1. Ünite: Mevsimler Ve İklim

FB.8.1.1

Öğrencilerden mevsimlerin oluşumu ile ilgili merak ettikleri soruları sormaları istenir (E3.8). Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı ile mevsimler arasında ilişki olup olmadığı öğrencilere sorulabilir. Böylece mevsimlerin oluşma nedenlerine ilişkin var olan kavram yanılgıları tespit edilebilir. Dünya’nın Güneş etrafında dolanma hareketi hatırlatılır. Dünya’nın eksen eğikliği ile ilgili bilgileri güvenilir genel ağ, sosyal platformlar, yazılı ve görsel kaynaklar vb. yardımıyla bilimsel gerçeğe ulaşarak tanımlamaları öğrencilerden beklenir (OB4, E3.4, KB2.6). Öğrencilerden bir haftalık periyotta aynı konumda ve öğle vaktinde bir cismin gölge boyunun uzunluğunu ölçmeleri istenir. Dünya modeli, ışık kaynağı, termometre vb. araç gereç kullanılarak Güneş ışınlarının yüzeye düşme açısındaki değişikliğin yüzeydeki sıcaklığa etkisi gözlemlenebilir. Dünya modeli ışık kaynağı etrafında dolandırılarak farklı bölgelerde bulunan cismin gölge boyundaki değişimleri gözlemlenir. Bu etkinliklere ek olarak dijital içeriklerden ve bilimsel videolardan Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanma hareketi ve eksen eğikliğinin etkilerini gözlemlemeleri sağlanır (OB2). Bu gözlemleri sonucu topladığı verileri performans görevi olarak çalışma yapraklarına vb. kaydetmeleri öğrencilerden beklenir (OB7). Öğrencilerden ulaşılan verileri yorumlayıp değerlendirilerek Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanma hareketi ve eksen eğikliği sonucu mevsimlerin oluştuğu çıkarımını yapmaları beklenir (KB2.16.1). Konuyu pekiştirmek için rol oynama tekniğinden faydalanılabilir. Bu süreçte öğrencilerin farklı rollere bürünerek eğlenceli bir şekilde ekipler hâlinde yardımlaşarak çalışmaları sağlanır (E2.5, SDB2.2). Çalışma yapraklarında yer alan öğrenci performansları analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Mevsimlerin farklı yarım kürelerdeki başlangıç tarihleri, ekinoks, dönenceler, dolanma düzlemi, ekvator, gece-gündüz sürelerinin değişmesi konularına değinilir.

FB.8.1.2

 Öğrencilerden iklim ve hava olayları ile ilgili merak ettikleri soruları sormaları istenir (E3.8). Dünya’da ve ülkemizde kaydedilen en yüksek ve en düşük sıcaklık değerleri verilerek öğrencilerin konuya merak duymaları sağlanabilir. Öğrencilerden yaşamı büyük ölçekte etkileyen dolu, fırtına, kasırga, hortum vb. hava olaylarını güvenilir genel ağ, yazılı ve görsel kaynaklar vb. yardımıyla araştırmaları ve poster olarak sunmaları beklenir (OB1, OB7, D5.3). Bulunulan bölgenin bir haftalık hava durumu tahmin tablosu ve belirlenen süre boyunca gözlem yaparak tahminlerinin doğruluğunu incelemeyi içeren etkinlik oluşturulur (OB4, SDB1.2). Öğrencilerin yakın çevresinde bulunan meteoroloji istasyonlarına geziler yapmaları sağlanabilir. Öğrencilerden güvenilir genel ağ, sosyal platformlar, yazılı ve görsel kaynaklar vb. yardımıyla iklim ve hava olayları ile ilgili bilimsel verileri inceleyerek bunların niteliklerini belirlemeleri beklenir (E3.4, KB2.13). Atmosferde bulunan gazlara değinilip özellikle su buharına vurgu yapılabilir. Suyun hâl değişimleri hatırlatılır. Öğrencilerden hava olaylarından yağmur, kar, dolu, kırağı, çiy, sis, oluşumlarını sırayla açıklamaları istenir. Bu süreçte ayrılıp birleşme tekniği kullanılabilir. Atmosfer tabakasında gerçekleşen olaylara hava olayları, uzun yıllar boyunca geniş alanlarda gerçekleşen hava olaylarının ortalamasına da iklim denildiği belirtilir (KB2.5). Ayrıca ülkemizde görülen iklim türleri ve bu iklimlerin o bölgedeki sosyoekonomik etkilerini içeren araştırma görevi verilir (SDB2.3). Yağış türlerini açıklarken öğrencilerden poster veya afiş hazırlamaları öğrencilerden beklenebilir. Öğrencilerden hava olayları ve iklim arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları belirlemeleri beklenir. Öğrencilerden gruplara ayrılarak performans görevi olarak iklim ve hava olayının benzerlik ve farklılıklarını içeren poster veya sunum hazırlamaları istenir (OB1). Bu performans görevinde öğrenciler grup içi görev paylaşımı ile olumlu iletişim, görev bilinci ve grup üyeleriyle dayanışma sergileyerek çalışmalarını sürdürür (SDB2.1, SDB2.2, D16.3, D14.1, D20.1). Bu süreçte öğrencilerden birbirlerinin duygu ve düşüncelerini anlamak için dikkatle dinlemeleri istenir (D15.1). Yapılan sunumlar analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. İklim ve hava olaylarını inceleyen bilim dalları ile o alanda çalışan bilim insanlarına verilen adlara değinilir. Hava olaylarının kıyı şekillerinin değişimi, çöllerin haritasının rüzgâr nedeniyle çıkarılamaması, ülkemizin doğal güzelliklerinden peri bacalarının oluşumu vb. yeryüzü şekillerindeki rolüne değinilir (D7.3, D19.3, D14.3). Bu konuda sosyal bilgiler dersi ile disiplinler arası ilişki kurulabilir. Günlük hayatta bazı mesleklerin doğrudan hava olayları ile ilişkili olduğu örnekler üzerinde durulabilir. Konu içinde geçen temel kavramlar ve aralarındaki ilişkiler tanılayıcı dallanmış ağaç, yapılandırılmış grid, boşluk doldurma testleri vb. teknikler kullanılarak değerlendirilebilir. Ayrıca çalışma kâğıtları değerlendirme amaçlı kullanılabilir.

Dünya’nın çevresini hesaplamak için Eratosthenes’in (Eratisteynıs) deneyi ekinoks günlerinde gerçekleştirilebilir.

Güneş takvimi hazırlamaları öğrencilerden istenebilir. Okul bahçesine güneş saati yapılabilir.

Güneş sistemindeki gezegenlerin eksen eğikliği ile mevsimleri arasındaki ilişkiyi içeren araştırma görevi verilebilir.

Kutup Yıldızı’nın bulunduğu konum ile Dünya’nın dönme ekseni arasındaki ilişkiyi içeren araştırma görevi verilebilir.

Takvimlerin oluşma tarihini araştırmaları (hicri, miladi vb.); takvimlerin ay, hafta, gün gibi zaman aralıklarının belirli bir mantık çerçevesinde düzenlenerek oluştuğunu kavramaları sağlanarak yeni ve özgün bir takvim oluşturmaları öğrencilerden istenebilir.

İklim ve hava olaylarında eşleştirme kartları kullanılabilir.
Mevsimlerin oluşumunda kes yapıştır, yapboz vb. somut malzemelerin kullanıldığı etkinlikler yapılabilir.