3. Öğrenme Alanı: Ortak Mirasımız

SB.7.3.1

Öğrencilerden Osman Bey ve I. Süleyman (Kanuni) dönemlerine ait haritalar üzerinde Osman Bey, Orhan Bey, I. Murad, II. Mehmed (Fatih), I. Selim (Yavuz) ve I. Süleyman (Kanuni)  Dönemlerinde Osmanlı sınırlarının nasıl genişlediğini incelemeleri istenir. (SBAB10.1). Öğ rencilere “Osmanlı Devleti sınırlarında kısa süre içerisinde bu kadar genişlemeyi nasıl sağlamış olabilir?”, “Sizce Osmanlı Devleti’nin sınırlarının genişlemesi sadece askerî faaliyetlerin  ve fetihlerin sonucu mudur?” gibi açık uçlu sorular yöneltilerek tartışma ortamı sağlanır.  Öğrencilerden Osmanlı Devleti’nin genişlemesini ve cihan devleti hâline gelmesini sağlayan  politikalara ilişkin merak ettikleri konuları yazılı olarak tanımlamaları istenir.

Öğrencilerden merak ettikleri konulara ilişkin soru kartları hazırlamaları istenir (E3.8). Bu  süreçte 5N1K tekniği kullanılabilir.

Öğrenciler tarafından hazırlanan soru kartlarına göre yazılı ve görsel kaynaklardan bilgiler  toplanır (OB1, OB4). Ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (E3.10, OB2). Öğrenciler den araştırmaları sonucunda ulaştıkları bilgileri paylaşmaları, Türk tarihinin ve millî kimliğin  oluşumuna katkı sağlayan unsurlara ilişkin değerlendirmelerde bulunmaları ve bu konudaki  görüşlerini ifade etmeleri istenir (D19.2, OB1, E1.1). Öğrencilere, Osmanlı Devleti’nin cihan  devleti hâline gelmesinde etkili olan fetihler ve gelişmelerden İstanbul’un Fethi, Mısır Sefe ri, Preveze Deniz Zaferi örnekleri sunulur. Bu gelişmelerin Osmanlı Devleti’nin cihan devleti  olma sürecine etkisine ilişkin tartışma yapılabilir. Örnek olayların düşünsel, ahlaki ve empatik sorularla değerlendirilmesi sağlanır. Bu aşamada öğrencilerin örnek olayları çok yönlü  bir bakış açısıyla değerlendirmeleri, dönemin kişileriyle empati kurmaları desteklenir (D14.1,  E2.1, E3.6, E3.10). 

Örnek olayların analizi için öğrencilere bir yönerge verilir. Öğrencilerin daha önce inceledikleri kaynaklar ve örnek olaylardan edindikleri bilgileri karşılaştırarak topladıkları bilgilerin  doğruluğu açık uçlu sorular içeren çalışma yaprağı aracılığıyla değerlendirilebilir. (SDB3.3,  E3.1).

Öğrencilerden edindikleri bilgilerden hareketle Osmanlı Devleti’nin cihan devleti olmasını  sağlayan politikalara ilişkin çıkarımlarda bulunmaları istenir. Bu politikaların başarıya ulaşmasında vatan sevgisi ile görevini iyi yapmanın etkisi vurgulanarak öğrencilerin bu konuda  duyarlı olmaları sağlanır (D19.1, E3.6, E3.10). Yapılan çıkarımlar doğrultusunda Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesini sağlayan politikalara ilişkin balık kılçığı oluşturulur.

SB.7.3.2

Avrupa merkezli gelişmelerden Avrupa’nın sömürgecilik faaliyetleri, Rönesans, Reform, Aydınlanma Çağı, Sanayi İnkılabı, Fransız İhtilali ile bu gelişmelere bağlı olarak XVIII. yüzyıldan  itibaren Osmanlı Devleti’nde meydana gelen gelişmelerin yer aldığı tarih şeridi öğrencilere  sunulur. Öğrenciler Avrupa’nın Sömürgecilik Faaliyetleri, Rönesans, Reform, Aydınlanma  Çağı, Fransız İhtilali, Sanayi İnkılabı’nın dünyada yarattığı etkiler ve bu gelişmelere bağlı olarak Osmanlı Devleti’nde yapılan yenilikler hakkında yazılı ve görsel kaynakları inceler (OB1,  OB4). Ayrıca dijital kaynaklar da kullanılabilir (OB2). Kaynaklar üzerinden Avrupa merkezli  gelişmelerin dünya dengelerini nasıl etkilemiş olabileceği tartışılır.  Öğrencilerin inceledikleri  kaynaklardan hareketle Osmanlı Devleti’nin değişen dünya dengeleri karşısında XVIII. yüzyıl dan itibaren uygulamaya koyduğu askerî, sosyal, kültürel ve ekonomik alanlardaki yeniliklerin nedenlerini belirlemeleri sağlanır. (E3.6, E3.10). 

Değişen dünya dengeleri karşısında Osmanlı Devleti’nin uygulamaya koyduğu yeniliklerin etkilediği askerî, sosyal, kültürel ve ekonomik unsurların neler olduğu öğrenciler tarafından  belirlenir ve sınıflama tablosu oluşturularak kaydedilir (E3.6, E3.10). 

 Osmanlı Devleti’nin uyguladığı yeniliklerin askerî, sosyal, kültürel ve ekonomik alanlarda etkileri sorgulanır (E3.6, E3.10). Bu süreçte büyük grup tartışması yapılabilir. Osmanlı Devleti’nin  yenilikleri uygulama sürecinde kurulan Osmanlı-Avrupa ilişkileri aracılığıyla millî ve mane vi değerlerimizin Avrupa ülkelerine nasıl etkilerde bulunduğuna yönelik açıklamalar yapılır.  Tartışma süreçleri gözlem formu, kontrol listesi veya anekdot kaydı ile takip edilebilir.

Performans görevi olarak Osmanlı Devleti’nin uygulamaya koyduğu yeniliklerin nedenleri  ve sonuçlarının öğrencilerin yorumlarını içeren yazılı bir metin hâlinde oluşturulması veya  sanal bültenle ifade edilmesi sağlanabilir (E2.2, E3.3). Öğrencilerden çalışmalarında “Ben  devlet yöneticisi olsaydım o dönemde şöyle bir yenilik de yapardım.” şeklinde bir bölüm  oluşturmaları istenir. Bu aşamada öğrencilerin yapılan yenilikleri çok yönlü bakış açısıyla değerlendirmeleri ve incelenen dönemin padişahlarıyla empati kurmaları desteklenir  (D14.1, E2.1, SDB2.3). Öğrenci ürünleri dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

SB.7.3.3

Osmanlı kültür ve medeniyetini oluşturan unsurlardan yönetim, eğitim, hukuk, sanat, günlük hayat, vakıflar, ahi kültürü ve loncalara ilişkin yazılı, görsel veya dijital kaynaklar gruplar  oluşturularak incelenir (OB1, OB2, OB4, SDB2.1, E3.6, E3.10). Bu süreçte ayrılıp birleşme  tekniği kullanılabilir. Kaynaklardan elde edilen bilgiler doğrultusunda öğrencilerin Osmanlı  kültür ve medeniyetini oluşturan unsurların toplum hayatına etkisine dair çıkarımlarda bulunmaları sağlanır. Aynı zamanda İslam kültür ve medeniyetinin Osmanlı kültür ve medeni yetine etkisine ilişkin açıklamalar da yapılabilir.

Gruplardan inceledikleri kaynaklardan yola çıkarak bir Osmanlı ailesinin hayatından kesitleri yansıtacakları bir hikâye oluşturmaları istenir. Bu hikâyede Osmanlı kültür ve medeniyet unsurlarının temel özelliklerinden birini veya birkaçını yansıtan içeriğe yer verilir (E3.2).

Hazırlanan hikâyeler sınıfta okunarak paylaşılır. Drama etkinlikleri ile hikâyeler canlandırılabilir. Drama etkinlikleri ile canlandırılan hikâyeler üzerinden öğrencilerin Türk milletinin  kültürel zenginliğini fark etmeleri, Türk kültürel mirasını tanımaları ve bu mirasın gelecek  nesillere aktarılmasının önemini anlamaları sağlanır (D15.2, D19.3, E1.5, E2.2, E2.3, E3.2,  E3.3). Grupların ürünleri bütüncül dereceli puanlama anahtarıyla, grup çalışmaları ise akran değerlendirme formları ile değerlendirilebilir  (SDB1.2, SDB1.3).

Müze kitleri ve sanal müze uygulamalarından yararlanılarak öğrencilerin Topkapı Sarayı’ndaki Osmanlı medeniyetine ait unsurları incelemeleri sağlanabilir.

Osmanlı Dönemi’ne ait minyatürler öğrenciler tarafından incelenir. Minyatürlerdeki karakterler incelenip bu karakterler üzerinden “hikâye yazma” etkinliği gerçekleştirilir. Bunun  için dijital hikâye oluşturma programları kullanılabilir.

Bilimsel gerçekliğe ve pedagojiye uygun olan, Osmanlı kültürüne ait belgeseller ve filmler  öğrencilere izletilebilir.

Karakter konuşturma programları kullanılarak Osmanlı Devleti’nde siyasi ve toplumsal  alanda ön plana çıkan kişilerin fikirleri sunum hâline getirilir.  Mehter Marşı’nın, Osmanlı Dönemi giyim tarzının Avrupa’ya etkilerine yönelik bir araştırma  yapmaları istenebilir.

Lale Devri veya II. Mahmut Dönemi yenilikleri hikâyeleştirilerek sınıfta canlandırılabilir.  Çiçek veya kuduz aşısının öyküsü hakkında bilimsel gerçekliğe ve pedagojiye uygun belgeseller izletilebilir.

Yeniçeri Ocağını tanıtan bir sunum hazırlanabilir.

Divan-ı Hümâyun üyelerinin görevlerini yansıtan bir canlandırma yapılabilir.

 Osmanlı Devleti’nin XVI. yüzyıl haritaları üzerinde Balkan, Anadolu, Orta Doğu ve Afrika  topraklarının gösterilmesi istenebilir.

Osmanlı Devleti’nin uygulamaya koyduğu yeniliklerden birinin döneme ait görsellerden yararlanılarak sunulması istenebilir.

Osmanlı medeniyetindeki yardımlaşma kültürü ile ilişkili öğrencilerden resim çizmeleri istenebilir.