4. Öğrenme Alanı: Yaşayan Demokrasimiz

SB.5.4.1

Öğrencilerin evde, okulda, yaşadığı şehirde demokrasi ile ilişkilendirilebilecek davranış ve uygulamalar hakkında konuyla ilgili gözlemler yapmaları, elde ettikleri verileri düzenleyerek sonuçları sınıfta paylaşmaları sağlanır (OB1, E1.1). Sınıf başkanı seçimi, yerel seçimler, dilekçe gibi demokrasinin günlük hayata yansımalarına dair örnekler verilir, öğrencilerin de örnekler vermeleri teşvik edilir. Bu süreçte öğrencilerin, ele aldıkları demokratik uygulamaları hakkaniyet ölçütlerine göre değerlendirebilecekleri örnek olay analizleri yoluyla adalet bilincini eyleme dönüştürmeleri desteklenir (D1.1). Öğrencilerin demokrasinin temel niteliklerinden özgürlük, eşitlik, seçme ve seçilme hakkı, millî egemenlik, katılım, çoğulculuk ve hukukun üstünlüğünü fark etmelerini sağlamak üzere yazılı ve görsel kaynaklar incelenir (OB1, OB4). Ayrıca dijital kaynaklar da incelenebilir (OB2). Verilen örnekler, kaynakların incelenmesi ve yapılan gözlemlerden hareketle öğrencilerden demokrasinin niteliklerini belirlemeleri, yazılı ve sözlü olarak ifade etmeleri istenir (SDB2.1). Öğrencilerin cumhuriyet ile ilgili verilen yazılı, görsel veya dijital kaynakları inceleyerek cumhuriyetin özellikleri hakkında tahminlerde bulunmaları sağlanır (OB4). Öğretmen tarafından yapılan açıklama ve verilen örneklerden hareketle öğrencilerin cumhuriyet kavramının niteliklerini belirleyerek örneklendirmeleri sağlanır. Öğrencilerden cumhuriyetin korunması ve sürdürülmesinin önemine ilişkin görüşlerini ifade etmeleri ve bu konuda sorumluluk üstlenmenin önemini tartışmaları istenir (D19.1). Frayer modeli kullanılarak öğrencilerden cumhuriyet kavramının tanımı, özellikleri, örnekler ve örnek olmayan durumlara ilişkin bilgileri düzenlemeleri ve arkadaşları ile paylaşmaları istenir. Cumhuriyet ve demokrasi kavramlarının yazılı olduğu kartlar öğrencilere sırasıyla dağıtılarak kelime ilişkilendirme testi uygulanır. Kartlara yazılan sözcükler “cumhuriyet ile ilgili olanlar” ve “demokrasi ile ilgili olanlar” şeklinde sınıflandırılır.Yapılan sınıflandırmadan hareketle öğrencilerden cumhuriyet ve demokrasi kavramları arasındaki ilişkiyi gösteren yazılı veya görsel bir ürün tasarlamaları istenir (E3.3). Öğrencilerin hazırladıkları ürünler dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

 SB.5.4.2

Vatandaş kavramı açıklanarak vatandaşlık okuryazarlık becerisi üzerinde durulur (OB6). Öğrencilerden etkin vatandaş olmanın toplumsal hayattaki önemine ilişkin varsayımlarda bulunmaları ve düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri sağlanır. Verilen yazılı ve görsel kaynaklardan etkin vatandaşlık kavram ve özellikleri incelenir (OB1,OB4), dijital kaynaklardan da faydalanılabilir (OB2). Öğrencilerden verilen kaynakları inceleyerek etkin vatandaşın özelliklerine ilişkin bilgileri listelemeleri istenir (E2.2). Etkin olan ve olmayan vatandaş davranışlarını karşılaştırmaları, konuya ilişkin görüşlerini sözlü ve yazılı olarak ifade etmeleri sağlanır. Toplumsal sorunlara ilişkin örnek durum kartları verilerek bu durumda etkin olan ve olmayan vatandaş olarak nitelendirilebilecek bireylerin neler yapabilecekleri ile ilgili “Siz olsaydınız ne yapardınız?” eğitsel oyunu oynanabilir (E2.5). Öğrencilerin özgün fikirler öne sürmesi teşvik edilir. Oyun sonunda topluma karşı görevlerini yerine getirmenin toplumsal düzenin sürdürülmesindeki önemi tartışılır. Tartışma sürecinde vergi vermek, oy kullanmak gibi vatandaşlık görevlerinin öneminin içselleştirilmesi beklenir (D16.2, SDB2.3, OB6). Eğitsel oyun süreci gözlem formu, derecelendirme ölçeği veya kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Günlük hayatta karşılaşılan durumlardan hareketle etkin vatandaş davranışlarının toplum düzenine etkisine yönelik önermeler sunmaları istenir. Öğrencilerin sunduğu önermeleri sınıf tahtasına listelenir. Önermeler sınıfça tartışılarak etkin vatandaş olmanın önemi toplumsal düzen açısından değerlendirilir (SDB2.1). Bu süreç kısa cevaplı veya açık uçlu sorularla oluşturulmuş çalışma yaprakları ile değerlendirilebilir.

SB.5.4.3

Temel insan hak ve sorumlulukları ile ilgili örnek olaylar ve görseller öğrenciler tarafından incelenir, yaptıkları incelemeden hareketle, temel insan hak ve sorumluluklarının önemine ilişkin merak ettikleri konuları tanımlamaları istenir (E1.1). Öğrencilerden tanımladıkları konulardan hareketle temel insan hak ve sorumluluklarının önemine yönelik sorular hazırlamaları istenir (OB6). Bu süreçte 5N1K tekniğini kullanılabilir. Belirlenen sorulardan yola çıkarak temel insan hak ve sorumluluklarının önemine ilişkin verilen yazılı ve görsel kaynaklardan bilgi toplamaları sağlanır (OB1, OB4, SDB2.2). Dijital kaynaklardan da faydalanılabilir (OB2). Her insanın temel hak ve özgürlüklere sahip olduğu, bu hakları kullanırken diğer insanların haklarının da gözetilmesi gerektiği vurgulanır (D1.1). Kaynaklardan toplanan bilgiler öğrenciler tarafından sınıfa sözlü veya yazılı olarak sunulur. Toplanan bilgilerin doğruluğu değerlendirilir. Bu süreçte grup tartışması yapılır (SDB2.1). Tartışmada ortaya çıkan farklı görüşler dikkate alınarak ve öğretmen geri bildirimleri ile bilgilerin doğrulanması sağlanır (E3.4). Öğrencilerin topladıkları bilgilere dayanarak temel insan hak ve sorumluluklarının önemine yönelik çıkarım yapmaları sağlanır. Yapılan çıkarımların yazılı ve görsel olarak sunulması sağlanır (SDB2.2). Bu süreçte istasyon tekniği kullanılabilir. Süreç kontrol listesi veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

SB.5.4.4 

Öğrencilerden muhtarlık, belediye, kaymakamlık veya STK ile iş birliği yapılarak giderilebilecek (okul bahçesinde ve okul yolunda güvenlik için konulması gereken tabelalar, kasisler, mahallenin güzelleştirilmesi ve temizliği, ihtiyaç sahiplerine yardım etme, sahipsiz hayvanlar ile ilgili beslenme, barınma ve güvenlik önlemleri vb.) ihtiyaç veya sorunları belirlemeleri istenir ve bu ihtiyaç ve sorunlar listelenir. Bu süreçte beyin fırtınası tekniği kullanılabilir. Öğrencilerden listedeki sorun veya ihtiyaçlardan birini seçmeleri istenir. Belirlenen sorunların giderilmesinde toplumsal dayanışma ile bireysel davranış ve tutumların önemli olduğu vurgulanarak öğrencilerin bu konuda duyarlı olması sağlanır (D5.2, D20.2). Seçilen ihtiyacın giderilmesi veya sorunun çözüm yolları hakkında bilgi toplaması için başvurabilecekleri yazılı, görsel veya dijital kaynakları belirlemeleri istenir (SDB1.2, OB1, OB2, OB4). İhtiyacın/sorunun çözümü için başvurulabilecek kurum ve kuruluşlar, başvuru ve çözüm yolları ile ilgili bilgi toplamak üzere belirlenen kaynaklar ve örnek dilekçeler incelenir. İncelenen kaynaklardan hareketle bu kurum ve kuruluşlar hakkında bilgiler kaydedilir. Yakın çevrelerinden başlayarak toplumsal sorunların çözümünde üstelenebilecekleri bireysel sorumluluklar hakkında görüşler alınır. Bu aşamada öğrencilerin seçtikleri toplumsal sorunların çözümüne ilişkin öneriler sunmaları istenir (E2.2, D16.2). Öğrencilere seçtikleri sorunun çözümü için ilgili kuruma dilekçe yazmaları konusunda rehberlik edilir. Toplumsal sorunlara ve çözüm yollarına ilişkin kaynaklardan elde edilen bilgiler güncellik ve bilimsellik açısından değerlendirilir (OB6, E3.10, SDB2.1). Bu süreçte büyük grup tartışması tekniği uygulanabilir. Bu süreçte öğrencilerden aynı kuruma ilişkin ulaştıkları bilgileri en az iki farklı kaynaktan kontrol etmeleri, resmî kurum siteleri ile diğer kaynakları karşılaştırmaları ve çelişkili bilgiler varsa hangisinin daha güvenilir olduğuna gerekçe göstererek karar vermeleri istenir. Ulaşılan bilgilerin doğrulanması sürecinde güvenilir bilgiye ulaşmanın önemi vurgulanır. Tartışma sonuçlarından hareketle ihtiyaçlar veya sorunlar, başvurulabilecek kurum ve kuruluşlar, başvuru yolları ile ilgili tablo veya listeler oluşturulur. Bu tabloların performans görevi olarak bilgi kartları, afiş veya postere dönüştürülerek sergilenmesi sağlanabilir (E3.3). Oluşturulan ürünler dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. formu ile değerlendirilebilir.

Evde, okulda, ülkede demokrasiye yönelik yaratıcı drama etkinlikleri yapılabilir. Cumhuriyet konulu şiir dinletisi düzenlenebilir. Cumhuriyet konulu resim, fotoğraf, afiş ve posterler hazırlanarak sergilenebilir.

Öğrencilerden dijital uygulamalar kullanarak cumhuriyetin temel niteliklerinden biriyle ilgili bir ağ günlüğü yazısı hazırlamaları istenebilir. Hazırlanan çalışmalar dijital uygulamalar aracılığıyla paylaşılarak bütün sınıfın katkıda bulunacağı hâle getirilebilir. Teknolojik imkânların yetersizliği durumunda bu etkinlik gazete köşe yazısı yazma, manşet haber oluşturma, ders notu veya konuşma metni şeklinde yazma ve paylaşma etkinliğine dönüştürülebilir.

Aktif, pasif, duyarlı ve duyarsız vatandaş ile ilgili rol kartları, ben kimim, nesi var gibi eğitsel oyunlar oynanabilir. Dilek ve şikâyet kutusu tasarımları yapılabilir, oluşturulan kutular okulun belirli yerlerine konulabilir.

Temel hak ve özgürlükler ile ilgili serbest kürsü etkinliği yapılabilir. Bu etkinlikte öğrenciler kendi seçtikleri bir hak veya sorumluluk ile ilgili yaptıkları araştırma sonuçlarını akranları ile paylaşır.

Öğrencilerden düşünce ve ifade özgürlüğü, özel hayatın gizliliği, seçme ve seçilme hakkı, eğitim ve öğretim hakkı gibi toplumsal hayattaki haklarla ilgili kartlar oluşturmaları istenebilir. Kartlar kullanılarak oyunlar oynanabilir, doğaçlamalar yapılabilir. Bir ihtiyaç hâlinde veya sorun karşısında başvuru yapılabilecek bir kurumun tanıtım broşürü tasarımı yapılabilir, reklam filmi senaryosu yazmaları istenebilir.

Demokrasi ve cumhuriyet kavramları ile ilgili görseller kullanılarak akran desteği ile kolaj çalışması yapılabilir.

Etkin vatandaşın devlete ve topluma karşı sorumlulukları ile ilgili görsel okuma ve eşleştirme etkinliklerinin yer aldığı çalışma yaprakları kullanılabilir.

Temel hak ve sorumlulukların önemine ilişkin hikâyeler anlatılabilir, canlandırılabilir.

İhtiyaç hâlinde veya sorunlar karşısında başvuru yapabileceği kurumlar hakkında hazırlanmış kart oyunları oynanabilir. Başvuru yapılabilecek kurumların genel ağ siteleri incelenebilir.