1. Ünite: Demokrasi Ve İnsan Haklarının Gelişimi
SBAB1. Zamanı Algılama ve Kronolojik Düşünme (KB2.17. Değerlendirme), SBAB4. Değişim ve Sürekliliği Algılama (SBAB4.2. Değişim ve Sürekliliği Neden ve Sonuçlarıyla Yorumlama)
KB2.8. Sorgulama
E1.1. Merak, E3.1. Muhakeme, E3.4. Gerçeği Arama
SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme
D1. Adalet, D3. Çalışkanlık, D5. Duyarlılık, D11. Özgürlük, D14. Saygı
OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı
DİH1.1. Demokrasinin tarihsel gelişiminde yaşanan değişimleri insan ve toplum yaşamına etkileri açısından değerlendirebilme
a) Demokrasinin tarihsel gelişiminde meydana gelen değişimlerin insan ve toplum yaşamına etkilerini halk iradesi ve temel özgürlükler açısından karşılaştırır.
b) Demokrasinin tarihsel gelişiminde meydana gelen değişimlerin insan ve toplum yaşamına etkileri ile ilgili yargıda bulunur.
DİH1.2. Tarihsel süreçte insan hak ve özgürlüklerinde meydana gelen değişimin gerekçelerini sorgulayabilme
a) Tarihsel süreçte insan hak ve özgürlüklerinde meydana gelen değişimin gerekçelerine ilişkin merak ettiği konuları belirler.
b) İlgili konular hakkında sorular sorar.
c) Farklı kaynaklar üzerinden konuya ilişkin bilgi toplar.
ç) Topladığı bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
d) Topladığı bilgiler üzerinden tarihsel süreçte insan hak ve özgürlüklerinde meydana gelen değişimin gerekçelerine ilişkin çıkarım yapar.
DİH1.3. Günümüz dünyasında vatandaşlık anlayışında meydana gelen değişimi neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme
a) Günümüz dünyasında vatandaşlık anlayışında meydana gelen değişime neden olan unsurları inceler.
b) Günümüz dünyasında vatandaşlık anlayışında meydana gelen değişimin etkilediği unsurları belirler.
c) Günümüz dünyasında vatandaşlık anlayışında meydana gelen değişimin etkilerini sorgular.
ç) Günümüz dünyasında vatandaşlık anlayışında meydana gelen değişimi neden ve sonuçlarını bağlamından kopmadan ifade eder.
Demokrasinin Tarihsel Gelişimi
İnsan Hak ve Özgürlüklerinin Tarihsel Gelişimi
Vatandaşlık Anlayışındaki Değişim
çoğulculuk, demokrasi, demokratik vatandaş, dijital vatandaşlık, hak, hukuk, insan hakları, insan onuru, uzlaşma, vatandaş, vatandaşlık
Bu ünitedeki öğrenme çıktıları; çalışma yaprağı, değişim ve süreklilik formu ve performans görevi ile değerlendirilebilir.
Demokrasinin tarihsel gelişiminde meydana gelen değişimin insan ve toplum yaşamına etkilerini değerlendirmek için çalışma yaprağı kullanılabilir. Öğrencilerin günümüz dünyasında vatandaşlık anlayışında meydana gelen değişimin neden ve sonuçlarına yönelik yorumları değişim ve süreklilik formu kullanılarak değerlendirilebilir.
Performans görevi olarak öğrencilerden tarihsel süreçte insan hak ve özgürlüklerinde meydana gelen değişimleri ortaya koyan broşür hazırlamaları ve broşürlerini sunmaları istenir. Hazırlanan broşür ve sunum; soru oluşturma, bilgi toplama, bilginin doğruluğu, kaynak çeşitliliği, çıkarımda bulunma vb. ölçütlerden oluşan dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Ayrıca hazırlanan dereceli puanlama anahtarı akran değerlendirme formu olarak kullanılabilir.
Öğrencilerin eşitlik, özgürlük, adalet, hak, demokrasi ve vatandaşlık kavramları hakkında temel bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.
Öğrencilerin demokrasi ve insan hakları arasındaki ilişkiye ait temel bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.
Öğrencilerin vatandaş olmanın gerektirdiği hak ve özgürlüklerle ilgili ön bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.
Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki rehber sorular sorulabilir.
• Eşitlik, özgürlük, adalet, hak, sorumluluk, demokrasi ve vatandaşlık kavramları arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
• İnsan hakları sizin için ne ifade etmektedir?
• Vatandaşlık anlayışında geçmişten günümüze ne gibi değişiklikler yaşanmış olabilir?
Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki etkinlikler yaptırılabilir.
• Öğrencilerden demokrasi kavramına yönelik metafor ve analoji etkinliği yapmaları istenebilir.
• Demokrasi ve insan hakları arasındaki ilişki ile ilgili beyin fırtınası yapmaları istenebilir.
• Farklı dönemlerde yaşamış vatandaşların olaylara karşı tutumlarını açıklamaları istenebilir.
Öğrencilerden demokrasinin temel ilkelerinden yola çıkarak demokratik uygulamalara günlük hayattan örnekler vermeleri istenebilir.
Dijitalleşmenin günümüz vatandaşlık anlayışındaki etkilerini açıklamaları istenebilir.
DİH1.1
Öğrencilerin kavram öğretim materyalleri üzerinden adalet, anayasa, egemenlik, eşitlik, hak, hesap verebilirlik, hukukun üstünlüğü, insan onuru, kuvvetler ayrılığı, şeffaflık ve özgürlük kavramlarını tanımlamaları ve demokrasi açısından önemini açıklamaları sağlanır. Verilen farklı kaynaklar üzerinden demokrasinin tarihsel gelişiminde önemli rol oynayan “Antik Yunan’da demokrasinin doğuşu, Türk devletlerinde kurultayın yapısı, Magna Carta (1215), Fransız İhtilali (1789), Sened-i İttifak (1808), Tanzimat Fermanı (1839), Islahat Fermanı (1856), Kanun-ı Esasi (1876) ile Türkiye Cumhuriyeti Anayasaları”nı incelemeleri sağlanır. Verilen tarihî olay ve belgeler üzerinden demokrasinin tarihsel gelişiminde meydana gelen değişimlerin insan ve toplum yaşamına etkilerini, “halk iradesi” ve “temel özgürlükler” açısından karşılaştırdıkları bir tablo hazırlamaları istenir. Öğrenciler örnek olay üzerinden başkalarına karşı adil olmanın ve özgürlükleri kullanırken diğer insanların özgürlüklerini dikkate almanın gerekliliğini tartışır (D1.1, D11.3). Demokrasinin tarihsel gelişiminde meydana gelen değişimin insan ve toplum yaşamına etkileri ile ilgili yargıda bulunur (E3.1, OB6, SDB3.3). Öğrenciler ulaştıkları bilgilerden yola çıkarak demokrasinin tarihsel gelişim sürecinde yaşanan değişimlerin insan ve toplum yapısına etkilerini değerlendirmek amacıyla hazırlanan çalışma yaprağını doldurur (OB1, SDB2.3).
DİH1.2
Grup çalışması yoluyla öğrencilerin “Eski Çağ’daki belgelerden Sümer ve Babil Kanunları, Kyros’un silindiri (MÖ 539), On İki Levha Kanunları (451-449); Orta Çağ’daki belgelerden Medine Sözleşmesi (622), Veda Hutbesi (632), Hz. Ömer’in Kudüs Emannamesi (638); Yeni Çağ’daki belgelerden Fatih Sultan Mehmet’in Bosna Fermanı (1463), Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi (1776), Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi (1789); Yakın Çağ’daki belgelerden Talim-i Sıbyan Hakkında Ferman-ı Âli (1824), Fabrikalar Yasası (1833) İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (1948), Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Sözleşmesi [CEDAW (1979)], Türk Çocuk Hakları Bildirgesi (1963), Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (1989) ve Dijital Dünyada Çocuk Hakları Sözleşmesi (2025)” konularından birini belirlemeleri sağlanır (E1.1, SDB2.2). Belirledikleri konuya ilişkin sorgulama yapmaları istenir. Öğrenciler yazılı, görsel, basılı ve dijital kaynaklar üzerinden konuya ilişkin bilgileri toplar ve kaydeder. Bu süreçte dijital ağ kaynaklarından bilgi kullanırken dijital kimliği veya kaynağın uzantısının güvenilirliğini dikkate alır (OB2). Dijital dünyanın insan hak ve özgürlüklerinde meydana getirdiği değişimi unutulma hakkı odağında tartışır. Afganistan, Irak, Hocalı, Ruanda, Bosna, Filistin, Myanmar ve Doğu Türkistan örnekleri üzerinden insan hakları ihlallerini analiz eder, insan onurunu korumanın ve şiddetin her türüne karşı çıkmanın gerekliliğini açıklar (D5.1, D14.1). Araştırma yaparak ulaştıkları bilgilerle derste öğrendiklerini karşılaştırır ve bunların doğruluğunu değerlendirir (KB2.7, E3.4, OB1). Bu bilgilerden hareketle tarihsel süreçte insan hak ve özgürlüklerinde meydana gelen değişimin gerekçelerine ilişkin çıkarım yapar. Performans görevi olarak öğrencilerden tarihsel süreçte insan hak ve özgürlüklerinde meydana gelen değişimi ortaya koyan bir broşür/dijital broşür hazırlamaları ve hazırladıkları broşürü/dijital broşürü sunmaları istenir (SDB2.1).
DİH1.3
Öğrencilerden günümüz dünyasında vatandaşlık anlayışındaki değişime neden olan unsurları verilen farklı kaynaklar üzerinden incelemeleri istenir. Öğrenciler verilen farklı kaynaklar üzerinden ulusal ve ulusötesi vatandaşlık anlayışlarını açıklar. Örnekler üzerinden ulusal ve ulusötesi vatandaşlık anlayışlarının benzer ve farklı yönlerini eleştirel bakış açısıyla değerlendirir (D3.3). Günümüz dünyasında ulusal ve ulusötesi vatandaşlık anlayışlarının etkilediği unsurları belirler. Bu anlayışların insan ve toplum hayatında meydana getirdiği değişimin etkilerini sorgular (OB6). Devlet ile vatandaşın karşılıklı hak ve sorumluluklarında meydana gelen değişimi değerlendirir. Değişim ve süreklilik formu aracılığıyla öğrencilerin günümüz dünyasında vatandaşlık anlayışlarındaki değişimin neden ve sonuçlarına ilişkin yorumlarını ifade etmeleri sağlanır (KB3.1).
Öğrencilerden, günlük hayatta uygulanması yasal olan her hakkın kullanımının doğruluğunu tartışmaları istenebilir.
Öğrencilerden doğrudan demokrasi, yarı doğrudan demokrasi ve temsilî demokrasinin temel özgürlükler üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla araştırma yapmaları ve bu araştırmayı raporlaştırmaları istenebilir.
Aliya İzzet Begoviç ve Malcom X’in (Melkım Eks) insan hak ve özgürlükleri konusunda verdikleri mücadeleyi bu kişilerin hayat hikâyeleri üzerinden araştırmaları ve raporlaştırmaları istenebilir.
İnsan hakları ihlallerine karşı ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlar ile ilgili broşür hazırlamaları istenebilir.
Öğrencilerden insan ticaretinin önlenmesine ilişkin bir eylem planı hazırlayarak sunmaları istenebilir.
Günümüz dünyasında yaşanan insan hakları ihlallerine yönelik sanal pano hazırlamaları istenebilir.
Demokratik vatandaşın özelliklerine yönelik anket yapmaları istenebilir.
Öğretmeninden veya arkadaşlarından yardım alarak demokrasi ile ilgili verilen kavram haritası üzerindeki eksiklikleri tamamlamaları istenebilir.
Öğretmeni veya arkadaşlarının yardımıyla İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’ni inceleyerek bildirge ile ilgili duygu ve düşüncelerini açıklamaları istenebilir.
Yaz-çiz-anlat tekniğini kullanarak demokrasi, vatandaşlık ya da insan haklarına yönelik bir çalışma yapmaları istenebilir.
Güncelleme tarihi: 03.09.2026