zıplayan top vb.) birim olarak seçilir. Öğrencilerden nesnelerin kütlelerini eşit kollu terazi, elbise askısı ya da sınıfta oluşturulan basit tahterevalli kullanılarak kaç misket ağırlığında olabileceğini tahmin etmeleri istenir. Sonrasında eşit kollu terazide veya tahterevalli gibi araçlarla ölçümler yapılır. Doğru sonuca ne kadar yaklaşıldığının belirlenmesi için tahmin ve ölçüm sonuçlarının yer aldığı tablo ile tahmin ve ölçüm sonuçları karşılaştırılır (OB7). Devamında standart olmayan birimlerle nesnenin kaç birim kütlesinde olduğunu (kalemin, silginin, kalem kutusunun kütlesinin kaç misket veya kaç küp vb. ağırlığında olduğunu) bulmak için eşit kollu terazi kullanılarak nesnelerle ölçme yapılır. İki nesnenin kütlelerinin kaç misketten oluştuğu karşılaştırılarak nesnelerin sıralaması yapılır. Böylelikle standart olmayan tek birim kullanılarak nesnelerin kütlelerinin ölçülmesi, sonrasında kütle birimi olan gram ve kilogram gibi standart birimlerin gerekliliğine ihtiyaç duyulması sağlanır.

Nesnelerin kütlelerinin miktar veya büyüklükler ile doğru orantılı olmayabileceğini fark etmeleri için çeşitli sorular yöneltilir. Bunu kavramaları için boyut olarak büyük ama kütle olarak hafif, boyut olarak küçük ama kütle olarak ağır olan çeşitli nesnelerin eşit kollu terazide tartımları yapılarak çıkarım yapmaları sağlanır (KB2.10). Aralarında belirgin kütle farkı bulunan iki uç kütledeki (ağır-hafif) nesneler veya canlılar (fil ve civciv gibi) hakkında gerekçeli karar vermelerini sağlayan etkinlikler yapılır (SDB3.3). Nesnelerin kütlesini tahmin etmeye, tahmininin doğruluğuna ilişkin yargıda bulunmaya yönelik performans görevi verilebilir. Kütle ölçümleri ve tahmin stratejileri konusunda verilen yargılar için doğru yanlış soruları içeren çalışma kâğıtları kullanılabilir.

Öğrencilerden günlük yaşamda karşılaşılan uzunluk ve tartma gerektiren durumlara ait gözlem sonuçlarını sınıf arkadaşları ile paylaşmaları istenebilir. Bunun yanında dijital ortamlarda uzunluk ve kütle gerektiren durumlar ile ilgili etkinlikler/oyunlar düzenlenebilir.

Öğrenciler yönlendirilip cesaretlendirilerek kendi ölçme araçlarını üretmeleri, araştırma yapıp bilgi toplamaları sağlanabilir.

Öğrencilerden belirlemiş oldukları bir ortamdaki (ev-sınıf-kütüphane vb.) nesneleri farklı standart olmayan araçları kullanarak (en az üç farklı araç) ölçmeleri ve bu araçlar arasında belirlediği nesneyi en ideal hangi araçla ölçeceğini seçmesi ve gerekçesini açıklaması istenebilir.

Öğrencilerin uzunluk ve kütle ölçme konusunda hayal güçlerini ve tahmin becerilerini artırmaya yönelik “Sınıfımızın yüksekliği kaç sıra boyundadır? Futbol topu tahminen kaç tane pinpon topu ağırlığındadır?” gibi sorularla çalışmalar yapılabilir.

STEM etkinlikleri kapsamında öğrencilerden uzunluk ve/veya kütle ölçüm araçları tasarlamaları istenebilir. Bu tasarımın estetik yönü ders içerisinde düzenlenebilir.

Öğrencilere nesneleri kütlelerine veya uzunluklarına göre kolaydan zora olacak şekilde sıralama görevi verilebilir. Kütle ve uzunlukları görsel olarak kolayca ayırt edilebilecek nesneler seçilebilir.

Öğrencilerin kendi hızlarında öğrenmelerini sağlamak için etkileşimli ve etkileşimsiz oyunlar oynanmasına yönelik etkinlikler tasarlanabilir.

Öğrencilere uzunluk ve kütle ölçme ile ilgili standart olmayan araç gereç ve bunların görselleri hazırlanarak bunlar aracılığıyla tahmin stratejileri açıklanabilir. Bununla ilgili örnekler tasarlanır ve öğrencilerin bunlara aktif katılımı sağlanabilir.

Standart olmayan ölçme araçlarının anlaşılmasına yönelik görsel/işitsel araç gereçlerle uygulamalı etkinlik yapılabilir.