10.Tema: Açmaz, Saldırı Ve Satranç Saati

OOEST.10.1 Öğrencilerin satrançta açmazı bir problem olarak görmeleri ve çözümüne ilişkin fikir üretmeleri; tahta üzerinde mutlak veya göreceli açmaz konumları kurgularken ya da rakibin açmaz tehditlerinden sıyrılmaya çalışırken dürtüsel tepkilerden kaçınmaları, hamlelerin derinliğini ve uzun vadeli sonuçlarını zihinsel odaklanma ve sakinlikle hesaplamaları istenir (SDB1.2, SDB3.3). Öğrencilerin açmazdaki bir taşa yönelik baskıyı artırmak veya o taşı korumak amacıyla çok hamleli stratejik planlar geliştirirken, karşılarına çıkan karmaşık değişkenler karşısında pes etmeyip en etkili taktiksel çözümü bulana kadar zihinsel çabalarını sebatla sürdürmeleri beklenir (D3.1). Öğrencilerin açmaz fikrini soyut bir kural olmaktan çıkararak aktif oyun pozisyonlarına uyarlamaları, rakip taşların geometrik bağlarını eleştirel bir süzgeçten geçirip yeni taktik kalıplar ve uzun vadeli oyun planları sentezleyerek tahtaya yansıtmaları istenir (OB1). Açmaz konusuyla ilgili soru çözümlerinde veya tahta başı egzersizlerinde tahtaya kalkarak arkadaşlarına örnek durumları göstermede ve taktikleri açıklamada gönüllü olması beklenir (D20.4). Rakibin taşını hareket ettiremez hale getiren açmaz taktiği uygularken bunu oyunun teknik ve stratejik bir kuralı olarak değerlendirmesi, rakibinin bu çaresiz konumundan yararlanırken onu alaycı veya incitici tavırlarla rencide etmekten kaçınarak insana değer veren bir duruş sergilemesi beklenir(D5.1).

OOEST.10.2

Öğrencilerin rakip taşa yapılacak bir saldırının yalnızca anlık kazançlarını değil tahtanın genelinde ortaya çıkaracağı zayıflıkları ve karşı saldırı risklerini çok boyutlu olarak gözlemlemeleri, hamlenin getireceği sonuçları tartarak oyunun bütünü için en sorumlu ve mantıklı hamleye karar vermeleri istenir (SDB3.3). Öğrencilerin bir taşa saldırı planlarken veya rakibin saldırılarına karşı koyarken aceleci ve fevri tepkiler vermek yerine saldırının oyuna yapacağı uzun vadeli etkileri tam olarak kestirene kadar pozisyonu sabır ve soğukkanlılıkla analiz etmeleri istenir (D12.1). Öğrencilerin tahtadaki taşların konumsal ilişkilerini ve tempo avantajlarını eleştirel bir süzgeçten geçirmeleri; taşa yapılan saldırının alan kontrolü, savunma düzeni ve taşların etkinliği üzerindeki net etkilerine yönelik sebep-sonuç ilişkileri kurarak mantıksal akıl yürütebilmeleri istenir (OB1). Saldırı ve savunma dengesini analiz ederken tahtadaki her taşın birbirini koruma işlevini gerçek hayattaki dayanışma ile özdeşleştirmesi, arkadaşlarıyla yaptığı çalışmalarda fikirlerini paylaşarak ortak akıl yürütme sürecine katkı sunması beklenir(D20.2). Rakip veya partner öğrenci sürekli saldırı altında kalıp savunma yapmakta zorlandığında, maç sonrasında ona saldırılardan nasıl korunabileceğine dair yapıcı öneriler sunacak davranışlar sergilemesi beklenir (D20.3).

OOEST.10.3

 Öğrencilerin zaman baskısı altında kaldıkları anlarda yaşadıkları heyecan ve stresi kontrol altına alabilmeleri, hamlelerini tamamladıktan sonra panik yapmadan ve saatin mekanizmasına zarar vermeden düğmeye basabilmeleri, hamle süresi ile kalan zamanı bilişsel bir dengeyle yönetebilmeleri istenir (SDB1.2). Öğrencilerin satranç saatine yalnızca hamle yaptıkları elleriyle basmaları, rakibinin saati görmesini engelleyecek tutumlardan kaçınmaları ve zamanı bir baskı aracı olarak kullanmayıp rakibinin hakkına ve oyunun adaletine saygı duymaları istenir (D1.3, D14.3, D14.1, D6.1). Öğrencilerin saat ekranındaki dijital veya analog zaman göstergelerini anlık olarak analiz etmeleri, bu sayısal verilerden hareketle oyunun temposunu doğru okumaları ve teknik saat kurallarını pratik eyleme dönüştürmeleri beklenir (OB7). Zaman baskısı altında oynayan rakibinin heyecanını veya paniğini fırsat bilip gürültü yapmak ya da kışkırtıcı hareketlerde bulunmak yerine rakibinin durumu karşısında anlayışlı, şefkatli ve vicdanlı bir tutum sergileyerek oyun etiğinden ödün vermemesi beklenir (D9.2, D9.1).