1. Öğrenme Alanı: İletişim Ve Sosyal Beceriler

TYB.1.1.1

Öğrencilere aynı mesajın sözlü açıklama, kısa not, afiş, dijital ortam için hazırlanmış kısa  mesaj, bir duygunun yalnızca beden diliyle anlatıldığı canlandırma gibi farklı ifade yollarıyla sunulduğu istasyonlar hazırlanır. Öğrenciler istasyonları sırayla dolaşarak her ifade  yolunun ses tonu, beden dili, sözcük seçimi, görsel kullanım, kalıcılık, hedef kitle, hız gibi  özelliklerini belirler. Aynı mesajın farklı yollarla sunulması, öğrencilerin “Mesaj aynı ama  anlatım neden değişti?” sorusuna odaklanmasını kolaylaştırır (E1.1). Türkçe disiplinindeki  konuşma ve yazma çalışmalarıyla görsel sanatlar disiplinindeki afiş, simge ve görsel düzenleme çalışmalarıyla ilişki kurulur.

Öğrenciler, ilk aşamada oluşturdukları özellik çizelgelerinden hareketle sözlü, yazılı,  görsel ve dijital ifade yollarının ortak yönlerini arar. “Bu ifade yollarının hepsi hangi amaç  için kullanılabilir?”, “Hangi durumlarda hepsinde açıklık gerekir?”, “Hangi ifade yollarında  hedef kitleyi düşünmek gerekir?” vb. sorular yöneltilerek öğrencilerin bu ifade yollarının  benzer yönlerini listelemeleri istenir. Bu sırada kendini ifade etmenin bütün yollarında  amaç, hedef kitle, açıklık ve uygunluk unsurunun önemli olduğuna ilişkin bilgiler verilir.  Öğrencilerin başkalarını dikkate alarak iletişim kurmanın önemini belirtmeleri ve iletişim de saygılı dil kullanımını ortak yönler arasında göstermeleri (D14.1) sağlanır. Bu süreçte  soru cevap tekniğinden yararlanılabilir.

Öğrencilere, aynı mesajın farklı durumlarda neden farklı ifade yollarıyla sunulduğunu incelemeleri amacıyla “Arkadaşına özür dileme”, “Öğretmene bilgi verme”, “Sınıfa duyuru  yapma”, “Ailene duygunu anlatma” ve “Okul panosu için çağrı hazırlama” gibi farklı iletişim  durumları verilir. Öğrenciler bu durumlar için en uygun ifade yolunu seçer (E1.6). Ardından seçmedikleri diğer yolların neden daha az uygun kaldığını açıklayarak kendini ifade  etme yollarının farklı yönlerini listelemeleri istenir. “Bu durumda hangi yol daha uygun?”,  “Seçmediğin yol neden daha az uygun?”, “Bu yolda beden dili, hız, kalıcılık, açıklık ya da hedef kitle açısından ne fark var?” vb. sorularla öğrencilerin farklı yönleri uygunluk açısından  belirginleştirmesi sağlanır (E1.6). Bu sırada sözlü, yazılı, görsel ve dijital ifade yollarının  her birinin farklı bağlamlarda farklı işlevler taşıdığı; hedef kitle, amaç, içerik ve ortamın  ifade yolunu etkilediği bilgisi verilir. Öğrencilerin iletişimde uygun yolu seçmenin saygılı  ve etkili iletişim kurmaya katkıda bulunacağını belirtmeleri (D14.1) ve iletişimde özensizliğin yanlış anlaşılmaya yol açabileceğini söylemeleri beklenir. Bu aşamada din kültürü ve  ahlak bilgisi dersinin “Adap ve nezaket kurallarını özetleyebilme” öğrenme çıktısı ile ilişki kurularak  soru cevap tekniğinden faydalanılabilir. Süreç, bütüncül puanlama anahtarı ile  değerlendirilebilir.

TYB.1.1.2

Öğrencilerden son bir hafta içinde okulda, evde ya da arkadaş çevresinde yaşadıkları ve  kendilerinde belirgin bir duygu oluşturan üç durumu düşünmeleri istenir. Ardından her  öğrencinin seçtiği olayları zaman sırasına göre yazması, her olayın karşısına hissettiği  duyguyu, bu duygunun bedenindeki ya da davranışındaki yansımasını ve olay anındaki  tepkisini belirtmeleri istenir. “Bu olay olduğunda ne hissettin?”, “Bu duygu davranışına nasıl yansıdı?” sorularıyla öğrencilerin yaşadıkları deneyimleri gözden geçirmeleri sağlanır. Öğrenciler olay, duygu, tepki ve etki ögelerini birbirinden ayırarak yazar ve bu ögeler arasındaki ilişkiyi açıklar (KB2.4). Paylaşım aşamasında öğrenciler yalnızca paylaşmak iste dikleri örnekleri seçer, arkadaşlarının anlatımını sözünü kesmeden dinler ve saygılı dönüt  verir (E2.1, SDB2.1, D14.1). Bu sırada günlük yaşamda uyku düzeni, beslenme, arkadaşlık  ilişkileri, okul yaşantısı, aile içi iletişim, başarı ya da başarısızlık deneyimleri gibi birçok  etkenin duyguları etkileyebileceğine, gelişim ile birlikte bedensel, bilişsel ve sosyal değişimlerin duyguların yoğunluğunu ve ifade ediliş biçimini değiştirebileceğine ilişkin bilgiler  verilir. Öğrencilerin yaşadıkları duyguları adlandırmaları, bu duyguların bedenlerindeki ve  davranışlarındaki yansımalarını fark etmeleri beklenir (SDB1.1). Bu süreçte konuşma halkası tekniğinden yararlanılabilir.

Öğrenciler, ilk aşamada oluşturdukları duygu çizgilerinden hareketle “Hangi duygular  beni daha çok içe kapanık yapıyor?”, “Hangi duygular ders çalışmamı ya da iletişimimi kolaylaştırıyor?”, “Hangi durumlarda daha hızlı tepki veriyorum?” gibi sorulara cevap arar.  Öğrenciler, kendi yaşantılarından seçtikleri örnekleri “Duygu-Düşünce-Davranış-Günlük  Yaşama Etkisi” başlıkları altında tabloya aktarır ve tekrar eden ilişkilerden hareketle deneyime dayalı çıkarım yapar. Benzer durumları yan yana getirerek hangi duygunun hangi  etkiyle daha sık birlikte görüldüğünü belirler, ortak ve farklı sonuçları söyler. Öğrencilerin  bu süreçte kendi davranışlarının sonuçlarını fark etmeleri, benzer durumlarda nasıl davrandıklarını gözden geçirmeleri ve duyguların günlük yaşamlarına etkisini ifade etmeleri  sağlanır (SDB1.2, SDB1.3). Bu sırada duyguların yalnızca “iyi” ya da “kötü” diye sınıflandırılamayacağı, önemli olanın hangi durumda nasıl yaşandığı, düşünceyi, davranışı, iletişimi,  ders çalışma isteğini ve günlük kararları nasıl etkilediğinin anlaşılması olduğu yönünde  bilgiler verilir.

Öğrenciler, ulaştıkları çıkarımları “Her zaman böyle mi olur?”, “Bu çıkarımım hangi durum larda geçerli değildir?”, “Bu duyguyu yaşadığımda daha uygun nasıl davranabilirim?” soru ları üzerinden yeniden gözden geçirir. Ardından her öğrenci, ulaştığı çıkarımı kendi ifade leriyle yeniden kurar, daha uygun bir davranış seçeneğiyle birlikte yazar ve kısa bir kişisel  değerlendirme cümlesi oluşturur (KB2.14). Kendi çıkarımlarını yeniden ele alıp hangisinin  kendi yaşamına daha uygun olduğunu seçmeleri, küçük ve uygulanabilir bir davranış kararı oluşturmaları (E2.2) beklenir. Akran paylaşımı aşamasında öğrenciler isterlerse seç tikleri bir cümleyi sınıfla paylaşır. Paylaşımlar sırasında öğrencilerin birbirlerini yargılama dan, saygılı ve yapıcı biçimde geri bildirim vermeleri sağlanır (SDB2.1, SDB3.3, D14.1). Bu  sırada duyguları bastırmak yerine tanımanın, uygun biçimde ifade etmenin ve gerekti ğinde davranışı yeniden düzenlemenin günlük yaşamı kolaylaştırdığına, gelişimle birlikte  duyguların daha yoğun ya da değişken yaşanabildiğine ancak bunların fark edilip yöneti lebildiğine ilişkin bilgiler verilir. Öğrencilere kızgınlık, öfke, üzüntü, sınav kaygısı gibi yoğun  duygular yaşadıklarında kullanabilecekleri durup düşünme, derin nefes alma, duygusunu  adlandırma , güvendikleri bir kişiden destek isteme gibi duygu yönetimi uygulamaları ta nıtılır. Öğrenciler, bu uygulamalardan uygun olanını örnek durumlar üzerinde deneyerek  bu uygulamanın etkisini değerlendirir. Öğrencilerin duygularını dengeleyerek tepkilerini  yönetmeye ve etkilendikleri faktörleri fark ederek süreci daha bilinçli yürütmeye dönük  kişisel kararlar oluşturmaları beklenir (D12.2). Süreç, gözlem formu veya öz değerlendir me formu ile değerlendirilebilir.

TYB.1.1.3

Aynı kısa metnin üç farklı biçimde seslendirilmesi yapılır ya da  ses kaydı dinletilir (E1.1).  Birinci okumada ses çok hızlı ve vurgu yetersizdir, ikinci okumada ses çok düşük ve du raksamalar düzensizdir, üçüncü okumada ise ses açık, anlaşılır ve dengelidir. Öğrenciler  dinledikleri bu örnekler üzerinden “Hangi okuma daha anlaşılır?”, “Hangi okumada söz cükler daha belirgin duyuldu?”, “Hangi okumada vurgu, tonlama, hız ve duraklama daha  uygundur?” vb. sorulara cevap verir ve sözlü anlatımda diksiyon unsurlarının rolüne ilişkin ölçütleri belirler. Ses şiddeti, vurgu, tonlama, konuşma hızı, duraklama, telaffuz, nefes  kullanımı gibi unsurları ayırt etmeleri ve uygun olanı seçmeleri sağlanır. Bu sırada sözlü  anlatımda açık telaffuzun, uygun vurgu ve tonlamanın, dinleyiciye uygun hızın ve nefes  kontrolünün anlaşılmayı doğrudan etkilediğine ilişkin bilgiler verilir. Türkçe disiplininin  konuşma ve okuma çalışmalarıyla, Müzik disiplininin ritim, nefes ve ses kontrolü çalışmalarıyla ilişki kurulur. Süreçte küçük grup tartışması tekniğinden yararlanılabilir. Öğrenciler kısa bir metni ya da hazırladıkları iki-üç cümlelik bir konuşmayı sırayla ses lendirir. Dinleyen öğrenciler, önceden oluşturulan ölçüt listesine dayalı “diksiyon gözlem  formu”nu kullanarak konuşmacının ses şiddeti, vurgu, tonlama, hız, duraklama ve telaf fuz kullanımına ilişkin ölçme yapar.

“Konuşmacının sesi en arkadan duyuluyor mu?”, “Sözcükler açık seçik anlaşılıyor mu?”,  “Konuşma hızı anlamayı kolaylaştırıyor mu?” vb. sorular yöneltilerek öğrencilerin yalnızca gözledikleri unsurları işaretlemesi, dikkatlerini belirli ölçütlere yöneltmeleri sağlanır  (E3.2). Öğrenciler bir yandan konuşma performansı gösterirken bir yandan dinleme ve  kayıt tutma görevini yerine getirir (SDB2.1, SDB2.2). Bu sırada konuşmada nefesin cüm leyi tamamlama gücünü artırdığına, uygun ses yüksekliğinin dinleyiciyle iletişimi kolay laştırdığına ve çok hızlı ya da çok yavaş konuşmanın anlamı zayıflatabildiğine ilişkin bilgi ler verilir.  Öğrenciler gözlem formunda elde ettikleri sonuçları ilk aşamada oluşturdukları diksiyon  ölçütleri listesiyle yan yana getirerek ölçme sonuçlarını belirledikleri ölçütlerle karşılaş tırır. Ölçme sonuçları ile ölçütler arasında benzerlik ve farklılık aramaları, karşılaştırmayı  ölçüte dayalı biçimde yürütmeleri sağlanır (E1.6). Bu sırada diksiyonun yalnızca “güzel  konuşma” olmadığı, dinleyicinin anlamasını kolaylaştıran, güven veren ve iletişimi güç lendiren bir unsur olduğu vurgulanır. Bu süreçte karşılaştırma tablosu tekniğinden ya rarlanılabilir. Öğrencilerin karşılaştırmalarına ilişkin yargıda bulunarak yargılarını gerekçeyle birlikte  sunmaları, yalnızca gözlem sonucunu söylemelerini değil, bunu değerlendirmeye dönüş türmeleri sağlanır (SDB3.3). Öğrenciler değerlendirmelerini kendi ifadeleriyle yeniden  sunar. Bu süreçte kısa değerlendirme cümlesi yazmaları istenebilir. Süreç, gözlem for mu ile değerlendirilebilir.

TYB.1.1.4

Öğrenciler 4-5 kişilik gruplara ayrılır. Her gruba örnek bir dijital profil veya paylaşım  verilir (OB2). Öğrenciler; paylaşımda yer alan ad, görsel, konum ve kişisel bilgileri ince ler. Bu bilgilerin paylaşılmasının oluşturabileceği güvenlik risklerini belirleyerek grup  arkadaşlarıyla paylaşır (E1.6, SDB2.2). Bu süreçte dijital ortamlarda yapılan paylaşım ların “dijital ayak izi” oluşturduğu açıklanır. Öğrencilerin kişisel bilgileri korumanın ve  başkalarına ait görselleri izin alarak paylaşmanın önemini fark etmeleri sağlanır (D14.1,  D16.1). 

Öğrenciler, belirledikleri risklere karşı alınabilecek önlemleri söyler. Kişisel bilgileri  paylaşmama, konum bilgisini kapatma, paylaşımı görebilecek kişileri sınırlandırma,  güçlü parola kullanma ve başkasına ait bir içeriği paylaşmadan önce izin alma gibi  önlemleri uygun risklerle eşleştirir (E3.7). Öğrenciler seçtikleri önlemin neden ge rekli olduğunu kısaca açıklar (SDB2.1). Gruplar belirledikleri önlemleri sınıfla paylaşır  (SDB2.2). Öğrencilerin güvenli paylaşım konusunda sorumluluk almaları ve başkaları nın haklarına saygı göstermeleri beklenir (D14.1, D16.1). Bilişim teknolojileri ve yazılım  disiplinindeki hesap güvenliği ve siber güvenlik konularıyla ilişki kurulur.

Öğrencilere dijital ortamlarda bilginin korunmasına ilişkin durumlar sunulur. Bir fotoğrafın yalnızca izin verilen kişiler tarafından görülmesi, bir dosyanın başkaları tarafından  değiştirilmemesi ve ihtiyaç duyulduğunda dosyaya ulaşılabilmesi örnekleri incelenir.  Öğrenciler bu durumları gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik kavramlarıyla ilişkilendirerek  aralarındaki farkları belirler (E1.6). Örneklerin benzer ve farklı yönlerini karşılaştırarak  yaptıkları eşleştirmeleri kısaca açıklar (KB2.7, SDB2.1). Öğrencilerin kişisel bilgilerin  korunması ile bilgilerin değiştirilmeden saklanması arasındaki farkı ayırt etmeleri ve  güvenilir bilgi kullanımına özen göstermeleri beklenir (D6.2, D16.1).

Öğrencilere örnek bir dijital paylaşım verilir. Öğrenciler paylaşımı kişisel bilgiler, konum, izin durumu ve paylaşımı görebilecek kişiler açısından inceler. Güvenli bulmadıkları bölümleri belirleyerek paylaşımı daha güvenli hâle getirir, yaptıkları değişiklikleri açıklar. Ardından öğrencilerden paylaşım öncesinde dikkat edilmesi gerekenleri  içeren “Güvenli Paylaşım Kontrol Kartı” adlı bir çalışma hazırlamaları istenebilir (E3.9,  E3.10). Öğrencilerin kendi dijital davranışlarını gözden geçirmeleri, başkalarına ait bilgi  ve görselleri kullanırken saygılı davranmaları beklenir (D14.1, D16.1). Süreç, analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilebilir.

Öğrencilerden farklı kültürlerde selamlaşmanın jest ve mimiklerle nasıl ifade edildiğini  araştırmaları ve elde ettikleri bilgileri sınıfta sunmaları istenebilir. Öğrencilerden seçtikleri bir duygunun kendilerinde yarattığı fiziksel etkileri ve bu duygu  anında sergiledikleri tipik davranışları anlatan bir hikâye yazmaları istenebilir. Öğrencilerden belirli bir konu hakkında 2 dakikalık bilgilendirici bir sesli yayın kaydedip  diksiyon unsurlarının etkisini analiz eden bir rapor hazırlayıp arkadaşlarına sunmaları istenebilir. Öğrencilerden güvenli dijital paylaşım kurallarını içeren bir e-güvenlik rehberi hazırla maları istenebilir.

Öğrencilerden verilen örnek durumları uygun ifade yollarıyla eşleştirmeleri veya "Sözlü  İfade", "Yazılı İfade" ve "Beden Dili" başlıklarını içeren karşılaştırma tablosu hazırlamaları  istenebilir. Öğrencilerden günlük yaşamdan kısa olayları olumlu ve olumsuz duygu etkilerine göre  sınıflandırmaları istenebilir. Öğrencilerden verilen konuşma örneklerinde vurgu, tonlama, telaffuz ve konuşma hızına ilişkin doğru ve yanlış kullanımları belirlemeleri istenebilir. Öğrencilerden güvenli dijital paylaşım kurallarını içeren bir kontrol listesi hazırlamaları  istenebilir.