4. Öğrenme Alanı: Yaşayan Demokrasimiz

SB.7.4.1

T.C. Anayasa’nın II. maddesi incelenerek öğrencilerden Türkiye Cumhuriyeti’nin temel niteliklerini belirlemeleri ve bir liste oluşturmaları istenir (OB1, OB6). Bireysel olarak oluşturulan listeler diğer öğrencilerle paylaşılır (SDB2.2). Bu süreçte kartopu tekniği kullanılabilir. Verilen yazılı ve görsel kaynaklardan temel nitelikler ve uygulama örneklerini  incelemeleri,  bu niteliklerin günlük yaşama yansımalarına ilişkin çözümlemeler yaparak  örnekler vermeleri istenir (OB1, OB4).Cumhuriyetin nitelikleri ve ilişkili ifadeler öğrencilerle belirlenerek anlam çözümleme tablosu oluşturulur. Bu süreçte öğrencilerin cumhuriyetin temel niteliklerini “demokratik devlet, laik devlet, sosyal devlet, hukuk devleti” olarak sınıflandırmaları sağlanır (OB6).

Sınıf dört gruba ayrılır ve her bir gruba “Katıldığınız bir toplantıda ülkenizin demokratik bir  devlet olduğuna yönelik kanıtlar sunmanız bekleniyor. Kanıtlarınız neler olur?” sorusu yöneltilerek öğrencilerden kendi ifadeleri ile Türkiye Cumhuriyeti’nin temel niteliklerini Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti kavramları ile açıklamaları istenir (E3.3, SDB3.3).  Cumhuriyetin temel nitelikleri ile bunların hak ve özgürlüklerin  kullanılması ve korunmasına katkılarını yorumlamaya yönelik metin yazma etkinliği yapılır. (D1.1, OB6). Öğrencilerin oluşturduğu metinler kontrol listesi veya dereceli puanlama  anahtarı ile değerlendirilebilir.

SB.7.4.2

Öğrencilerin verilen yazılı ve görsel kaynaklar üzerinde kuvvetler ayrılığı ve kuvvetler birli ğini yasama, yürütme ve yargı organları ve işlevlerini inceleyerek Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin yönetim yapısını belirlemeleri sağlanır (OB1, OB4). Bu aşamada dijital kaynaklardan  da konuya ilişkin bilgiler incelenebilir (OB2, OB6, E3.2). 

Cumhuriyet’in ilk yıllarında, yasama ve yürütme yetkilerinin mecliste toplanmasının nedenlerine yönelik görüşler sunmaları istenir (E3.10). Günümüzde yürütme yetkisinin kullanımına ilişkin yazılı ve görsel kaynakları inceleyerek cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminin  özelliklerini ifade etmeleri istenir, teknolojik imkânlar dâhilinde dijital kaynaklara da başvurulabilir (OB1, OB2, OB4). Kuvvetler ayrılığı ve kuvvetler birliği uygulamalarını karşılaş tırarak avantaj ve dezavantajlarını ifade etmeleri sağlanır (E3.10). Grup çalışması yoluyla  Anayasa’nın yasama, yürütme ve yargı ile ilgili bölümleri incelenerek yasama, yürütme ve  yargı arasındaki ilişkiyi belirlemeleri istenir (OB1, OB6, SDB2.2). Ayrıca öğrencilerin kendi  hak ve özgürlüklerini uygun şekilde kullanmalarına yönelik olarak yasama, yürütme ve yargı organlarının görevleri çerçevesinde açıklamalar yapılır (D1.1). Yasama, yürütme ve yargı organlarının yetkisine ilişkin “Ben kimim?” ve “Nesi var?” gibi eğitsel oyunlar oynanabilir (E2.5). Etkinlik öz değerlendirme formları ile değerlendirilebilir.

SB.7.4.3

Öğrencilerden; demokrasinin temel niteliklerinden olan insan haklarına saygı, özgürlük,  eşitlik, seçme ve seçilme hakkı, millî egemenlik, çoğulculuk, katılımcılık ve hukukun üstünlüğü kavramlarını, verilen yazılı, görsel veya dijital kaynaklar üzerinden incelemeleri  istenir (OB1, OB4). Ülkemizde demokrasinin gelişimine ilişkin TBMM’nin açılması, Cumhuriyet’in ilanı, 1924 Anayasası, çok partili hayata geçiş denemeleri, kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi, 1946 seçimleri ile ilgili yazılı, görsel veya dijital kaynaklar incelenir  (OB1, OB4). Öğrenciler ülkesinin tarihini araştırıp öğrenmeye teşvik edilerek millî kimlik bilinci geliştirmeleri desteklenir (D19.2).

Öğrenciler, demokrasinin temel nitelikleri ile ülkemizin demokrasi tarihi arasındaki ilişkiye  dair görüşlerini ifade eder (SDB2.1). Bu süreçte konuşma halkası tekniği kullanılabilir. Verilen kaynaklardan elde edilen bilgiler doğrultusunda öğrencilerden ülkemizin demokrasi  tarihindeki önemli olaylara ilişkin tarih şeridi oluşturmaları ve bu olayların demokrasinin  hangi temel ilkeleri ile ilişkili olduğunu tarih şeridinde göstermeleri istenir (OB1, OB4). Öğrencilerden demokrasinin temel nitelikleri ile ülkemizin demokrasi tarihi arasındaki ilişkiyi yazılı, sözlü veya görsel olarak ifade etmeleri istenir (E3.1). Öğrenciler tarafından bu  amaçla performans görevi kapsamında resim çizme, afiş, poster tasarlama veya bir sunum oluşturma etkinliklerinden en az biri yapmaları istenebilir. Öğrenci ürünleri dereceli  puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

SB.7.4.4

Öğrencilerden ailede, okulda, yakın çevrede gözlemledikleri demokratik olan ve olma yan davranışlar ile ilgili örnekler vermeleri istenir (E1.2). Aileyi ilgilendiren kararlarda tüm  fertlerin söz hakkına sahip olması ve aile içi sevgi/saygıya dayalı iletişim süreçleri ele alınır. Böylece öğrencilerin demokratik değerleri aile ortamında bizzat sergilemeleri ve aile  bütünlüğünü koruyup güçlendirecek tutumlar geliştirmeleri sağlanır (D2.3). Verilen yazılı  ve görsel kaynaklardan demokrasinin uygulama sürecinde karşılaşılabilecek sorunları ve  nedenlerini çözümlemeleri sağlanır (OB1, OB4). Bu aşamada dijital kaynaklarda yer alan  örnekler de incelenebilir (OB2). Öğrencilerin toplumsal sorunlara duyarlı olmaları sağlanır (D5.1). Bu süreçte 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 darbeleri örnek olarak verilir. 

Dünyanın farklı bölgelerinde yaşanan antidemokratik uygulamalara örnekler verilerek  öğrenciler tarafından incelenmesi sağlanır. Bu süreçte öğrenciler, hak ve özgürlüklerin  kullanımına ilişkin örnek olayları inceleyerek hak ihlallerine yol açan tutum ve davranışları  belirler; hak ihlallerinin önlenmesine yönelik çözüm önerileri geliştirir ve bunları sınıf ortamında paylaşırlar (D1.1). Demokrasi tarihinde geçmişten günümüze dünyanın farklı böl gelerinde yaşanan antidemokratik uygulamaları darbeler, ırkçılık, ayrımcılık, savaş, şiddet  konuları kapsamında sınıflandırmaları sağlanır.

Öğrencilerden yakın çevresinde karşılaştığı demokratik uygulamalardan yola çıkarak anti demokratik uygulamaların, ülkesinde ve dünyada barış ve birlikte yaşama kültürüne etki sini yorumlamaları istenir  (SDB2.3, OB6). Antidemokratik davranışları önlemek amacıyla  özgün fikirler öne sürebilmeleri için küçük grup tartışma teknikleri uygulanabilir (SDB2.2).  Sınıf  gruplara ayrılır. Demokrasinin uygulanma sürecinde karşılaşılan sorunlara ilişkin öğrenilen bilgiler panoda sergilenir. Bu süreçte öğrenme galerisi tekniği kullanılabilir. Her  gruptan galeriyi inceleyerek kendi yazdıkları ile diğer grupların yazdıklarını karşılaştırma ları istenir. Süreç boyunca gözlem formu, kontrol listesi veya anekdot kaydı ile değerlendirme yapılabilir.

Yasama, yürütme ve yargı organlarının işleyişine yönelik dijital pano hazırlayabilir. Meclisin yaptığı çalışmalara yönelik güncel haberler incelenebilir.  Öğrencilerden, https://www.kulturportali.gov.tr/medya/video adresindeki Gazi Mustafa  Kemal Atatürk’ün TBMM açılış konuşmalarını içeren videoları veya ilgili belgeselleri izle meleri istenebilir. Ankara-Kurtuluş Savaşı Müzesi (I. TBMM Binası) ve Ankara-Cumhuriyet Müzesi (II. TBMM  Binası) https://sanalmuze.gov.tr/ adresinden sanal olarak gezilebilir. Adalet sarayına,  muhtarlığa veya belediye meclislerine imkânlar dâhilinde gezi düzenlenebilir. Okulun bulunduğu yerde varsa Cumhuriyet Müzesi, Atatürk Evi gibi tarihî mekânlar ziyaret edilebilir. Öğrenciler tarafından demokrasi tarihi ile ilgili canlı zaman şeridi oluşturulabilir. Zaman  şeritleri dijital olarak da yapılabilir. “Tarihte bugün ne olmuş?” adlı bir televizyon programı hazırlanabilir. Öğrencilere demokrasi tarihinin önemli olayları paylaştırılarak program sunucusu gibi tarihî olaylarla ilgili yap tıkları araştırmaları sunmaları istenebilir. Demokrasinin uygulama sürecinde karşılaşılabilecek sorunlar öğrenciler tarafından yazılan şiirle ifade edilir. Demokratik olan ve olmayan tutuma sahip aile konusuna dair öğrenciler tarafından hikâye  yazılabilir.

Cumhuriyetin temel niteliklerine ilişkin bilgi/görsel eşleştirme kartları hazırlanıp oynana bilir. Kuvvetler ayrılığını gösteren akış şemaları öğretmen veya akran desteği ile hazırlanabilir. Okulda karşılaşılabilecek demokratik olmayan davranışları önlemeye yönelik resim veya  afişler hazırlanabilir, sergi yapılabilir. Demokratik davranışların toplum huzuru için önemine yönelik drama etkinlikleri yapılabilir. Anayasa’nın 10. maddesi incelenerek dezavantajlı gruplar için gerçekleştirilecek demok ratik uygulamalara örnekler verilebilir. Demokrasi tarihinin önemli noktalarını gösteren görsel tarih şeridi oluşturulabilir.