Din Eğitimi ve Öğretimi Alan Becerileri (DAB)

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde din eğitimi ve öğretimine yönelik alan becerilerinin yapılandırılmasında Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni, literatür, alanın kendine özgü yapısı, bu alandaki derslerle ilgili mevzuat ve sosyal ihtiyaçlar ile çağın gereklilikleri göz önünde bulundurulmuştur. Din eğitimi ve öğretimi alan becerileri ilgili tüm dersleri kapsayan bir yapı esas alınarak belirlenmiştir. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde temel kaynakları kullanma, dinî kaynakları tetkik, tahkik, tefekkür, dinî delillere başvurma, tatbik, tilavet ile hitabet ve mesleki uygulama olmak üzere sekiz din eğitimi ve öğretimi alan becerisine yer verilmiştir.

Din eğitimi ve öğretimi alan becerileri, öncelikle kavramsal beceriler arasında yer alan bütünleşik beceriler ile benzer bir yapıda tasarlanmıştır. Bütünleşik beceri setinin karşılayamadığı durum veya süreçler için alana özgü bütünleşik beceriler tanımlanmıştır. Bu anlamda din eğitimi ve öğretimi alan becerileri ile kavramsal beceriler arasında karşılıklı ve güçlü bir bağ bulunmakta; iki beceri türünün birbirinin gelişimini destekleyen yapısı da ön planda tutulmaktadır.

Alan becerilerinin kazanılabilmesi noktasında belirli süreçlerin çok boyutlu bir yapıda iç içe geçtiği kabul edilmelidir. Her bir alan becerisinin kazanılması için bir veya birden fazla bütünleşik beceri ve süreç bileşeninin edinilmesi beklenmektedir. Bu yönüyle süreç bileşenleri bir becerinin nasıl öğrenileceği ve öğretileceği konusunda da bir kılavuz niteliği taşımaktadır. Ayrıca bu detaylı anlatım, alan becerileri ile ilgili ölçme ve değerlendirme araçlarının geliştirilip uygulanması açısından yol gösterici olacaktır. Süreç bileşenleri hem öğrenme-öğretme uygulamaları için hem de ölçme-değerlendirme süreçleri için yol gösterici nitelik taşımaktadır.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde öğrencilerin aksiyolojik olgunluğa erişmeleri, yetkin ve erdemli insanın önemli bir özelliği sayılmıştır. Din eğitimi ve öğretimi alan becerilerinin temel hedefleri arasında öğrencilerin aksiyolojik olgunluğa ulaşabilmesine imkân verecek eğitim ortamlarının ve süreçlerinin desteklenmesi de yer almaktadır. Din eğitimi ve öğretimi alan becerileri; ahlaki bilinç, estetik bakış açısı kazandırma ve kaynakları çözümleyebilme yoluyla öğrencilerin değerleri ve ahlaki ilkeleri daha iyi anlayıp değerlendirebilmelerine katkı sunmaktadır. Bu bakımdan din eğitimi ve öğretimi alan becerileri; öğrencilerin çevrelerini algılaması, buna uygun davranma becerisiyle düşüncelerini hayata geçirmesi, estetik ve ahlaki duyarlılığa sahip olması ve dinî bilgiyi gündelik hayatta işlevsel bir şekilde kullanabilmesi arasındaki bağa işaret etmektedir. Bu bağ, öğrenci profili ve Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi açısından din eğitimi ve öğretimi alan becerilerinin yerini de vurgulamaktadır. Din eğitimi ve öğretimi alan becerilerinin her öğrencinin Türk Millî Eğitimi'nin amaçlarına ulaşabilme potansiyeline katkıda bulunacağı düşünülmektedir.

Öğretim programlarında din eğitimi ve öğretimine yönelik alan becerilerine yer verilirken dersler arasındaki mahiyet farklılıkları ve hedef kitlenin özelliklerinin gözetilmesi gerekmektedir. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı geliştirilirken alan becerilerinin din öğretimi kapsamında kullanılması ile seçmeli Din, Ahlak ve Değer grubu dersleri ya da imam hatip lisesi meslek dersleri öğretim programları geliştirilirken alan becerilerinin din eğitimi kapsamında kullanılması arasında farklılık olacaktır.

Din Eğitimi ve Öğretimi Alan Becerileri (DAB)

Temel Kaynakları Kullanma Becerisi (DAB1)

İslam dininin temel kaynakları olan Kur'an-ı Kerim ve hadis kaynaklarını kullanabilmek için takip edilecek süreçleri ifade eder. Temel kaynaklara erişme becerisi; "Kur'an-ı Kerim meallerine başvurma" ve "hadis kaynaklarına başvurma" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

DAB1.1. Kur’an-ı Kerim Meallerine Başvurma

Süreç bileşenleri
DAB1.1.SB1. Olay/konu/durumla ilgili aradığı ayetlerin meallerini bulmak
DAB1.1.SB2. Ayetlerde geçen şahıs/olay/yer/konu/kavramları belirlemek
DAB1.1.SB3. Ayetleri içeriklerine göre sınıflandırmak
DAB1.1.SB4. Ayet mealleri doğrultusunda olay/konu/durumla ilgili çıkarım yapmak
DAB1.1. SB5. Ayetlerle ilgili yaptığı çıkarımlara olay/konu/durumlarda yer vermek

DAB1.2. Hadis Kaynaklarına Başvurma

Süreç bileşenleri
DAB1.2.SB1. Olay/konu/durumla ilgili hadisleri tespit etmek
DAB1.2.SB2. Hadislerde geçen olay/şahıs/yer/konu/kavramları belirlemek
DAB1.2.SB3. Hadisleri içeriklerine göre sınıflandırmak
DAB1.2.SB4. Hadisler doğrultusunda olay/konu/durumla ilgili çıkarım yapmak
DAB1.2. SB5. Hadislerle ilgili yaptığı çıkarımlara olay/konu/durumlarda yer vermek

Dinî Kaynakları Tetkik Becerisi (DAB2)

Bir konu hakkında bilgi edinilmesi için dinî kaynakların tetkik edilmesinde takip edilecek süreci ifade eder. Dinî kaynakları tetkik becerisi; "kaynak kullanımını yönetme", "özetleme" ve "dinî kaynakların ilişkisini değerlendirme" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

DAB2.1. Kaynak Kullanımını Yönetme

Süreç bileşenleri
DAB2.1.SB1. Bir olay/konu/durumu incelemek veya bir meseleyi çözmek için gerekli dinî kaynakları tespit etmek
DAB2.1.SB2. Dinî kaynakları alana/konuya/özelliklerine göre sınıflandırmak
DAB2.1.SB3. Seçilen dinî kaynaklardan olay/konu/durum ile ilgili bilgileri bulmak
DAB2.1.SB4. Ulaşılan bilgiler ışığında seçtiği dinî kaynakları karşılaştırmak
DAB2.1.SB5. Ulaşılan bilgiler ışığında seçtiği dinî kaynakları değerlendirmek

KB2.3. Özetleme

Süreç bileşenleri
KB2.3.SB1. Metin/olay/konu/durum ile ilgili çözümleme yapmak
KB2.3.SB2. Metin/olay/konu/durum ile ilgili sınıflandırma yapmak
KB2.3.SB3. Metin/olay/konu/durumu yorumlamak (kendi cümleleri ile aktarmak)

DAB2.2. Dinî Kaynakların İlişkisini Değerlendirme

Süreç bileşenleri
DAB2.2.SB1. Kaynakların alanlarını ve konularını belirlemek
DAB2.2.SB2. Kaynakların arasında ilişki kurmak
DAB2.2.SB3. Kaynakların birbiri ile olan ilişkisini yorumlamak
DAB2.2.SB4. Kaynakların birbiriyle ilişkisine dair çıkarımda bulunmak

Tahkik Becerisi (DAB3)

Dinî ilimler içerisinde yer alan önemli kavramları tanımayı, bu kavramları bağlamına uygun olarak kullanmayı ve dinî metinlerin incelenmesi ve yorumlanması için takip edilmesi gereken süreci ifade eder. Tahkik becerisi; "dinî kavramları ayırt etme", "dinî kavramları bağlamına uygun kullanma", "dinî metinleri yorumlama" ve "dinî metinleri tahlil etme" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

DAB3.1 Dinî Kavramları Ayırt Etme

Süreç bileşenleri
DAB3.1.SB1. Metinlerde geçen dinî kavramları tespit etmek
DAB3.1.SB2. Belirlenen kavramların dinî ilimlerdeki yeri ve önemini araştırmak
DAB3.1.SB3. Kavramları ilişkili olduğu alana göre etiketlemek

DAB3.2 Dinî Kavramları Bağlamına Uygun Kullanma

Süreç bileşenleri
DAB3.2.SB1. Dinî kavramları fark etmek
DAB3.2.SB2. Dinî kavramlar arasında ilişki kurmak
DAB3.2.SB3. Dinî kavramların benzerliklerini ve farklılıklarını açıklamak
DAB3.2.SB4. Dinî kavramlara sözlü ve yazılı iletişimde bağlamına uygun olarak yer vermek

DAB3.3. Dinî Metinleri Yorumlama

Süreç bileşenleri
DAB3.3.SB1. Temel İslam bilimlerinin usullerine göre bir metni yorumlamada yararlanılacak ilke ve ölçütleri seçmek
DAB3.3.SB2. Belirlenen ilke ve usuller çerçevesinde bir metni incelemek
DAB3.3.SB3. Bir metni bağlamı içinde kendi cümleleri ile ifade etmek

DAB3.4. Dinî Metinleri Tahlil Etme

Süreç bileşenleri
DAB3.4.SB1. Temel İslam bilimlerinin usullerine göre bir metni incelemede yararlanılacak ilke ve ölçütleri seçmek
DAB3.4.SB2. Bir metindeki kavram/değer/hüküm/görüşleri tespit etmek
DAB3.4.SB3. Belirlenen ilke ve ölçütlere göre metni karşılaştırmak
DAB3.4.SB4. Metinden çıkardığı sonuçları değerlendirmek

Tefekkür Becerisi (DAB4)

Bir konu/kavram/olayın derinlemesine düşünülmesi ve değerlendirilmesi için takip edilecek süreci ifade eder. Tefekkür becerisi; "müşahede etme", "dinî meseleleri anlama", "dinî görüş/argümanları irdeleme", "dinî konularda analitik düşünme" ve "idrak etme" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

DAB4.1. Müşahede Etme

Süreç bileşenleri
DAB4.1.SB1. Merak ettiği olgu/olay/konu/kavram/meseleleri belirlemek
DAB4.1.SB2. Belirlenen olgu/olay/konu/kavram/meseleler hakkında soru sormak
DAB4.1.SB3. Merak ettiği olgu/olay/konu/kavram/meseleleri incelemek
DAB4.1.SB4. İnceleme sonuçları hakkında çıkarım yapmak

DAB4.2. Dinî Meseleleri Anlama

Süreç bileşenleri
DAB4.2.SB1. Olgu/olay/konu/kavram/meseleleri fark etmek
DAB4.2.SB2. Olgu/olay/konu/kavram/meseleleri tanımlamak
DAB4.2.SB3. Olgu/olay/konu/kavram/meselelerin ortaya çıkış sebeplerini açıklamak
DAB4.2.SB4. Olgu/olay/konu/kavram/meselelerin özelliklerini belirlemek

DAB4.3. Dinî Görüş/ Argümanları İrdeleme

Süreç bileşenleri
DAB4.3.SB1. Görüş/argümanları tespit etmek
DAB4.3.SB2. Görüş/argümanları karşılaştırmak
DAB4.3.SB3. Görüş/argümanları temel dinî bilgi kaynaklarını ölçüt alarak incelemek
DAB4.3.SB4. Tercih edilebilir görüş/argümanları gerekçeleriyle belirlemek

DAB4.4. Dinî Konularda Analitik Düşünme

Süreç bileşenleri
DAB4.4.SB1. Dinî olgu/olay/konu/kavram/meseleler arasında ilişki kurmak
DAB4.4.SB2. Dinî olgu/olay/konu/kavram/meseleler arasında kurduğu ilişkiyle ilgili akıl yürütmek
DAB4.4.SB3. Akıl yürütme ile ulaştığı çıkarımları tartışmak
DAB4.3.SB4. Tercih edilebilir görüş ve argümanları gerekçeleriyle belirlemek

DAB4.5. İdrak Etme

Süreç bileşenleri
DAB4.5.SB1. Dinî olgu/olay/konu/kavram/meselelerle ilgili tefekkür sürecini gözden geçirmek
DAB4.5.SB2. Tefekkür sürecine dayalı çıkarım yapmak
DAB4.5.SB3. Ulaşılan çıkarımları değerlendirmek

Dinî Delillere Başvurma Becerisi (DAB5)

Akli/nakli delillerin kullanılmasıyla birlikte bir sonuca varılması için takip edilecek süreci ifade eder. Dinî delillere başvurma becerisi; "akli/nakli delilleri kullanma" ve "mukayese yapma" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

DAB5.1. Akli/Nakli Delilleri Kullanma

Süreç bileşenleri
DAB5.1.SB1. Olgu/olay/konu/kavram/meselelerle ilgili akli/nakli delilleri toplamak
DAB5.1.SB2. Olgu/olay/konu/kavram/meselelerle ilgili topladığı akli/nakli deliller arasında ilişki kurmak
DAB5.1.SB3. Olgu/olay/konu/kavram/meselelerle ilgili akli/nakli delile dayalı değerlendirme yapmak
DAB5.1.SB4. İlişki kurduğu akli/nakli delillere olgu/olay/konu/kavram/meselelerde amaca uygun olarak yer vermek

DAB5.2. Mukayese Yapma

Süreç bileşenleri
DAB5.2.SB1. Birden fazla dinî olgu/olay/konu/kavram/meseleye ilişkin özellikleri belirlemek
DAB5.2. SB2. Belirlenen özelliklere ilişkin benzerlikleri ortaya koymak
DAB5.2.SB3. Belirlenen özelliklere ilişkin farklılıkları ortaya koymak
DAB5.2.SB4. Belirlenen özellikler arasında ilişki kurmak
DAB5.2.SB5. Ortaya konulan benzerlik ve farklılıklara dayalı olarak çıkarım yapmak

Tatbik Becerisi (DAB6)

Dinî bilgilerin uygulama çeşitlerini usulüne uygun olarak yerine getirebilmek için takip edilecek süreçleri ifade eder.

DAB6. Tatbik Etme

Süreç bileşenleri
DAB6.SB1. Dinî uygulama çeşitlerinin süreç ve kurallarını açıklamak
DAB6.SB2. Dinî uygulama çeşitleri için ön hazırlık yapmak
DAB6.SB3. Dinî uygulama çeşitlerini usulüne uygun biçimde icra etmek
DAB6.SB4. Dinî uygulama süreçlerini değerlendirmek

Tilavet Becerisi (DAB7)

Kur'an-ı Kerim'i bir femimuhsinin rehberliğinde yüzünden ve ezbere okuyabilmek için takip edilecek süreçleri ifade eder. Tilavet becerisi; "telaffuz etme", "yüzünden okuma" ve "ezbere okuma" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

DAB7.1. Telaffuz Etme

Süreç bileşenleri
DAB7.1.SB1. Harf/hareke/işaretlerin telaffuz özelliklerini algılamak
DAB7.1.SB2. Harf/hareke/işaretlerin telaffuz özelliklerini belirlemek
DAB7.1.SB3. Harf/hareke/işaretleri telaffuz özelliklerine göre tekrarlamak
DAB7.1.SB4. Harf/hareke/işaretleri doğru bir şekilde telaffuz etmek

DAB7.2. Yüzünden Okuma

Süreç bileşenleri
DAB7.2.SB1. Harfleri mahreçlerine uygun olarak telaffuz etmek
DAB7.2.SB2. Tecvit kurallarını açıklamak
DAB7.2.SB3. Tecvit kurallarını metin içinde fark etmek
DAB7.2.SB4. Tecvit kurallarını ve/veya okuma usullerini uygulamak

DAB7.3. Ezbere Okuma

Süreç bileşenleri
DAB7.3.SB1. Sure/ayet/duaları dinlemek/okumak
DAB7.3.SB2. Dinlediği/okuduğu bölümleri tekrar etmek
DAB7.3.SB3. Sure/ayet/duaları tecvit kurallarına göre ezberden okumak
DAB7.3.SB4. Sure/ayet/duaları toplum önünde ezbere okumak

Hitabet ve Mesleki Uygulama Becerisi (DAB8)

Mesleki uygulama çeşitlerini usulüne uygun olarak yerine getirebilmek için takip edilecek süreçleri ifade eder. Hitabet ve mesleki uygulama becerisi; "hitabet uygulama" ve "mesleki uygulama" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

DAB8.1. Hitabet Uygulama

Süreç bileşenleri
DAB8.1.SB1. Hitabet türlerini ayırt etmek
DAB8.1.SB2. Uygulayacağı hitabet türü için ön hazırlık yapmak
DAB8.1.SB3. Hitabet türünü usulüne göre uygulamak
DAB8.1.SB4. Hitabet türü ile ilgili uygulama süreçlerini değerlendirmek

DAB8.2. Mesleki Uygulama

Süreç bileşenleri
DAB8.2.SB1. Mesleki uygulama çeşitlerinin süreç ve kurallarını açıklamak
DAB8.2.SB2. Mesleki uygulama çeşitleri için ön hazırlık yapmak
DAB8.2.SB3. Mesleki uygulama çeşitlerini usulüne uygun biçimde tatbik etmek
DAB8.2.SB4. Mesleki uygulama süreçlerini değerlendirmek