4. Öğrenme Alanı: Bilinçli Tüketim, Sürdürülebilir Yaşam

TYB.2.4.1

Öğrencilere biyoçeşitliliğin korunmasının gerekliliğine ilişkin farklı ekosistemleri yansıtan  görseller, kısa bilgi kartları ve sayısal veriler sunulur (OB1, OB2). Materyallerde orman, su lak alan, tarım alanı, şehir çevresi gibi yaşam alanlarında bulunan bitki ve hayvan türleri,  tür sayılarındaki değişimler, bazı canlıların yaşam alanı kayıpları veya koruma altına alınan  türlere ilişkin bilgiler yer alır. Öğrencilere “Bu yaşam alanında hangi canlı türleri dikkatini  çekiyor?”, “Tür sayılarında nasıl bir değişim görüyorsunuz?”, “Bazı canlıların sayısının azal masının nedeni ne olabilir?” gibi sorular sorularak öğrencilerin farklı kaynaklardaki verileri  incelemeleri ve dikkat çeken bilgileri kayıt altına almaları istenir (OB7, E1.1). Fen bilimleri  dersinin biyoçeşitlilik öğrenme çıktısıyla ilişki kurulur. Farklı kaynaklardan veri seçmeleri  ve kaydetmeleri, öğrencilerin gözlem ve bilgi toplama süreçlerini sistemli biçimde yürüt melerini sağlar. Bu süreçte istasyon tekniğinden faydalanılabilir. Öğrenciler topladıkları verileri "Canlı Türü", "Yaşam Alanı", "Tür Sayısındaki Değişim" ,  "Tehdit Unsurları" gibi başlıklar altında sınıflandırır. Öğrencilere “Hangi veriler aynı grupta  toplanabilir?”, “Bu canlılar hangi yaşam alanında bulunuyor?”, “Tür sayısındaki değişimleri  nasıl gösterebilirsin?” gibi sorular sorularak öğrencilerin verileri tablo, grafik ya da şema  hâline getirmeleri istenir (E3.7). Öğrenciler oluşturdukları veri setlerini inceleyerek tür çeşitliliği, yaşam alanı kaybı veya  canlı popülasyonlarındaki değişimlere ilişkin sonuçlar çıkarır. “Hangi yaşam alanlarında  tür çeşitliliği daha fazla görünüyor?”, “Bazı türlerin azalması ekosistemi nasıl etkileye bilir?”, “Veriler biyoçeşitliliğin korunması hakkında ne söylüyor?” gibi sorular sorularak  öğrencilerin verilerden hareketle biyoçeşitliliğin gerekliliğine ilişkin açıklama yapmaları  istenir (E3.9). Öğrenciler ulaştıkları sonuçları sınıfla paylaşır ve veriye dayalı gerekçeler  sunar (KB2.17). Öğrencilerin canlı türleri ve yaşam alanlarının korunmasının insan yaşamı  için de gerekli olduğunu fark etmeleri, çevrenin korunmasına yönelik özverili ve duyarlı  davranmaları sağlanır (D5.1, D9.3). Süreç, gözlem formu veya analitik dereceli puanlama  anahtarı ile değerlendirilebilir.

TYB.2.4.2

Öğrencilere günlük yaşamda kullanılan farklı ulaşım seçeneklerini içeren görseller ve bil gi kartları sunulur (OB1, OB4). Kartlarda özel araç, toplu taşıma, bisiklet, yürüyüş, elektrikli scooter (sukutır) veya servis kullanımı gibi ulaşım türlerine yer verilir. Ulaşım araçlarının yolcu kapasitesi, enerji kaynağı, kullanım alanı, maliyet, kullanım amacı gibi temel  özellikler kısa bilgilerle desteklenir. Öğrencilere “Bu ulaşım aracı hangi durumlarda tercihedilebilir?”, “Bu aracın enerji kaynağı nedir?”, “Bu araç bireysel mi yoksa ortak kullanıma  mı uygundur?” gibi sorular sorularak öğrencilerin ulaşım seçeneklerinin özelliklerini belirlemeleri ve not etmeleri istenir (E1.1). Bu süreçte soru cevap tekniğinden faydalanılabilir. Öğrenciler çevresel etkileri bakımından ulaşım seçeneklerinin ortak yönlerini belirler. Öğrencilere “Hangi ulaşım seçenekleri daha az enerji tüketiyor olabilir?”, “Hangi araçlar daha  az çevresel etki oluşturabilir?”, “Bu ulaşım türlerinin ortak çevresel özellikleri nelerdir?”  gibi sorular sorularak öğrencilerin benzer çevresel etkileri taşıyan ulaşım seçeneklerini  gruplamaları istenir. Ulaşım araçlarını enerji kullanımı, karbon salımı veya alan kullanımı  gibi ölçütlere göre gruplayarak incelemeleri, ortak özellikleri belirlemeleri sağlanır. Doğal  kaynakların kullanımını etkileyen ulaşım tercihlerini fark etmeleri ve kaynakların bilinçli  kullanımına ilişkin davranışları ayırt etmeleri beklenir (D17.1). Öğrenciler ulaşım seçeneklerini çevreye etkileri bakımından yeniden karşılaştırır. Öğrencilere “Hangi ulaşım aracı çevre üzerinde daha fazla etki oluşturabilir?”, “Bazı ulaşım  türleri neden daha sürdürülebilir olabilir?”, “Bu araçları birbirinden ayıran çevresel farklar  nelerdir?” gibi sorular sorularak öğrencilerin farklı çevresel etkileri belirlemeleri ve lis telemeleri istenir (E3.7). Ardından öğrenciler hangi ulaşım seçeneğinin hangi çevresel  koşullarda daha uygun olabileceğine ilişkin kısa gerekçeler yazar. Farklı gerekçeleri din lemeleri ve kendi değerlendirmelerini yeniden gözden geçirmeleri sağlanır (SDB3.3). Ula şım tercihlerinin çevre ve canlı yaşamı üzerindeki etkilerini dikkate almaları ve çevreye  karşı duyarlı seçimleri ayırt etmeleri beklenir (D5.2). Süreç, analitik dereceli puanlama  anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

TYB.2.4.3

Öğrencilere ev, okul veya sosyal yaşamda karşılaşılabilecek enerji kullanım durumlarını  içeren kısa görseller, karikatürler veya örnek olaylar sunulur (OB4). Örneklerde gereksiz  açık bırakılan ışıklar, kullanılmadığı hâlde çalışan elektronik cihazlar, açık bırakılan bilgisa yar ekranları, gereğinden fazla klima kullanımı veya boş sınıfta çalışan aydınlatmalar gibi  durumlara yer verilir. Öğrencilerin enerji kullanımıyla ilgili problem durumlarını belirleme leri ve not etmeleri istenir (E1.1). Enerji kullanımına neden olan davranışların sonucunda  ortaya çıkabilecek sorunlara yönelik varsayımda bulunmaları istenir (KB2.10). Günlük ya şamda gereksiz enerji kullanımını fark etmeleri ve kaynakların bilinçli kullanımına ilişkin  durumları ayırt etmeleri beklenir (D17.1). Öğrencilerden belirledikleri problem durumlarından birini seçmeleri, bu durumla ilgili  kendi yaşamlarından ya da çevrelerinde gözlemledikleri benzer enerji kullanım örnekle rini düşünmeleri ve bunları kısa notlar hâlinde yazmaları istenir (E1.1). Ardından öğrenciler notlarını arkadaşlarıyla paylaşır. Farklı örneklerden hareketle günlük yaşamda tekrar  eden enerji kullanım alışkanlıklarına ilişkin çıkarımlar yapmaları sağlanır. Öğrenciler inceledikleri deneyimlerden hareketle seçtikleri enerji tasarrufuna ilişkin fikir/ çözüm geliştirir. Sorular yönlendirilerek öğrencilerin birden fazla çözüm önerisi oluştur maları istenir (E3.1). Ardından öğrenciler çözüm fikirleri arasından günlük yaşamlarında  uygulayabilecekleri bir çözümü seçer ve neden seçtiğini kısa bir gerekçeyle açıklar (E1.6).  Öğrenciler farklı çözüm önerilerini dinler, gerekirse kendi fikirlerini geliştirir (SDB2.1,  SDB3.3). Ürettikleri çözüm fikirlerinin enerji kullanımını azaltma bakımından uygunluğu nu karşılaştırarak yargıda bulunmaları sağlanır (KB2.17). Enerji kullanımının çevre ve ya şam alanları üzerindeki etkilerini dikkate almaları ve çevreye karşı duyarlı çözüm önerileri  geliştirmeleri beklenir (D5.2). Süreç, analitik dereceli puanlama anahtarı veya öz değer lendirme formu ile değerlendirilebilir.

TYB.2.4.4

Öğrencilere günlük yaşamda tüketim alışkanlıklarına ilişkin hazırlanmış çevrim içi an ket sonuçları, sütun grafikleri, pasta grafikleri, tablo gibi veriler sunulur (OB7). Verilerde  enerji tüketimi, ulaşım tercihleri, su kullanımı, alışveriş alışkanlıkları ya da geri dönüşüm  davranışlarına ilişkin örnek sonuçlara yer verilir. Bu aşamada matematik disiplinindeki  veri toplama, tablo oluşturma ve sıklık belirleme süreçleriyle ilişki kurulur. Öğrencilere  “Grafikte en dikkat çeken veri nedir?”, “Hangi seçeneğin daha fazla tercih edildiği görülü yor?”, “Bu veriler tüketim alışkanlıkları hakkında sana ne söylüyor?” gibi sorular sorularak  öğrencilerin grafik ve anket verilerini incelemeleri istenir (E3.1). Öğrencilerden dikkat  çeken bulguları not etmeleri ve verilerden hareketle sonuç cümleleri oluşturmaları bek lenir. Veriler arasında tekrar eden eğilimleri ve dikkat çeken ilişkileri inceleyerek çıkarım  yapmaları sağlanır. Öğrencilerin verileri tüketim kararlarıyla ilişkilendirmeleri istenir (E3.1). Ardından öğren ciler kendi yaşamlarında değiştirebilecekleri bir tüketim alışkanlığını belirler ve gerek çesini açıklar. Farklı tüketim seçeneklerini ihtiyaç, kullanım amacı ve kaynakların verimli  kullanımı bakımından değerlendirerek bilinçli seçimler yapmaları beklenir (D17.1). Öğren ciler ulaştıkları sonuçların günlük yaşamda uygulanabilirliğini değerlendirir. Bu süreçte  görüş geliştirme tekniğinden faydalanılabilir. Süreç, analitik dereceli puanlama anahtarı  veya öz değerlendirme formu ile değerlendirilebilir. Öğrencilere performans görevi olarak “Sürdürülebilir Yaşam Karar Dosyam” hazırlama  görevi verilebilir. Öğrencilerden günlük yaşamda çevreyi, doğal kaynakları ve tüketim  alışkanlıklarını etkileyen kararları inceleyen bireysel bir karar dosyası oluşturmaları istenebilir. Hazırlayacakları dosyada öğrencilerden aşağıdaki çalışmalardan birini gerçekleş tirmeleri beklenir: Biyoçeşitliliğin korunmasının önemini veriye dayalı biçimde açıklama  (E3.9, D5.2), ulaşım seçeneklerini çevresel etkileri bakımından karşılaştırma (E3.7) veya  enerji kullanımına ilişkin bir problem durumu için uygulanabilir enerji tasarrufu çözüm  önerileri geliştirme. Öğrenciler çalışmalarını dijital sunum veya karar panosu biçiminde  hazırlayabilir. Çalışmalar, analitik dereceli puanlama anahtarı, öz değerlendirme formu  veya akran değerlendirme formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerden seçtikleri bir endemik tür için “Koruma Planı” ve bu türün neden korun ması gerektiğini anlatan kısa bir video senaryosu hazırlamaları istenebilir. Öğrencilerden, yaşadıkları şehir için "Sıfır Karbon" hedefli bir akıllı ulaşım planı tasarla maları istenebilir. Öğrencilerden "Sıfır İsraf" hedefli bir akıllı okul elektrik yönetim sistemi tasarlamaları  istenebilir. Öğrencilerden “Bir haftalık tüketim günlüğü” oluşturarak enerji, su veya alışveriş alış kanlıklarına ilişkin verileri grafikleştirmeleri istenebilir.

Öğrencilerden biyoçeşitliliğin korunmasının önemini anlatan kısa bir metin yazmaları  istenebilir. Öğrencilerden günlük yaşamda kullanılan ulaşım araçlarının çevresel etkilerini göste ren bir tablo hazırlamaları istenebilir. Öğrencilerden elektrik tasarrufuna yönelik doğru davranışları içeren kısa bilgi kartları  hazırlamaları istenebilir. Öğrencilerden günlük yaşamda değiştirebilecekleri küçük bir tüketim alışkanlığını yaz maları ve nedenini açıklamaları istenebilir.