9.Tema: Kurallar Ve Puanlama

OOEST.9.1 Öğrencilerin rok hamlesinin hem şahın güvenliği hem de kalelerin oyuna dahil edilmesi üzerindeki etkilerini çok boyutlu olarak ele almaları, erken veya geç rok atmanın getireceği riskleri analiz ederek oyunun geneli için en sorumlu stratejik tercihi sorgulamaları ve rok hamlesinin oyuna ve oyun sonuna etkisine yönelik geliştirdikleri düşünceleri tartışmaları beklenir (SDB3.3, SDB2.2). Öğrencilerin merkezde kalan şahın ortaya çıkaracağı tehlikelere karşı aceleci kararlar vermek yerine rokun oyun sonundaki (şahın aktifleşmesi gereken dönemdeki) uzun vadeli etkilerini soğukkanlılıkla düşünmeleri ve en doğru anı sabırla sorgulamaları istenir (D12.1). Öğrencilerin rok atılmış ve atılmamış pozisyonların güçlü ve zayıf yönlerini eleştirel bir süzgeçten geçirmeleri, bu özel hamlenin oyun ortasındaki hücum-savunma dengesi ile oyun sonundaki şah konumuna olan net etkilerini neden-sonuç ilişkileri içinde sorgulamaları istenir (OB1).

OOEST.9.2

Öğrencilerin piyonu son yataya ulaştırma ve terfi ettirme sürecinde heyecanlarına yenik düşmeden, dürtüsel hamleler yerine rakibin olası engelleme çabalarını sakinlikle hesaplamaları ve bilişsel odaklanmalarını koruyarak düşüncelerini tahtaya yansıtmaları istenir (SDB1.2). Piyon terfi eylemini gerçekleştirirken oyunu yalnızca bir kazanma aracı olarak görmeyip, arkadaşıyla tahta başında geçirdiği nitelikli vakti ve kurduğu dostluk bağını her şeyin üstünde tutması istenir (D4.4). Öğrencilerin oyun sonunda piyonu geçer piyon hâline getirip terfi karesine ulaştırana kadar karşılarına çıkan tüm rakip engelleri ve şah baskılarını kararlılıkla aşmaları, hedefine ulaşana kadar zihinsel ve pratik çabalarını sebatla sürdürmeleri ve piyon terfisine yönelik yaptıkları planlamayı doğru zamanda uygulamanın oyuna etkisini fark etmeleri beklenir (D3.1,D3.2). Öğrencilerin piyonun son yataya bastığı anda hangi taşa (vezir, kale, fil, at) dönüşeceğine dair kuramsal kuralları mevcut konumsal ihtiyaçlarla sentezlemeleri ve matı en hızlı getirecek ya da pat durumunu engelleyecek doğru taşı seçerek kurallara uygun şekilde eyleme dönüştürmeleri istenir (OB1).

OOEST.9.3

Öğrencilerin oyunun galibiyet, mağlubiyet, beraberlik (pat, yetersiz taş vb.) gibi farklı sonuçlanma durumlarına göre verilen puanları (1, 0, 0,5) sakinlikle ve zihinsel netlikle ayırt etmeleri, skor tablosuna yansıtılma sürecini bilişsel bir disiplinle ifade etmeleri beklenir (SDB1.2).Öğrencilerin oyunun galibiyet, mağlubiyet, beraberlik (pat, yetersiz taş vb.) gibi farklı sonuçlanma durumlarına göre verilen puanları (1, 0, 0,5) sakinlikle ve zihinsel netlikle ayırt etmeleri, skor tablosuna yansıtılma sürecini bilişsel bir disiplinle ifade etmeleri beklenir (D1.1). Öğrencilerin resmî satranç kurallarına göre oyun sonu skor ve puanlama sisteminin (galibiyete 1 puan, beraberliğe 0,5 puan verilmesi gibi) işleyişini kuramsal temelleriyle bir araya getirmeleri ve edindikleri bu teknik bilgileri mantıksal bir sıra içinde özetleyerek açıklamaları istenir (OB1, OB7).

OOEST.9.4

Öğrencilerin oyun esnasında yaşadıkları heyecan, stres veya kaybetme kaygısını kontrol altına alarak kuralları ihlal edecek (dokunulan taşı oynamama, hamleyi geri alma vb.) fevri davranışlardan kaçınmaları, zihinsel disiplinlerini koruyarak centilmence hareket etmeleri istenir (SDB1.2). Öğrencilerin rakibinin hamle süresini engellemeden, taşları tahtaya kurallara uygun yerleştirerek ve hakem kararlarına saygı duyarak adil ve dürüst bir oyun sergilemeleri; hem galibiyette hem de mağlubiyette rakibin emeğine ve kişiliğine saygılı, adil bir tutum benimsemeleri beklenir (D1.3, D14.1,D6.1, D1.2).Öğrencilerin FIDE (Uluslararası Satranç Federasyonu) adil oyun kuralları ile etik ilkelerini derinlemesine kavramaları ve bu teorik ahlaki bilgileri turnuva veya dostluk maçlarındaki her hamlelerine, el sıkışma ve tebrik etme davranışlarına yansıtmaları istenir (OB1). Kazanma arzusunu sportmenliğin önüne geçirmeyerek adil oyunu koruma adına gerektiğinde özveri göstermesi mağlup olan rakibini veya arkadaşını tebrik edip ona moral vererek dostça destek olması beklenir (D15.4, D4.1). OOEST.9.5

Öğrencilerin oyunun heyecanına ve zaman baskısına kapılmadan, her hamleden hemen sonra dikkatlerini tahtadan notasyon kâğıdına kaydırabilmeleri, zihinsel disiplinlerini ve odaklanmalarını oyun sonuna kadar koruyarak hamleleri anlık olarak kaydetmeleri istenir (SDB1.2). Öğrencilerin hamleleri eksiksiz, okunaklı ve doğru bir şekilde yazarak oyunun gerçek seyrini dürüstçe kayıt altına almaları, ilerleyen hamlelerde oluşabilecek anlaşmazlıklara karşı güvenilir bir kanıt sunacak şekilde notasyon kâğıdını özenle tutmaları beklenir (D1.1,D3.1,D6.1).Öğrencilerin satranç oyununa yönelik edindikleri bilgi ve kurallardan hareketle oyuna ilişkin haklarını uygun şekilde kullanmaları beklenir (D1.1). Öğrencilerin oyunda güven kazanmanın oyuna etkisine yönelik duygu ve düşüncelerini ifade etmeleri istenir (D6.2). Öğrencilerin satrancın evrensel cebirsel notasyon sistemini, taş sembollerini, kare koordinatlarını, şah çekme ve mat işaretlerine yönelik verilen görselleri anlamaları ve yorumlamaları; notasyonu kurallara uygun şekilde kullanarak tahtadaki fiziksel hareketleri eş zamanlı olarak yazılı verilere dönüştürmeleri istenir (OB1, OB4).