3. Öğrenme Alanı: Ortak Mirasımız
SBAB.3. Tarihsel Empati Becerisi (SBAB3.1.Tarihsel Bağlamsallaştırma)
KB2.8. Sorgulama KB2.16. Muhakeme (Akıl Yürütme) (KB2.16.2. Tümdengelimsel Akıl Yürütme) KB2.3. Özetleme
E1.1. Merak, E2.1. Empati, E3.2. Odaklanma, E3.3. Yaratıcılık, E3.6. Analitiklik, E3.9. Şüphe Duyma, E3.10. Eleştirel Bakma
SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme
D14. Saygı, D15. Sevgi, D19. Vatanseverlik
OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı, OB7. Veri Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı
SB.6.3.1.Türkistan’da kurulan ilk Türk devletlerinin medeniyetimize katkılarını sorgulayabilme
a) Türkistan’da kurulan ilk Türk devletlerinin medeniyetimize katkıları hakkında merak ettiği konuyu tanımlar.
b) Türkistan’da kurulan ilk Türk devletlerinin medeniyetimize katkıları hakkında verilen kaynaklara dayanarak sorular sorar.
c) Türkistan’da kurulan ilk Türk devletlerinin medeniyetimize katkıları hakkında verilen kaynaklardan bilgi toplar. ç) Türkistan’da kurulan ilk Türk devletlerinin medeniyetimize katkıları hakkında topladığı bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
d) Türkistan’da kurulan ilk Türk devletlerinin medeniyetimize katkıları hakkında toplanan bilgiler üzerinden çıkarım yapar.
SB.6.3.2. VII-XIII. yüzyıllar arasında İslam medeniyetinin eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanlarında insanlığın ortak mirasına katkılarına dair akıl yürütebilme
a) İslam medeniyetinin insanlığın ortak mirasına katkılarını belirler.
b) İslam medeniyetinin insanlığın ortak mirasına yaptığı katkıları eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanları ile ilişkilendirir.
c) İslam medeniyetinin eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanlarında insanlığın ortak mirasına yaptığı katkılar hakkında çıkarım yapar.
SB.6.3.3.İslamiyet’in kabulüyle Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişime tarihsel bağlam oluşturabilme
a) İslamiyet’in kabulüyle Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimi kaynaklara dayanarak analiz eder.
b) İslamiyet’in kabulüyle Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişime ilişkin dönemin koşullarını fark eder.
c) İslamiyet’in kabulüyle Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimin sonuçlarını günümüz koşullarıyla karşılaştırır.
ç) İslamiyet’in kabulüyle Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimin sonuçlarını dönemin koşulları içinde açıklar.
SB.6.3.4. XI-XIII. yüzyıllar arasında meydana gelen siyasi faaliyetler ve askerî mücadelelerin Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına etkisini özetleyebilme
a) XI-XIII. yüzyıllar arasında Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına etkide bulunan siyasi faaliyetler ve askerî mücadeleleri çözümler.
b) XI-XIII. yüzyıllar arasında Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına etkide bulunan siyasi faaliyetler ve askerî mücadeleleri sınıflandırır.
c) XI-XIII. yüzyıllar arasında meydana gelen siyasi faaliyetler ve askerî mücadelelerin Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına etkisini yorumlar.
Türkistan’da Kurulan İlk Türk Devletlerinin Medeniyetimize Katkıları VII-XIII. Yüzyıllar Arasında İslam Medeniyetinin İnsanlığın Ortak Mirasına Katkıları
İslamiyet’in Kabulüyle Türklerin Sosyal ve Kültürel Hayatlarında Meydana Gelen Değişimler XI- XIII. Yüzyıllar Arasında Meydana Gelen Askerî Mücadelelerin Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına Katkıları
balbal, destan, Gök Tengri, Hicret, İslamiyet, kâğıt, konargöçer, töre
Bu öğrenme alanında yer alan öğrenme çıktıları; soru kartları (5N1K), açık uçlu sorular içeren çalışma yaprağı, kontrol listesi, gözlem formu, anekdot kaydı, derecelendirme ölçeği, karşılaştırma tablosu, bütüncül dereceli puanlama anahtarı, kavram ağı ve performans görevi kullanılarak değerlendirilebilir. Performans görevi: İslamiyet’in kabulü ile sosyal ve kültürel yaşamlarında meydana gelen değişime ilişkin bir hikâye yazmaya yönelik performans görevi verilebilir. Performans görevi dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
Öğrencilerin medeniyet, ortak miras, İslam’ın eğitime verdiği önem, dinî inancın sosyal hayata etkileri, göç ve yerleşme kavramları hakkında temel düzeyde bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.
Öğrencilere medeniyet kavramına ilişkin açık uçlu sorular sorulabilir. Öğrencilerden yakın çevrelerinden hareketle ortak miras ögeleri ile ilgili örnekler vermeleri istenebilir. Öğrencilere İslam’ın eğitime verdiği öneme ilişkin beyin fırtınası yaptırılabilir. Öğrencilere dinî inançların insanların sosyal hayatına nasıl etkilerde bulunabileceğine yönelik açık uçlu sorular sorulabilir. Öğrencilere Türklerin Anadolu’ya göç ve yerleşmeleri sonucunda meydana getirdikleri eserlerin görselleri üzerinden Anadolu’da nasıl bir kültürel değişim yaşanmış olabileceğine ilişkin açık uçlu sorular sorulabilir.
Öğrencilerden “Günlük hayatımızda belirli aralıklarla yer değiştiriyor olsaydık bu bizim sosyal hayatımızı nasıl etkilerdi?”, “Böyle bir sosyal hayatta yerleşik hayatı istemek için hangi sebeplerimiz olurdu?” gibi soruları cevaplamaları istenebilir. Öğrencilerden İslam medeniyetine ait ortak kültürel miras kapsamındaki eğitim, kültür ve sanat alanları ile mimari eserlere çevrelerinden örnekler vermeleri istenebilir. Öğrencilerden sosyal hayatımızda İslamiyet’in etkilerine günlük hayatlarından örnekler vermeleri istenebilir. Öğrencilere Anadolu Türk kültürüne ilişkin yazılar ve görseller üzerinden günlük hayatımızda devam eden kültürel özelliklerimize yönelik açık uçlu sorular sorulabilir.
SB.6.3.1
Öğrencilerden harita üzerinde Türkistan’ın doğal çevre özelliklerini belirlemeleri istenir (OB7). Türkistan’da kurulan ilk Türk devletleri ile ilgili verilen yazılı ve görsel kaynaklar incelenir (OB1, OB4). Ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Bu devletlerden Asya Hun Devleti, Göktürkler ve Uygurlar’ın medeniyetimize katkıları hakkında öğrenciler merak ettiği konuları tanımlar (E1.1). Öğrencilerin Türk tarihini araştırarak millî kimliklerini tanımaları desteklenir (D19.2). Öğrencilerden seçtikleri konularla ilgili sorular oluşturmaları istenir ve belirledikleri soruları soru kartlarına dönüştürmeleri sağlanır. Bu süreçte 5N1K tekniği kullanılabilir. Öğrencilerin merak ettikleri konulardan ve hazırladıkları sorulardan hareketle Türkistan’da kurulan ilk Türk devletlerinin medeniyetimize katkılarına ilişkin verilen kaynaklardan bilgi toplaması sağlanır (OB5). Asya Hun Devleti, Göktürkler ve Uygurlar’ın yönetim, askerî, sosyal hayat, sanat, hukuk ve ekonomi alanlarında medeniyetimize katkıları kaynaklar üzerinden incelenir (OB5). Kaynak incelemesi sırasında öğrencilerin millî kimliklerini tanımaları ve milletine karşı vefalı, duyarlı bireyler olarak yetişmeleri desteklenir (D19.2).Toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek amacıyla öğrencilerden kaynaklardaki benzer ve farklı bilgileri belirlemeleri istenir. Bu süreçte açık uçlu sorular içeren çalışma yaprağı kullanılır (E3.6, E3.9, E3.10). Dijital kaynaklardan elde edilen bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek için kaynağın dijital kimliğinin veya uzantısının güvenilirliği dikkate alınır (OB2). Kaynaklardan edinilen bilgilerden hareketle Asya Hun Devleti, Göktürkler ve Uygurlar’ın yönetim, hukuk, askerî, sosyal hayat, sanat, ekonomi gibi alanlarda medeniyetimize katkıları hakkında çıkarımlar yapılır (OB5, SDB2.2). Bu süreçte sınıf tartışması (beyin fırtınası, büyük grup tartışması vb.) uygulanabilir. Çıkarımların sözlü olarak ifade edilmesi sürecinde kontrol listesi, gözlem formu veya anekdot kaydına başvurulabilir. Medeniyetimizin oluşumunda ilk Türk devletlerinin rolü hakkında ulaşılan çıkarımların yansıtıldığı bir afiş, poster veya broşür hazırlayarak sınıfta arkadaşlarına sunmaları istenir (OB4, E3.2, E3.3, SDB3.3).
SB.6.3.2
İslam medeniyetinin VII-XIII. yüzyıllar arasında Hz. Muhammed (sav), Dört Halife, Emevi ve Abbasi Dönemleri’nde insanlığın ortak mirasına yapılan katkılar, verilen yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden incelenir (OB1, OB4). Ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Öğrencilerden yapılan inceleme sonucunda İslam medeniyetinin insanlığın ortak mirasına katkılarını belirlemeleri istenir (SDB2.3). Ortak mirasın korunup gelecek nesillere aktarılması sürecinde öğrencilerin çevresine, millî ve manevi değerlerine saygılı davranmaları ve bu değerleri koruma noktasında istekli eylemler sergilemeleri sağlanır (D14.3). Ayrılıp birleşme tekniği ile sınıf gruplara ayrılabilir. İslam medeniyetinin insanlığın ortak mirasına katkıları; eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari konu alanları olacak şekilde grup üyeleri tarafından paylaşılır. Aynı konuları alan grup üyelerinin uzmanlık grubu adı altında bir araya gelerek ilgili konu alanında derinlemesine çalışmaları sağlanır. Grup çalışmaları sırasında öğrencilerin İslam medeniyetinin oluşturduğu ortak mirasa sahip çıkmaları, bu mirası koruma noktasında duyarlı ve saygılı eylemler sergilemeleri sağlanır (D14.3, D15.2). Uzmanlaşan grup üyelerinden asıl gruplarına dönerek edindiği bilgileri grup üyeleri ile paylaşmaları istenir. Grup sözcüleri tarafından İslam medeniyetinin insanlığın ortak mirasına yaptığı katkılar; eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanları ile ilişkilendirilerek açıklanır. Sunum süreçleri gözlem formu, kontrol listeleri veya derecelendirme ölçeği ile takip edilebilir (SDB2.1, OB5). Öğrencilerin Hz. Muhammed (sav), Dört Halife, Emevi ve Abbasi Dönemleri’nde, İslam medeniyetinin eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanlarında yaptığı katkılar hakkında çıkarımlarda bulunmaları sağlanır (OB9, SDB2.3).
SB.6.3.3
Öğrenciler iki gruba ayrılarak birinci gruptaki öğrencilere Türklerin İslamiyet öncesi sosyal ve kültürel hayatlarını yansıtan yazılı, görsel ve varsa dijital kaynaklar sunulur (OB1, OB2, OB4). İkinci gruptaki öğrencilere de Türklerin İslamiyet’i kabulüyle sosyal ve kültürel hayatlarında gerçekleşen değişimi yansıtan yazılı, görsel ve varsa dijital kaynaklar sunulur (OB1, OB2, OB4). Gruplar İslamiyet öncesi ve İslamiyet’in kabulünden sonraki dönemde Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarının temel özelliklerini hayat biçimi, yazı, dil ve edebiyat, sanat, mimari alanlarına ilişkin kaynaklar üzerinden analiz eder (SDB2.2, OB5, E3.6, E3.10). Grupların yaptıkları analizler doğrultusunda Türklerin İslamiyet’i kabulüyle sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimi sözlü olarak ifade etmeleri istenir. Öğrenciler, Karahanlılar, Gazneliler ve Büyük Selçuklular’a ait verilen yazılı ve görsel kaynakları inceleyerek dönemin koşullarını fark eder. Türklerin İslamiyet’i kabulü ile sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimin günümüze yansımasına örnekler verilir. Türklerin İslamiyet’i kabulüyle beraber sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimin sonuçları ile günümüz koşulları karşılaştırılır (SDB2.3). Öğrencilerden elde ettiği bilgileri karşılaştırma tablosunda göstermeleri istenir (OB7).Performans görevi kapsamında öğrencilerden edindikleri bilgilerden yola çıkarak kendilerini İslamiyet Öncesi Dönem’den İslamiyet’in kabulüne geçiş aşamasında yaşayan biri olarak hayal etmeleri ve İslamiyet’in kabulü ile sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişime ilişkin bir hikâye tasarlamaları istenebilir (SBD3.1). Öğrencilerden tasarladıkları hikâyenin bir ögesi olarak İslamiyet’in kabulüyle Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimin sonuçlarını dönemin koşulları içinde açıklamaları istenir. Bu açıdan öğrencilerin Türklerin sosyal hayatlarında meydana gelen değişimi çok yönlü bakış açısıyla değerlendirmeleri ve millî, manevi değerlere duyarlı davranmaları amacıyla çalışmalar yapılır (D14.1, D14.3, SDB3.3, OB5, E2.1). Oluşturulan hikâyeler derecelendirme ölçekleri kullanılarak değerlendirilebilir.
SB.6.3.4
XI-XIII. yüzyıllar arasında Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşması sürecinde meydana gelen askerî ve siyasi faaliyetler ile ilgili yazılı, görsel kaynaklar öğrencilere sunulur (OB1, OB4). Ayrıca dijital kaynaklardan yararlanılabilir (OB2). Öğrenciler askerî mücadelelerden Malazgirt Savaşı, Haçlı Saldırıları (I, II ve III.), Miryokefalon Savaşı’nın sebep ve sonuçlarını, siyasi faaliyetlerden Anadolu’daki imar ve iskân çalışmalarını kaynaklar üzerinden inceler. Öğrencilerden XI-XIII. yüzyıllar arasında Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşması sürecinde meydana gelen askerî mücadeleleri açıklamalı tarih şeridinde sıralamaları istenir (SBAB1.2). Bu aşamada Türklerin askerî ve siyasi başarıları üzerinden millî kimliğimizi tanımanın önemine yönelik açıklamalarda bulunulur (D19.2). XI-XIII. yüzyıllar arasında Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına etki eden askerî mücadeleler ile sonrasında gerçekleşen imar ve iskân çalışmaları arasında öğrencilerin ilişki kurmaları sağlanır (OB1, E3.6, E3.10). Öğrencilerin XI-XIII. yüzyıllar arasında Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına etkide bulunan askerî ve siyasi faaliyetleri sınıflandırmaları sağlanır. Bu süreçte kavram ağı ku llanılabilir. Öğrenciler tarafından XI-XIII. yüzyıllar arasında meydana gelen askerî ve siyasi faaliyetlerin Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına etkilerine ilişkin yorumlarını içeren bir metin hazırlanır. Bu metinde dönemin mimari eserlerine ait görseller içeren afiş veya posterlere de yer verilir. Hazırlanan ürünler sınıfla paylaşılır ve dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir (E3.2, E3.3, OB1).
Öğrencilerden Türk kültürüne ait unsurları araştırarak bu unsurlardan hareketle dijital bir çizgi roman veya animasyon hazırlaması istenebilir. Bu çalışmalar kapsamında incelenen kültürel unsurları barındıran bir Türk ezgisi oluşturmaları da istenebilir. İslamiyet’in kabulüyle birlikte Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimlerle ilgili dijital ortamda resimlerle anlatılan ve öğrenciler tarafından interaktif olarak katkıda bulunulan etkileşimli “Görsel Değişim Haritası” hazırlanması istenebilir. Dede Korkut Hikâyeleri’nden birinin incelenmesi ve bu hikâyedeki İslam öncesi ile İslam sonrası kültür unsurlarının karşılaştırılarak bir sunum yapılması istenebilir. İslam medeniyetinin coğrafya, matematik, tıp, astronomi, kimya alanlarına katkılarının günümüze etkisini gösteren bilgi görseli hazırlaması istenebilir. İslam medeniyetinin bilim, kültür, ticaret, sanat gibi alanlarda gerçekleştirdiği çalışmaların hangi coğrafyalarda gerçekleştiğini belirten simge, sembol ve açıklamalar eklenerek interaktif haritalar oluşturması istenebilir. Horasan Erenleri ve Anadolu’nun Türkleşmesi faaliyetleri konusuna ilişkin olarak genel ağda yer alan kaynakların taranması istenebilir
Türkistan coğrafyası ve kurulan ilk Türk devletleriyle ilgili somutlaştırıcı görsel-işitsel materyaller kullanılabilir. İslam medeniyetinin eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanlarında ortak kültürel mirasa katkılarını ana hatlarıyla ortaya koyan bilgi kartları ile konular sunulabilir. İslamiyet öncesi Türkler ile ilgili çizgi film, belgesel izlenebilir. Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına etkide bulunan iskân faaliyetlerine ilişkin görsellerden oluşan bir albüm oluşturulabilir.
Güncelleme tarihi: 29.08.2026