T.C. MİLLÎ EĞİTİM
BAKANLIĞI

Medya Okuryazarlığı Dersi Ortaokul Seçmeli Dersler

2. Ünite Medyayı Doğru Kullanıyorum

Bu ünitede öğrencilerin medyada ulaşılan bilgilerin güvenilirliğini sorgulayabilmeleri, ekran bağımlılığını fark ederek ekran kullanım süresini günlük yaşamlarına yansıtabilmeleri amaçlanmaktadır.
Ders Saati
14
Kavramsal Beceriler

KB2.8. Sorgulama  KB2.15. Yansıtma

Eğilimler

E1.6. Seçicilik, E3.1. Muhakeme, E3.3. Yaratıcılık, E3.4. Gerçeği Arama, E3.5. Açık Fikirlilik,  E3.8. Soru Sorma, E3.10. Eleştirel Bakma

Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri

SDB1.1. Öz Farkındalık, SDB1.2. Öz Düzenleme, SDB2.1. İletişim

Değerler

 D2. Aile Bütünlüğü, D3. Çalışkanlık, D6. Dürüstlük, D13. Sağlıklı Yaşam,  D17. Tasarruf

Okuryazarlık Becerileri

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB7. Veri  Okuryazarlığı

Disiplinler Arası İlişkiler
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım, Görsel Sanatlar, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Türk Sosyal Haya tında Aile
Beceriler Arası İlişkiler
KB2.6. Bilgi Toplama, KB2.7. Karşılaştırma
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri

MOY.2.1.Medyada ulaşılan bilgilerin güvenilirliğini sorgulayabilme

a) Medyada elde ettiği bilgilerin doğru ya da yanlış olabileceğini örnekler üzerinden tanımlar.

b) Medyada doğru ve yanlış bilgiyle karşılaştığı zaman izlenecek yöntemlerin neler olabileceğiyle  ilgili sorular sorar.

c) Medyada elde ettiği doğru ve yanlış bilgiyi ayırt edebilme yöntemleriyle ilgili bilgi toplar.

ç) Medyada elde ettiği doğru ve yanlış bilgiyi ayırt edebilme yöntemleriyle ilgili bilgileri değerlendirir. 

d) Medyada ulaşılan bilginin doğruluğuyla ve güvenilirliğiyle ilgili çıkarımlarda bulunur.

MOY.2.2. Ekran bağımlılığını fark ederek sağlıklı ekran kullanım süresini günlük yaşamına  yansıtabilme

a) Günlük yaşamından yola çıkarak ekran kullanım süresini gözden geçirir.

b) Ekran bağımlılığı belirtilerine dayanarak ekran bağımlılığıyla ilgili çıkarım yapar.

c) Ekran bağımlılığıyla ilgili yaptığı çıkarımları değerlendirir

İçerik Çerçevesi

 Medyada Doğru Bilgiye Ulaşma Ekran Bağımlılığı ve Sağlıklı Ekran Kullanım Süreleri

Anahtar Kavramlar

ekran bağımlılığı, ekran kullanım süresi, geleneksel medya, RTÜK, sağlıklı ekran kullanım  süresi, tekzip, yeni medya

Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme)

Bu ünitede yer alan öğrenme çıktıları performans görevleri, kontrol listesi, kavram ağı  haritası, listeleme formu, gözlem formu, öz değerlendirme formu, akran değerlendirme  formu, beyin fırtınası, eşleştirme oyunu, panel, ödev, grup çalışması, dereceli puanlama  ölçeği vb. ile değerlendirilebilir.  Doğru bilgiye nasıl ulaşabileceği hakkında bir araştırma yapmaları ve  araştırma sonuçlarını poster, afiş, infografi vb. kullanarak bir sunu hazırlamalarıyla ilgili performans görevi  verilebilir.

Temel Kabuller

 Öğrencilerin medya sektöründeki gelişmeler ve dijital ortamı kullanırken uyulması gereken güvenlik kuralları hakkında temel düzeyde bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir. Öğrencilerin ekran ve bağımlılık kavramları hakkında temel düzeyde bilgi sahibi oldukları  kabul edilmektedir. Teknoloji kullanımının bağımlılığa dönüşmemesi için kontrollü kullanım gerektiği hakkında temel bilgi sahibi oldukları kabul edilir.

Ön Değerlendirme Süreci

 Öğrencilerin medyada ulaştıkları bilgilerin güvenilirliğini nasıl kontrol ettikleriyle ilgili ön  bilgileri hızlı tur tekniğiyle değerlendirebilir. Öğrencilere, “Ekran bağımlılığı nedir?”, “Sağlıklı ekran kullanım süresi ne kadar olmalıdır?”  soruları sorularak tahminlerde bulunmaları istenebilir.

Köprü Kurma

Öğrencilere medyada gördükleri her bilginin doğru olup olmadığına ilişkin açık uçlu sorular  sorulabilir.  Öğrencilerin ekran bağımlılık sürelerinin günlük yaşamlarına nasıl etkide bulunduğuna ilişkin deneyimlerini anlatmaları istenebilir. Öğrencilerin ekran kullanımlarının ve izledikleri  içeriklerin aile ilişkilerini ve okul hayatlarını nasıl etkilediğini örneklendirmeleri istenebilir.

Öğrenme-Öğretme Uygulamaları

MOY.2.1.

Öğretmen, aynı görselin kullanıldığı iki farklı haber örneği sunarak tek bir görselle birbirinden  tamamen farklı içeriklerin kurgulanabileceğini öğrencilere fark ettirir. Öğrencilere eksik veya  bağlamından koparılmış haber örnekleri sunulur. Öğrencilerin bilginin nasıl çarpıtıldığını sorgulamaları ve dijital teyit araçlarıyla doğru bilgiye ulaşma adımlarını deneyimlemeleri sağlanır. İki  haber arasındaki farklar üzerinden analiz yapılarak medyadaki bilgilere araştırmacı ve sorgulayıcı bir gözle bakma ve bilgiyi akıl süzgecinden geçirme bilinci oluşturulur, böylece öğrencilerin  doğruluk ve dürüstlük değerini benimsemeleri sağlanır (E3.10, D3.3, D6.2, OB1). Öğretmen, öğrencilere medyadan elde ettikleri haberleri farklı kaynaklardan araştırmalarını ve  bunları öncekilerle karşılaştırabileceklerini belirtir. Onları güvenilir bilgiye ulaşma konusunda  yönlendirir (E1.6,D3.3, KB2.7). Öğrenme sürecinde öğrenciler medyada doğru ya da yanlış bilgiler olabileceğini belirler (E3.1). Öğretmen, öğrencilere ödev süreçlerinde genel ağda başvurdukları kaynaklar, medya tarama  yöntemleri ve doğru bilgiye ulaşmada dikkat ettikleri unsurlar üzerine sorular yöneltir (E3.8,  OB1). Öğrenciler, doğru ve yanlış bilgiyi ayırt etme yöntemlerini geliştirmek amacıyla yazılı, görsel ve dijital kaynaklar üzerinden bilgi toplar (OB2, KB2.6). Elde edilen yöntemler sınıf ortamında tartışmaya açılır, öğrenciler topladıkları bilgileri analiz ederek değerlendirir (E3.4, SDB2.1).  Medyanın güvenilirliği konusunda RTÜK’ün denetleyici özelliğine değinilerek öğrencilerde farkındalık oluşturulur. Medyanın güvenilir olmasının kitle iletişimine etkisi vurgulanır. Geleneksel  ve yeni medyanın bu konudaki rolüne değinilerek sosyal medyanın yanlış kullanımının sonuçları  hakkında öğrenciler bilinçlendirilir (OB2, KB2.7). Öğrenciler, medyada yayınlanmış hatalı bir haber üzerine yazılan tekzip metninden hareketle  doğru bilgiye ulaşma yollarını keşfederek haberlerin güvenilirliği üzerine çıkarımda bulunurlar. Öğretmen, öğrencilere yalan haberleri ayırt etmeye ve medyada ulaştığı bilgileri doğrulamaya  yönelik neler yapabileceğine ilişkin performans görevi verebilir. Sunum, poster, afiş veya infografik şeklinde hazırlanan ürünler, dereceli puanlama ölçeği kullanılarak değerlendirilebilir  (E3.3).

MOY.2.2.

Öğretmen, öğrencilere ekran kullanım süresini belirlemek üzere bir form verir. Öğrencilerin bu  formu objektif bir şekilde doldurması sağlanır, süreçte doğruluk ve dürüstlük ilkelerine (D6.2)  bağlı kalmanın önemi vurgulanır (E3.5). Öğrenciler form sonuçlarını değerlendirir, öz değerlenirme yapar ve kendi ekran kullanım sürelerini gözden geçirirler (SDB1.2). Öğrenciler yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden ekran bağımlılığı, bağımlılığın belirtileri ile ekran  kullanımının aile, akran ve toplum ilişkilerine etkilerini inceler. Öğretmen, sağlıklı ekran sürele iyle ilgili tablo, şekil, grafik ve diyagram gibi görseller sunarak öğrencilerden veri toplamalarını  ister (OB4, KB2.6). İlgili görsellerden faydalanarak öğrencilerin sağlıklı ekran kullanım sürelerini  fark etmeleri sağlanır. Öğretmen, öğrencilerden ekran bağımlılığıyla ilgili doldurdukları formdaki verileriyle (OB7)  sağlıklı ekran kullanımına dair topladıkları bilgileri kıyaslayarak kendi kullanımlarına ilişkin hesaplamalar  yapmalarını ve bu yolla öz denetim becerilerini harekete geçirmelerini ister. Bu süreçte bilinçli dijital  vatandaşlığın bir gereği olan ekran bağımlılığından kaçınmanın ve bağımlılıkla mücadele etmenin  önemi vurgulanır (SDB1.1, D13.3, KB2.7). Öğretmen, öğrencilerden kendilerinin günlük kullanım analizlerini yapmaları için kullandıkları cihazların haftalık ekran kullanım süresi raporlarını incelemelerini  ve en çok zaman harcadıkları uygulamaları belirleyerek kullanımın amaçlarını (eğitim, eğlence, ileti şim vb.) sınıflandırmalarını ister. İncelemeleri sonucunda öğrenciler ekran bağımlılığının etkileri ve  bunlarla mücadele yöntemleriyle ilgili çıkarımlarda bulunurlar. Öğretmen tarafından, öğrencilerin ekran kullanım sürelerini düzenlemelerinin aileleriyle geçirecekleri zamanın artmasına katkı sağlayacağı vurgulanır. Öğrenciler ekran sürelerinin aile içi iletişime etkisini fark eder. (D2.3). Öğrenciler, kendi ekran kullanım verilerini pasta grafiği üzerinde  gösterip arkadaşlarıyla paylaşabilirler (E3.3). Öğretmen, ekran bağımlılığıyla mücadele yöntemlerini içeren bir öneri listesi oluşturmalarını  öğrencilerden ister. Öğrencilerin, çalışmalarında zamanı verimli kullanan ve imkânları doğru de ğerlendiren bilinçli bir tüketici olmaları yolunda farkındalık geliştirmeleri sağlanır (D17.1). Örnek  olması açısından ekran bağımlılığıyla ilgili bir örnek olay paylaşılır ve öğretmen, öğrencilerden bu  olaydan hareketle kendi ekran kullanım sürelerini planlayıp ekran bağımlılığıyla ilgili çıkarımlarını  değerlendirmelerini ister (SDB1.2).

Zenginleştirme

Öğrencilerden genel ağda veya gazete sayfasında rastladıkları görsel içeren birkaç haberi  sınıfta inceleyerek haberlerin hangi ögelerinin haberin gerçekliğini daha çok yansıttığını  not almaları, Ekran bağımlılığıyla mücadele edilmediğinde oluşabilecek sorunlarla ilgili bir dikkat formu  veya küçük bir uyarı afişi hazırlamaları istenebilir.

Destekleme

Öğrencilerden herhangi bir haberi okurken, dinlerken veya izlerken bir medya dedektifi rolüne bürünüp beyin fırtınası yapmaları istenir. Öğrencilerden medyada en fazla takip ettikleri içerikler ve bunlara ne kadar süre harcadıklarıyla ilgili bir tablo hazırlamaları istenebilir.

Güncelleme tarihi: 21.08.2026