3. Tema: Hukuki Uyuşmazlıklar

 HA.3.1 

Öğrencilerin örnek olaylar üzerinden hukuka uygun ve aykırı durumları incelemeleri sağlanır  (OB1, OB6). Bu süreçte öğrencilere hukuka aykırı durumların ortaya çıkma nedenlerini  kavramaları amacıyla örnek olaylar  sunulur. Bir kişiyi eleştirmenin ifade özgürlüğü kapsamında  olduğu ancak bu eleştirinin hakaret içermesi durumunda hukuka aykırı bir fiil teşkil edeceği  üzerinde durulur (SDB2.1). Bu süreçte başkalarının onurunu zedeleyecek söz ve davranışlardan  kaçınmanın önemi de vurgulanır (D14.1). Kişisel verilerin ve fotoğrafların paylaşılması örneği  üzerinden hukuka uygun ve aykırı durumlar gösterilir. Bir kişinin fotoğrafını veya kişisel  bilgilerini izin alarak paylaşmak hukuka uygun bir davranışken, izin almadan paylaşmak hukuka  aykırılık oluşturabilir. Ayrıca yapay zekâ araçlarının kullanımı ile sanal ortamda etik kuralların  ihlal edilmesi gibi konularda ele alınır. Bu bağlamda dürüstlük kavramına vurgu yapılarak  kişisel verilerin izinsiz kullanılmasının doğurabileceği sonuçlar açıklanırken dijital ayak  izinin oluşturabileceği hukuki sorunlardan bahsedilir. Dijital ortamda bireylere ait eski veya  güncelliğini yitirmiş bilgilerin kaldırılabilmesine imkân tanıyan unutulma hakkı'na da yer verilir  (D6.2, D8.2). Hukuka aykırılık oluşturabilecek diğer durumlar arasında öğrencilerin birbirine  karşı olumsuz davranışları, hakaret, sahte imza,  siber zorbalık, şiddet ve türleri, istismar gibi  konular ve bunlardan korunma yolları da öğrencilerle değerlendirilir. Hukuka aykırı durumların ortaya çıkma nedenleri; bireysel davranışlar, kişiler arası ilişki  ve güç dengeleri, dijital ortamın özellikleri ile kurumsal koruma mekanizmaları birlikte  ele alınır. Bu süreçte hukuka aykırı fiillerin sorumluluğunun fiili gerçekleştiren kişiye  ait olduğu, mağdurun davranışlarının hukuka aykırı fiilin nedeni veya gerekçesi olarak  değerlendirilemeyeceği vurgulanır. Ayrıca "suça sürüklenen çocuk" ve "mağdur çocuk"  kavramları da işlenir (D9.1). Hassas konuların ele alındığı etkinliklerde öğrencilerden kendi  yaşantılarını paylaşmaları beklenmez; çalışmalar kurgu ve anonim vakalar üzerinden  yürütülür. Öğrencilerin kişisel bir olayı paylaşmaları durumunda öğretmenin gizlilik ilkesine  uygun hareket edeceği, gerekli hâllerde rehberlik servisi ve ilgili kurumların çocuk koruma  süreçleri doğrultusunda işlem yapılacağı belirtilir. Performans görevi kapsamında öğrencilerden hukuka aykırı durumların ortaya çıkma  nedenlerini anlamını ve bağlamını koruyarak  yazılı, görsel veya dijital biçimde özgün ürünler  hâline getirmeleri istenir (E3.3, OB1, OB2, OB4). Oluşturulan ürünler dereceli puanlama  anahtarı ile değerlendirilebilir. Değerlendirmede; hukuka aykırı durumun nedenlerini  çok boyutlu açıklama, olayı mağduru suçlayıcı ifadeler kullanmadan değerlendirme,  hukuki kavramları doğru kullanma, örnek olayı bağlamını koruyarak dönüştürme, çözüm  önerilerini hukuka uygun sunma ile kişisel veri ve mahremiyeti gözeten bir dil kullanma  dikkate alınabilir. Öğrenciler, oluşturdukları ürünlerden yola çıkarak hukuka aykırı durumların nedenlerini  kendi cümleleri ile yeniden ifade eder (SDB2.1).

HA.3.2 

Öğrencilerin gözlem ve deneyimlerinden yola çıkarak hukuka aykırı durumlar ile hukuki  yükümlülükler arasındaki ilişkiyi incelemeleri sağlanır. Bu süreçte günlük yaşamdan  kamu malına zarar vermek, çevreyi kirletmek, trafik kurallarına uymamak, toplu taşıma  kurallarını ihlal etmek ve başkalarının haklarını ihlal edebilecek davranışlar gibi hukuki  yükümlülüklerle ilişkili örnek durumlar üzerinden hukuka aykırı davranışlar ile hukuki  yükümlülükler arasındaki ilişki incelenir. Okul kuralları, ahlaki sorumluluklar ve kişisel düzen  gerektiren davranışların ise her zaman hukuka aykırılık oluşturmayabileceği vurgulanır  (E2.1, SDB3.3, OB6). Öğrencilerden hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmemesinin yol açabileceği hak ihlali  veya hukuka aykırı durumlara örnekler vermeleri istenir (E3.1, D16.2).Öğrencilerin örnekler  üzerinden hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmemesinin yol açabileceği hak ihlali veya  hukuka aykırı durumlara ilişkin çıkarımlarda bulunmaları sağlanır. Süreçte rol oynama,  örnek olay inceleme ve vaka analizi gibi teknikler kullanılabilir.  Öğrencilerin hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesinin hak ihlalleri ve hukuka aykırı  durumları önlemedeki etkisi ile ilgili yargıda bulunmaları sağlanır (E2.2, SDB3.3, D16.2).  Aynı zamanda öğrencilerden günlük yaşamlarında hem kendilerinin hem de başkalarının  haklarını koruma bilincini kazanmaları beklenir (E2.1, D5.1). Süreç çalışma yaprakları ile  değerlendirilebilir.

HA.3.3 

Öğrencilere hukuka aykırı durumlarla ilgili en az iki benzer örnek olay verilerek bu örnekler  üzerinden söz konusu durumların sonuçlarını incelemeleri sağlanır.Bu aşamada bir suç  işlendiğinde toplumun suçluyu dışlaması, güven ortamının sarsılması, sosyal ilişkilerde  bozulmaların yaşanması gibi örnek durumlar ele alınabilir. Suç işlemenin toplumdaki  huzuru bozabileceği belirtilerek hukuka aykırı durumlardan uzak kalınması gerektiği  vurgulanır. Bu süreçte hukuka aykırı fiillerin birey, toplum ve devlet açısından doğurduğu  sonuçlar üzerinde durulur (SDB2.3, OB6). Öğrencilerin örnekler üzerinden hukuka aykırı durumların karşılığında öngörülen olası yaptırımların niteliklerini belirlemeleri sağlanır. Bu süreçte öğrenciler örnek olayların  taraf, fiil, korunan hak ve olası yaptırım bakımından benzerlik ve farklılıklarını karşılaştırır.  Belirledikleri yapısal benzerliklerden hareketle benzer nitelikte yeni bir olayın olası  sonuçları ve uygulanabilecek yaptırımları hakkında öğrencilerin gerekçeli çıkarımlarda  bulunmaları sağlanır. Bu noktada medeni, idari, cezai ve disiplin yaptırımlarının işleyişi ve  farklı yönleri karşılaştırılır (KB2.7, E3.1). Ayrıca cezaların şahsiliği, masumiyet karinesi gibi  temel hukuk ilkelerine de değinilir (OB6). Öğrencilerin hukuka aykırı durumların benzerliklerinden yola çıkarak bu durumların  sonuçları ve yaptırımları ile ilgili çıkarımda bulunmaları sağlanır (E3.1). Böylece hukuka  uygun davranışın önemi ve toplum düzenini korumanın gerekliliği öğrencilere benimsetilir (E2.1, D5.1). Bu sürecin değerlendirilmesinde kavram haritası, gözlem formu, çalışma  yaprakları gibi araçlar kullanılabilir.

 Öğrencilerden hukuka aykırı durumlar ve bu durumların ortaya çıkma nedenlerini araştırmaları istenebilir.  Hukuka aykırı bir durumun  ortaya çıkmaması için neler yapılabileceği ile ilgili bir eylem planı hazırlamaları öğrencilerden istenebilir.  Öğrencilerden, hukuka aykırı bir durumun ortadan kaldırılmasına yönelik çözüm önerilerini  içeren örnek bir dilekçe taslağı hazırlamaları istenebilir.

Öğrencilerden kartlara yazılan kısa örneklerin “hukuka uygun” ve “hukuka aykırı” davranışlar  olarak sınıflandırılması istenebilir. Öğrencilere hukuka aykırı davranışları gösteren görseller ve kısa örnek olaylar sunularak  bu durumların ortaya çıkmaması için hangi sorumluluğun yerine getirilmesi gerektiği sorulabilir. Öğrencilerden hukuka aykırı durumlarla ilgili hikâyelerin çözüm bölümlerinin tamamlanması istenebilir.