2. Öğrenme Alanı: Yazının Geliştirilmesi

YYB.1.2.1

Yazdığı metni uyguladığı kurallara göre incelemesi beklenir. Yazısının akışını kontrol etmek  amacıyla metni sesli veya sessiz bir şekilde okuması istenir (TAB2). Okuma sırasında anlatımın akışını, cümleler ve paragraflar arasındaki geçişleri, anlam bütünlüğünü ve anlatımın metnin amacıyla uyumunu gözden geçirmesi sağlanır (E3.2, E3.10). İnceleme ve okuma sürecinde kendine karşı sorumluluklarını yerine getirmesi ve çalışmasını dikkatle gözden geçirmesi desteklenir (E2.2, SDB1.2, D16.1).  Oluşturduğu taslak metni hazırlık aşamasında belirlediği ölçüt ve kuralları dikkate alarak incelemesi beklenir. Bu inceleme sırasında yazı planı, içerik akışı, dil kullanımı ve anlatım tercihleri bakımından metnini yeniden değerlendirmesi desteklenir (E3.1, E3.7, SDB1.3). Öğretmeninden aldığı geri bildirimler ile öz değerlendirme sonuçlarını yazma sürecine yansıtması beklenir. Yazısına ilişkin farklı görüşleri empatiyle değerlendirmesi, farklı bakış açılarını dikkate alarak gerekli düzenlemeleri yapması desteklenir (E2.1, D14.1). Akran değerlendirme sürecinde bilgi ve deneyimlerini arkadaşlarının yazma süreçlerini geliştirecek şekilde paylaşması, yapıcı öneriler sunarak onların gelişimine katkı sağlaması teşvik edilir (D14.1,  D20.1). Aldığı dönütler doğrultusunda hangi bölümlerin korunacağına, hangilerinin geliştirileceğine ya da yeniden düzenleneceğine karar vermesi sağlanarak metnine eleştirel bir gözle yaklaşması desteklenir (E1.6, E3.10, SDB1.3). Oluşturduğu metni bağlamdan kopmadan dönüştürmesi; metni ve başlığını anlam bütünlüğünü koruyacak biçimde yeniden ifade etmesi sağlanır (E3.3). Metni yeniden ifade ederken ana düşünceyi, duygu ve anlam bütünlüğünü korumasına; başlığı ise metnin içeriğini doğru yansıtacak biçimde yeniden düzenlemesine dikkat çekilir (E3.1, E3.7). Bu süreç öz değerlendirme ile gerçekleştirilebilir.

YYB.1.2.2

Yazılacak metin türüne geçmeden önce, türe ilişkin bilgi, deneyim ve çağrışımların hatırlanması sağlanır. Bu doğrultuda yazıda kullanılacak türe ilişkin ön bilgilerle bağlantı kurulması istenir (SDB1.1). Türün yapısal ve anlatımsal özelliklerini görünür kılmak amacıyla örnek metinler üzerinde kısa incelemeler yapılır. Bu süreçte olay örgüsü, kişiler, yer, zaman gibi yapı unsurlarını sınıflandırması istenir (E3.7, KB2.9). Ardından öğrencinin yazacağı metni planlamadan önce kendi yazısında kullanacağı olay örgüsü, kişiler, yer ve zaman un surlarını belirlemesi, bu unsurları birbirleriyle ilişkileri bakımından sınıflandırması ve metin türüne uygun biçimde planlaması istenir. Böylece oluşturduğu yapı unsurlarını yazısının bütünlüğünü destekleyecek şekilde kullanması desteklenir (E3.1, E3.7, SDB1.2). Yazısının bölümlerini (giriş, gelişme ve sonuç/serim, düğüm ve çözüm) birbirleriyle olan uyumu ba kımından karşılaştırması beklenir. Bu süreçte öğrencinin bölümler arasındaki anlam ilişkisini, olay akışını, zaman sıralamasını, anlatıcının tutarlılığını, ana fikir veya ana duygu ile  bağlantıyı ve geçiş ifadelerinin metnin bütünlüğüne katkısını incelemesi sağlanabilir. Bu ölçütlerden hareketle metnin akışını değerlendirerek gerekli gördüğü bölümlere yönelik geliştirme önerileri sunması desteklenir (E3.10, SDB1.3). Metin kurma becerisini desteklemek amacıyla bağlamı koruyarak eksik bırakılmış bölümlerin tamamlanmasına yönelik uygulamalara yer verilir. Bu doğrultuda metinde boş bırakılan bölümleri bağlamdan kopmadan tahmin etmesi istenir (E3.1).

Tahminlerin metnin akışıyla uyumu üzerinde durularak farklı seçenekler arasında karşı laştırma yapılması sağlanır. Ardından verilen bir metni yeniden ifade etmesi istenir. Bu  süreçte metnin anlamını koruyarak kendi anlatımını kurması, anlatım tercihlerinde özenli davranması ve yazma görevini dikkatle sürdürmesi desteklenir (SDB1.2, D3.1). Özgün içerik oluşturma sürecini desteklemek amacıyla farklı uyaranlardan yararlanılır. Verilen görsellerden yola çıkarak anlam oluşturması desteklenir. Özgün içerik oluşturma sürecinde; sözcük veya kavram havuzundan yararlanarak yazma, güdümlü yazma, kontrollü yazma, eleştirel yazma, anahtar sözcüklerden hareketle yazma gibi yaratıcı yazma odaklı stratejilerden yararlanılabilir. Bu stratejiler, öğrencilerin hayal güçlerini kullanmalarını, farklı bakış açıları geliştirmelerini ve özgün ürünler ortaya koymalarını destekler (E3.1, OB4).  Görsellerin çağrıştırdığı duygu, düşünce, olay ve durumlar üzerine konuşularak yazılacak içeriğe yönelik zihinsel hazırlık yapması sağlanır. Bu hazırlığın ardından belirlediği türe uygun özgün bir içerik oluşturarak tepki vermesi beklenir (E1.5, E3.3). İçeriğini oluştururken farklı ifade imkânlarını değerlendirmesi, farklı kişi ve grupların duygu, düşünce ve bakış açılarını dikkate alarak empati temelli bir anlatım geliştirmesi, kendi bakış açısını yansıtması ve yazısına özgünlük katması için yönlendirmelerde bulunulur (E2.1). Yazısında kendisine ve başkalarına ait düşünceleri doğru ve güvenilir biçimde kullanmasına, yararlandığı kaynakları uygun şekilde göstermesine ve yazı etiği ilkelerine uymasına özen göstermesi desteklenir (D6.2). Yazısını oluştururken kişi, olay ve durumları adalet ve duyarlılık değerleri çerçevesinde değerlendirmesi; farklı kişi ve grupların haklarını gözeten, toplumsal ve çevresel konulara duyarlı bir anlatım benimsemesi desteklenir (D1.1, D5.1). Oluşturduğu özgün metni; yazma amacına, metin türüne ve hedef kitlesine uygun bir ortamda paylaşması sağlanır. Bu süreçte öğrencinin yazısını sınıf panosu, okul gazetesi, okul dergisi, öğretmenin uygun gördüğü diğer ortamlarda veya okuyarak sunması, paylaşım sürecinde öğrencinin birbirlerinin çalışmalarına saygılı yaklaşması, bilgi ve deneyimlerini paylaşarak arkadaşlarının yazma süreçlerine katkı sağlaması ve yapıcı önerilerle birbirlerini desteklemesi teşvik edilir (D14.1, D20.3). Sunum ortamını belirlerken yazısının amacı, hedef kitlesi ve metin türü arasındaki ilişkiyi değerlendirmesi; yazısını paylaşmadan önce son kez göz den geçirerek gerekli düzenlemeleri yapması desteklenir (E3.1, E3.10, SDB1.2). Bu süreç  kontrol listesi ile gerçekleştirilebilir.

YYB.1.2.3

Yazma sürecinin tüm aşamalarına ilişkin deneyimlerini inceleyerek kendini değerlendirmesi beklenir. Bu değerlendirme sürecinde hazırlık, planlama, taslak oluşturma, geliştirme ve düzenleme aşamalarında izlediği yolu gözden geçirmesi; yazma sürecindeki tercihleri ile ortaya koyduğu ürün arasındaki ilişkiyi fark etmesi. Yazısını gözden geçirirken farklı kişi ve grupların duygu, düşünce ve bakış açılarını doğru yansıtıp yansıtmadığını; temel hak ve hürriyetlere saygılı bir anlatım kullanıp kullanmadığını değerlendirmesi sağlanır. (E3.1, SDB1.3). Sürece ilişkin gözlemlerinden hareketle güçlü ve geliştirilmesi gereken yönleri arasında ilişki kurması, bunlara yönelik mantıklı sonuçlara ulaşması, ihtiyaçlarına uygun hedefler belirlemesi ve motivasyonunu gözden geçirmesi sağlanır (E3.1, SDB1.2).  Bu doğrultuda yazma sürecinde etkili bulduğu uygulamalar ile geliştirilmesi gereken yönlerini karşılaştırması, sonraki çalışmalarında nelere dikkat edeceğini belirlemesi desteklenir  (E3.10, SDB1.3). Değerlendirmelerinden hareketle sonraki yazma çalışmalarına yönelik düzenlemeler planlayarak tepki ortaya koyması beklenir. Bu süreçte üstlendiği görevleri özveriyle yerine getirerek görev bilinci geliştirmesi desteklenir (D16.3). Performans görevi olarak öğrencilerden hazırladıkları taslak metni geliştirerek yeniden düzenlemeleri, belirledikleri metin türüne uygun özgün bir metin oluşturmaları ve yazma süreçlerini değerlendirerek sonraki yazma çalışmalarına yönelik geliştirme önerileri hazırlamaları istenebilir. Performans görevi; dersin ölçme ve değerlendirme yaklaşımına uygun olarak dereceli puanlama anahtarı, kontrol listesi ve öz değerlendirme formu aracılığıyla  değerlendirilebilir.

Öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeyleri, ilgi alanları ve öğrenme profilleri doğrultusunda yazılarını farklı hedef kitlelere, amaçlara veya metin türlerine göre yeniden yapılandırmaları sağlanabilir. Yazma sürecinde yaptıkları değişiklikleri gerekçelendirmeleri, farklı düzenleme seçeneklerini karşılaştırmaları ve yazılarını akran geri bildirimlerini de dikkate alarak yeniden geliştirmeleri istenebilir. İleri düzey öğrencilerden yazma süreçlerine ilişkin öz değerlendirme raporu hazırlamaları, geliştirdikleri yazma stratejilerini akranlarıyla paylaşmaları veya aynı metnin farklı versiyonlarını oluşturarak bunları karşılaştırmaları beklenebilir.

Öğrenme sürecinde daha fazla desteğe ihtiyaç duyan öğrenciler için örnek taslak metinler, aşamalı düzenleme etkinlikleri, düzeltme kontrol listeleri ve tür özelliklerini gösteren örnek metinlerden yararlanılabilir. Yazıyı geliştirme sürecinde yönlendirici sorular, eksik bırakılmış metin tamamlama çalışmaları, cümle veya paragraf düzeyinde düzenleme etkinlikleri ile öğretmen ve akran geri bildirimi kullanılabilir. Öğrencilerin öz değerlendirme yapmalarını desteklemek amacıyla yapılandırılmış değerlendirme formları ve kısa yansıtma etkinliklerine yer verilebilir.