2. Öğrenme Alanı: Evimiz Dünya

SB.4.2.1

Öğrencilerde merak uyandırmak amacıyla “Dünya’nın tamamını veya bir bölümünü hiç küçültmeden gerçek büyüklüğü ile bir kâğıda aktarmak mümkün müdür?” sorusu sorulur (E1.1). Öğrencilerin cevaplarından hareketle geniş alanları kâğıt üzerinde göstermek açısından haritanın faydaları vurgulanır. Öğrencilere üzerinde farklı başlıklar bulunan üç harita (Dünya haritası, Türkiye haritası, il haritası) gösterilir. Öğrencilere “Bu haritaların üstünde yazan ifadeler sizce neyi anlatıyor?” sorusu yöneltilir. Öğrencilerin haritadaki başlığın haritanın neyi gösterdiğini açıklayan bir isim olduğunu ifade etmeleri teşvik edilir. Öğrencilere başlıksız haritalar sunularak, haritanın ne hakkında olduğunu sözlü olarak ifade etmeleri istenir (SDB2.2). “Başlık değişirse haritayı yanlış anlayabilir miyiz?” sorusu üzerinden başlığın bir harita için önemi tartışılır. Öğrencilere farklı sembol ve renkler içeren ancak kenar bilgisi (lejant) yer almayan haritalar (siyasi, fiziki haritalar vb.) gösterilir. “Haritalarda gördüğünüz işaretler ve renkler sizce neyi anlatıyor?” sorusunu öğrencilere yöneltilir (E1.1). Öğrencilerin cevapları alınarak haritalarda bazı yerlerin sembollerle, bazı özelliklerin ise renklerle gösterildiği vurgulanır. Ardından haritalar üzerindeki tüm sembollerin (okul, hastane, yol) ve renklerin (yeşil, mavi, kahverengi) grup çalışmasıyla incelenmesi istenir. Her gruptan incelediği bir harita üzerindeki sembol ve renklerin neyi temsil ettiğine ilişkin tahminlerini belirlemesi istenir. Haritalardaki sembol ve renklere ilişkin belirlenen tahminler gruplar tarafından sınıfa sunulur (SDB2.2). Öğrencilere daha önce incelenen haritalar, kenar bilgisi (lejant) içerecek şekilde yeniden sunulur. Öğrencilere “Bu haritaların kenarında neler görüyorsunuz?” sorusu yöneltilir (E1.1). Öğrencilere bu bölümün haritadaki işaretlerin anlamını gösteren bir alan olduğu belirtilir. Ardından haritanın kenar bilgilerindeki semboller incelenir ve öğrencilerden bu sembolleri harita üzerindeki karşılıklarıyla eşleştirmeleri istenir. Öğrenciler kendilerine verilen haritalarda, kenar bilgilerinde yer alan sembolleri tespit eder ve bu sembollerin harita üzerindeki yerlerini gösterir. Bu çalışma için görsel bir eşleştirme tablosundan yararlanılabilir (SDB2.2). Öğretmen okulun bulunduğu çevreye ait dijital bir harita görüntüsü paylaşır. “Okuldan çıktıktan sonra en yakın parkı veya marketi nasıl tarif edersiniz?” sorusunu sınıfa yöneltir (E1.1). Öğrencilerin yön ifadeleri (sağa dön, sola dön, karşıda vb.) kullanarak konumu tarif etmeleri istenir. Ardından öğretmen dijital harita üzerinde konum belirlemeye yardımcı olan araçları (yol isimleri, yön okları, konum işareti) tanıtır. Öğrenciler gruplara ayrılarak kendilerine verilen harita üzerinde bir noktadan başka bir noktaya nasıl gidileceğini tarif eder. Her grup konum bilgisi ve yön ifadelerini kullanarak tarifini sözlü olarak sınıfa sunar (SDB2.2). Öğrencilere bir Türkiye haritası sunulur. Öğrencilerin daha önce gösterilen haritalardan hareketle inceledikleri haritanın türünü ve özelliklerini belirlemeleri istenir. Ayrıca öğrenciler bu Türkiye haritası üzerinden haritanın başlığını, kenar bilgilerini, haritadaki sembolleri ve renkleri çözümler. Öğrencilerden inceledikleri Türkiye haritasında yaşadıkları yeri, ülkemizin başkentini ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni göstermeleri istenir. Öğrenciler inceledikleri harita üzerinde yer alan farklı şehirleri de ana yönler aracılığıyla tarif eder. Ayrıca öğrencilerden dijital ortamda harita kullanarak yakın çevresinde belirlediği noktaları göstermeleri istenebilir (OB2). Etkinlik süresince öğrencilerin millî ve manevi değerleri içselleştirerek vatanseverlik bilinciyle hareket etmeleri ve bu doğrultuda sorumluluk üstlenmeleri sağlanır (D19.1). Değerlendirme amacıyla öğrencilere harita üzerinde konum ve yön bulmalarını gerektirecek soruların yer aldığı çalışma yaprakları kullanılabilir.

SB.4.2.2 

Öğrencilere doğal çevre unsuru olan ve olmayan görseller karışık bir şekilde sunulur (OB4). Öğrencilerden bu görsellerden hangilerinin doğal çevre unsuru olduklarını belirlemeleri istenir. Görsellerden hareketle öğrencilere doğal çevre unsuru kavramı açıklanır. Yakın çevrelerindeki gözlemlerinden yola çıkarak köprü kurma aşamasında oluşturulan listedeki varlıklardan doğal çevre unsuru olanları belirlemeleri istenir.Öğrencilere oluşturdukları listede yer almayan diğer doğal çevre unsurlarının neler olabileceğine ilişkin fikirleri sorulur. Öğrencilerle yakın çevresinin yeryüzü şekillerini ve hava koşullarını yansıtan yazılı, görsel veya dijital kaynaklar paylaşılır (OB1, OB2, OB4). İncelenen kaynaklara dayalı sorular aracılığıyla insan-doğa ilişkisine yönelik farkındalık oluşturulur ve doğal denge konusuna geçiş yapılır. Doğanın bir dengesinin olduğu, bu denge içerisinde her canlının bir rolü olduğu örnekler üzerinden açıklanır. Doğal dengenin korunması için insanların nelere dikkat etmesi gerektiği üzerine tartışma ortamı oluşturulur. Öğrencilere insan ve doğa arasındaki ilişkiyi örneklerle ortaya koyan durum cümleleri sunulur. Cümleler belirlenirken çevreyi temiz tutma, doğayı ve canlıları koruma ile ağaç sevgisi temaları merkeze alınır. Böylece öğrencilerin çevre sorunlarına karşı duyarlılık göstermeleri ve yaşam alanlarını temiz tutma konusunda özverili davranmaları sağlanır (D5.2, D18.2). Doğanın insana etkileri ile ilgili olan cümlelerde ise hava koşulları ve yeryüzü şekillerinden bahsedilir. Öğrencilerden sunulan cümlelerdeki durumları insanın doğaya etkileri ve doğanın insana etkileri şeklinde gruplandırmaları beklenir (KB3.1). Gruplandırma sırasında sınıf içi oyunlardan yararlanılabilir (E2.5). Öğrencilerin doğayı ve tüm canlıları koruma noktasında merhametli ve şefkatli davranmalarını sağlayacak bir tartışma yürütülür (D9.3). Ardından suyu, havayı ve besinleri temiz tutmanın sağlığımız için önemi üzerine bir soru cevap çalışması gerçekleştirilerek öğrencilerin sağlıklı yaşam bilinci geliştirmeleri sağlanır (D13.4). Süreci somutlaştırmak amacıyla öğrencilerden doğa sevgisini anlatan hayalî bir kitabın kapağını tasarlayıp kitabın tanıtım yazısını yazmaları istenir. Böylece öğrencilerin özgün fikirlerini estetik unsurlarla yansıtmaları beklenir (D7.3, E3.3). Hazırlanan kitap kapakları ve tanıtım yazıları dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

SB.4.2.3

Yaşanılan yerde insanların etkisiyle afete dönüşme riski taşıyan olaylara ilişkin öğrencilerin düzeyine uygun bilgi kaynakları paylaşılır. Öğrencilerden bu kaynakları inceleyerek yakın çevresinde yaşanan ve insanların etkisiyle afet dönüşme riski taşıyan olaylara ilişkin bilgi edinmeleri ve çıkarım yapmaları beklenir (OB1). Afetlerin etkilerini azaltmak için neler yapılabileceği üzerine bir sınıf tartışması başlatılır. Afet risklerinin azaltılmasına ilişkin farkındalığın artırılması amacıyla 13 Ekim gününün “Dünya Afet Risklerinin Azaltılması Günü” olarak belirlendiği ifade edilir. Afetlerin etkilerini azaltmanın en temel unsurlarından birisinin doğayı tanımak ve doğa-insan etkileşimini anlamak olduğu vurgulanarak insanların alması gereken sorumluluklar üzerinde durulur. AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının) hazırladığı raporlardan da yararlanılarak afetlere hazırlıklı olmanın önemi üzerinde durulur. Afetlerin etkilerinden korunmak için yaşanılan yerin afetlere nasıl hazırlıklı hâle getirilebileceğine ilişkin öğrencilerin fikirleri alınır. Afet hazırlıklarına yönelik örnekler incelenerek öğrencilerin afet bilinci geliştirmeleri, afet ve acil durumların neden olduğu riskleri tanımaları ve bu riskleri azaltmak için alınabilecek önlemlerin farkına varmaları desteklenir (D5.3). Ayrıca ülkede yaşanan olağanüstü durumlarda (salgın, afet vb.) yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerine katılmanın önemi üzerine örnek olaylar paylaşılır. Böylece öğrencilerin afet sonrası toplumsal sorumluluk üstlenmeye istekli olmaları beklenir (D16.2). Daha sonra öğrencilerden afet öncesi, sırası ve sonrasında yapılması gerekenlere ilişkin acil durum aile planı hazırlamaları istenir (E2.2). Afet ve acil durum aile planında kararlaştırılan toplanma alanı, acil durumlarda ulaşılacak kişilerin iletişim bilgileri, afet durumlarında yardım istenebilecek resmî kurumların telefon numaraları gibi bilgilerin yer alması istenir. Acil durum planlarının paylaşılmasının ardından afet ve acil durumlarda çocuk haklarının korunması için gerekenlere yönelik sınıf tartışması yapılabilir. Öğrenciler hazırladıkları planı arkadaşlarıyla paylaşırlar. Hazırlanan planlar öğretmen tarafından bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerden oyun hamuru, geri dönüşüm malzemeleri, kil vb. materyaller kullanarak yaşadığı yer ile ilgili üç boyutlu haritalar yapmaları istenebilir.
Doğa insan ilişkisine yönelik nesli tükenen/ tükenmekte olan hayvanları veya bitkileri belirlemeleri istenebilir. Nesli tükenmekte olan hayvanların neden tehlike altında olduklarına dair araştırma ve sunum yapmaları istenebilir.
Afet yönetiminde başarılı ülkelerin kent planlaması üzerine yaptıkları iyi uygulamaları araştırmaları, araştırma sonuçlarını ön bilgileriyle sentezleyerek afet risklerini azaltmak için özgün çözüm önerileri geliştirmeleri ve önerilerini sınıfta paylaşmaları istenebilir.

Haritalarda konum bulabilmek için sınıf içinde yönünü buldurmaya yönelik çalışmalar yapılarak ardından çalışma yaprakları dağıtılabilir. Konu daha sade bir biçimde anlatılarak farklı etkinliklerle pekiştirilebilir.
Yakın çevresinde gözlemlediği hava olaylarının günlük yaşam üzerindeki etkisine örnekler vermesi istenebilir.
Yakın çevresinde yaşanan afetlere ilişkin aile üyeleri ile görüşme yapması ve görüşme neticesinde elde ettiği bilgileri sınıfta sözlü ya da yazılı olarak paylaşması istenebilir.