3. ÜNİTE: TASARIM ODAKLI SÜREÇ

-

KB2.5. Sınıflandırma

E1.1. Merak, E3.2. Odaklanma

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D5. Duyarlılık, D7. Estetik, D17. Tasarruf, D18. Temizlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı

TT.7.3.1. Tasarım problemlerini çözümleyebilme ve geliştirebilme kriterlerini sınıflandırabilme

a) Tasarım problemlerine ilişkin değişkenleri ve ölçütleri belirler.

b) Tasarım problemlerini oluşturan unsurları ayrıştırır veya böler.

c) Tasarım sürecindeki unsurları tasnif eder.

ç) Tasarım sürecindeki unsurları etiketler.

Tasarım Süreci Basamaklarının Sınıflandırılması

Tasarım Geliştirme Kriterlerinin Uygulanması

estetik, problem odaklı düşünme, tasarım, tasarım geliştirme, tasarım süreci, teknoloji tasarım ilişkisi

Öğrenciler belirledikleri probleme yönelik geliştirdikleri çözüm önerilerini estetik, ergonomik, işlevsellik gibi ölçütlere göre değerlendirip paylaşabilecekleri çoklu ortam sunumları  hazırlanabilir.

Performans görevi olarak öğrencilerden süreçte incelediği endüstriyel bir ürünü ergonomi, işlevsellik, estetik ve sürdürülebilirlik açısından ölçütlere dayalı analiz etmesi, bu analizden hareketle tasarım problemini belirlemesi ve probleme yönelik iyileştirilmiş tasarım önerisini eskiz ve kısa bir metin ile sunması istenebilir; bu ödev dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

 Öğrencilerin fikirlerini görselleştirmek için ilgili araç gereci ergonomi kavramını, sanat tasarım eleman ve ilkelerini bildikleri; çizim ve tasarım programlarını kullanma becerilerine sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerin tasarım süreci hakkındaki bilgileri açık uçlu sorularla belirlenebilir.

“Bir tasarım neden iyi, neden kötü?” vb. sorularla tasarıma yönelik ön bilgileri saptanabilir.

Geri dönüşümün önemi, sürdürülebilirlik, iklim krizi gibi konularda sorgulama yaptırılarak bilgi düzeyleri tespit edilebilir.

Tasarım ürünleri oluşturulurken nasıl bir yol izlendiği hakkında fikirleri sorulabilir.

Bir ürünün tercih edilmesinde ürünün kullanım kolaylığı, ergonomik, sürdürülebilir, estetik ve ekonomik olmasının önemini sorgulamaları ve buna ilişkin çıkarımda bulunmaları sağlanabilir.

TT.7.3.1.

Öğretmen tarafından sınıfa aynı türden bir kullanışlı bir de tam anlamıyla amacına uygun olmadığı varsayılan tasarım ürünü (endüstriyel tasarım vb.) getirilir. Öğrencilerden bu ürünleri kullanım kolaylığı, ergonomi, sürdürülebilir, estetik ve ekonomik olma açısından gözlemlemeleri, incelemeleri ve aralarındaki farkı sözlü olarak ifade etmeleri istenir (KB2.11, KB2.16, SDB2.1). Ayrıca bir tasarım ürünü oluşturulurken önemsenmesi gereken kriterlerden biri olan estetiğin sanat ve doğada önemli bir yere sahip olduğu iki görsel gösterilerek fark ettirilir (D7.1). Sınıfta insanın fiziksel, fizyolojik, biyomekanik ve psikolojik  özellikleri göz önünde bulundurularak yapılmış olan iş yeri ve ofis malzemeleri, aydınlatma, termal konfor, titreşim, çalışma alanının tasarımı, masa, sandalye, koltuk, ayakkabı, alet araç gereç görselleri gösterilir. Bu ürünlerin gözlemlenmesi ve incelenmesi sağlanarak kullanım kolaylığı, ergonomi, sürdürülebilir, estetik, ekonomik olma gibi kriterlerin açıklanması beklenir. Aynı zamanda bu ürünlerin yaratıcı, özgün ve yalın olmaları açısından değerlendirilmesi, bakım, tamir kolaylığı gibi kullanıcı ihtiyaçlarının belirlenmesi istenir (KB2.2). Ürünlerin geri dönüşüme uygunluk, dayanıklılık, ekonomik olma gibi kriterler dikkate alınarak tasarım tercihlerinin çevresel sürdürülebilirliğe katkı sağlayacak şekilde ele alınması önerilir.

Bunun yapılması için geri dönüşümlü malzemelerin kullanımının teşvik edilmesi ve tasarımların üretim süreçlerinde çevreye etkilerinin değerlendirilmesi sağlanabilir (D5.2). Öğrencilerden bu tasarımların neden kullanışlı ya da tam anlamıyla amacına uygun olup  olmadığını sorgulamaları beklenir (KB3.3). Öğretmen öğrencilerden tasarım problemlerine ilişkin değişkenleri ve ölçütleri belirlemelerini ister. Örneğin bir tasarım problemini oluşturan ergonomi, estetik, işlevsellik gibi kriterler ve bu kriterlere ilişkin veriler araştırılır.  Araştırma sonuçları bir rapor hâline getirilir ve yazılı olarak sunulur (KB2.6, OB1). Öğrencilerden diğer arkadaşlarının rapor ve sunumlarını dinledikten sonra kendi raporlarının güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerini ifade etmesi istenebilir. (SDB1.2, SDB1.3). Daha sonra, öğrenciler tasarım problemlerini oluşturan unsurları ayrıştırır ve problemin ne olduğunu  açıklar. Tasarımda problemin çözümüne yönelik beyin fırtınası, balık kılçığı diyagramı, karar diyagramı, kontrol diyagramı gibi fikir geliştirme yöntemleri tartışılır ve bu yöntemlerin nasıl uygulanacağı açıklanır (KB2.1). Öğrencilerin tasarım oluştururken kullanıcı, malzeme,  uygulama ve çevre faktörlerinin ne kadar önemli ve birbiri ile ilişkili olduğunu fark etmeleri  sağlanır. Öğretmen çevre kirliliğinin farkındalığını artırmak için bulunduğu yılın (2024, 2025  vb.) çevre durum raporunu göstererek ve açıklayarak öğrencilerin konuya odaklanmalarını, çevre kirliliğinin kaynaklarının nedenlerini ve sonuçlarını açıklamaları istenir (D18.3). Öğrencilerin çevreyi korumak ve güzelleştirmek için sorumluluk alarak girişimlerde bulunmaları teşvik edilir ve çevresel duyarlılıkları güçlendirilir (D5.2, E3.2, E1.1). Öğrencilerden çevre kirliliğinin nedenlerini düşünüp ürün tasarlamanın bu sorunun çözümüne nasıl katkı sağlayacağını küçük gruplar hâlinde tartışmaları ve fikirlerini sunmaları istenebilir. (SDB2.2, SDB3.3). Fikirler sunulduktan sonra derste öğrendikleri bu gibi bilgileri toplumsal  olayların çözümünde kullanılmasının kendisinde oluşturduğu duyguları ifade etmeleri istenir (SDB1.1). Bu süreçte kullanım ömrünü tamamlamış ürünlerin nasıl dönüştürülebileceği üzerine odaklanarak öğrencilerin geri dönüşüm ve sürdürülebilir tasarım konularına ilgileri  çekilerek bilinçlenmeleri de teşvik edilebilir (D17.3). Öğrencilerden daha önce tartışarak tespit etmiş oldukları tasarım sürecini sınıflandırmaları istenir (OB1). Tasarım döngüsü bir bilgilendirme tasarımı, akış diyagramı veya grafik hâlinde görselleştirilebilir (OB7). 

Öğretmen öğrencilerin tasarım oluşturma ve ürüne dönüştürme sürecini anlamalarını sağlamak için başarılı ve başarısız örneklerden oluşan günlük yaşamda kullanılan endüstriyel tasarımları veya bu tasarımların görsellerini öğrencilere gösterir. Öğrencilerden bu tasarımları kullanım kolaylığı, ergonomi, sürdürülebilir, estetik, ekonomik olma gibi kriterlere göre gözlemlemeleri ve gözlemlerini sözlü olarak ifade etmeleri, yazılı olarak da kaydetmeleri istenir (OB4). Öğrenciler problemi araştırma, tanımlama, çözümü tartışma, tasarımın genel özelliklerini belirleme, taslak tasarım önerisi geliştirme, tasarım önerisine yönelik araştırma yapma, tasarım önerisi geliştirme, uygulama, değerlendirme ve test etme, değişiklik önerisinde  bulunma ve pazarlanabilir hâle getirme gibi tasarım sürecine ilişkin basamakları aralarında tartışarak işlevlerini açıklar. Öğretmen tarafından tasarım fikrinin oluşmasından uygulama  sürecine kadar gerçekleşen basamakları içeren bir film öğrencilere izletilebilir. Bu süreçte öğrencilerin bilimsel gelişim için merak duygusunu kullanarak tasarım aşamalarını daha iyi anlamaları sağlanabilir (D3.3). Öğrencilerin taslak çizim, model, maket ve prototip kavramlarını somut örnekler veya görselleri üzerinden göstererek açıklamaları sağlanabilir.  Öğrencilerin teknoloji ve tasarım uygulama ortamlarında ve uygulama sürecinde güvenlik  önlemlerinin gerekliliğinin önemini fark etmeleri için gözlem yapmaları sağlanır. Daha sonra tasarımın taslak oluşturma sürecini gerçekleştirebilmek için problem-konu belirlemeleri istenir.

Tasarım problemi ile ilgili konu, tema, kavrama yönelik inceleme yapmaları sağlanır. İncelemeleri sonucunda belirledikleri problemin çözümüne yönelik fikir geliştirmeleri ve bunu yaparken geri dönüşümlü malzeme kullanımını ve sürdürülebilir tasarım uygulamalarını  analiz ederek çevresel faktörlerin tasarım üzerindeki etkilerini de dikkate almaları istenir (TSRMAB1.1, D5.2). Öğrencilerin belirledikleri probleme yönelik geliştirdikleri çözüm önerilerinden birini tasarım basamaklarına göre analiz ettikten sonra eskizini hazırlamaları ve bunu sunmaları sağlanabilir. Bu sunumdan sonra tekrar böyle bir çalışma yaparsa hangi  basamakları ne şekilde değiştirmek istediği sorulabilir (TSRMAB1.1, SDB1.2, SDB3.2, OB1).  Performans görevi olarak öğrenciden süreçte incelediği endüstriyel ürünün ergonomi, işlevsellik, estetik ve sürdürülebilirlik açısından değerlendirmesini yaparak tasarım problemini belirlemesi ve buna yönelik iyileştirilmiş bir tasarım önerisini sunması beklenebilir. Bu performans görevi, öğrencinin analiz ve tasarım becerisini bütüncül olarak ölçen dereceli  puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Güncel yaşamdan başarılı tasarımcıların, stüdyoların, şirketlerin ve start up’ların başarı  hikâyelerini görsellerle desteklenerek veya video şeklinde hazırlanarak sınıf ortamında ya da okul panosunda yazılı ve görsel olarak bir kompozisyon düzeneği içerisinde sunulması sağlanabilir. Bu faaliyet grup çalışması şeklinde yaptırılabilir. Bir tasarımcı ile çevrim içi veya yüz yüze görüşme gerçekleştirilebilir.

Kitap, internet sayfası, farkındalık sağlayıcı tasarım çalışmaları, podcastler, sesli kitaplar önerilebilir. Görsel işitsel materyaller artırılabilir. 

Öğrencinin araştırma sürecinde yönlendirilmesi için adım adım görev kartları hazırlanabilir. 

Öğrencinin karmaşık bilgileri anlamasını kolaylaştırmak için infografikler, sesli anlatımlar  ve videolar kullanılabilir, mümkünse bu materyaller öğrencinin kendisine hazırlatılır.