2. Tema: Haklar Ve Sorumluluklar

 HA.2.1

Anayasamızın 12. maddesinden yola çıkılarak hak ve sorumluluklar konusuna giriş yapılır.  Verilen kaynaklar üzerinden öğrencilerin hak ve sorumluluk arasındaki ilişkiyi değerlendirmeleri ve çıkarımlarda bulunmaları sağlanır. Öğrencilerin, hukuk devleti ilkesi gereğince  haklarımızın güvencesi olan hukuk normlarını (anayasa, kanunlar, cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yönetmelikler vb.) gösteren hukuk normları piramidini incelemeleri sağlanır.  Öğrencilerden bu normların kişi hak ve özgürlüklerini korumadaki önemini ifade etmeleri  istenir. Hukuk normlarının düzenleme alanlarının farklı olduğu, Anayasa'da güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklere ilişkin bazı konuların Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemeyeceği vurgulanır. Bu çerçevede hak ihlali durumlarında başvurulabilecek yollar (şikâyet, ihbar, dilekçe, itiraz, dava vb.) hakkında bilgi verilir. Ayrıca öğrencilerin  hak arama sürecinde yer alan kişilerle (davacı, davalı, mağdur, şüpheli, sanık, tanık vb.)  ilgili kavramları içeren bilgi haritasını incelemeleri sağlanır (OB1). Öğrencilerden bilgi haritasındaki kavramları örnek olaylarla ilişkilendirerek hak arama sürecindeki görevlerini  açıklamaları istenir. Hak ve sorumluluk kavramlarını somutlaştırmak amacıyla öğrencilere günlük yaşamdan örnekler sunulur. Bu kapsamda; tüketici hakları (satın alınan ürünün  ayıplı olması, faturanın verilmemesi, e-ticaret uygulamalarında yaşanan sorunlar ve dijital  abonelik sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar vb.), çocuk hakları (eğitim, sağlık,  oyun hakkı vb.), dijital ortamda haklar (kişisel verilerin korunması, siber zorbalıkla müca dele, dijital dolandırıcılık girişimlerine karşı alınabilecek önlemler vb.) ve çevresel haklar  (yeşil vatan, temiz çevre hakkı vb.) ele alınır (OB1,  OB2). Bu süreçte öğrencilerin haklarını  kullanırken başkalarının haklarına saygı göstermelerinin ve sorumluluk bilinciyle hareket  etmelerinin önemi vurgulanır (D14.1). Öğrencilerden ele alınan örnek olaylarda hangi hakların kullanıldığını, hangi sorumlulukların yerine getirilmesi gerektiğini ve hak ihlali durumunda başvurulabilecek uygun yolları belirlemeleri istenir. Ayrıca ulaştıkları bilgi ve çözüm önerilerini güvenilirlik ve işlevsellik açısından değerlendirmeleri sağlanır. Yeşil vatanın korunması konusunda hak ve sorumluluk dengesinin gözetilmesi gerektiği hatırlatılır. Yeşil vatanın korunması için ormanların ve su kaynaklarının bilinçli kullanılması gerektiği  vurgulanır. Bu kaynaklardan yararlanmanın bir hak olduğu ancak bu hakların kullanımında  sorumlu davranmanın önemi üzerinde durulur. Kasten veya taksirle yangına neden olmanın  hukuki ve çevresel sonuçları vurgulanır. Bunun yanında, çevreyi kirletmemek ve ağaçlara  zarar vermemek için gerekli dikkat ve özenin gösterilmesi gerektiği, su kaynaklarının  bilinçli kullanılmasının önemi belirtilir. Ayrıca bu tür olumsuz davranışlarla karşılaşıldığında  durumun yetkili makamlara bildirilmesinin önemi üzerinde durulur (E2.2, SDB2.3, SDB3.3,  D16.2, D19.3). Öğrencilerden günlük yaşamdan örnekler belirleyerek hakların korunması ve sorumluluk  üstlenmenin önemi konulu yazılı, görsel veya dijital ürünler ortaya koymaları istenir  (E3.3, OB1, OB2, OB4). Hazırladıkları ürünlerde kullandıkları bilgi ve çözüm önerilerinin  güvenilirliğini ve işlevselliğini gerekçelendirmeleri sağlanır. Hazırlanan ürünler dereceli  puanlama anahtarı ile değerlendirilir. Öğrencilerden hazırladıkları ürünler üzerinden hakların aranmasında sorumlu davranmanın  ve sorumluluk üstlenmenin önemini gerekçeleriyle ifade etmeleri istenir (SDB2.1).

HA.2.2 

Alacak sorunu, haksız yere kesilen ceza, tüketici hakları, işçi hakları, eğitim hakkı ihlali gibi  günlük yaşamda karşılaşılabilecek bir örnek olay ve durum öğrencilere sunulur (OB1). Bu  örnekler üzerinden öğrencilerden hak ihlalleri ile ilgili merak ettikleri konuları belirlemeleri  istenir (E1.1, SDB1.1).  Öğrencilerin belirledikleri konularla ilgili sorular oluşturmaları ve bu soruları kaydetmeleri  sağlanır (E3.8). Bu süreçte 5N1K tekniği kullanılabilir. Öğrencilerden oluşturdukları sorulardan hareketle haklarını hukuki yollarla nasıl  arayacakları ve haklarını hukuki yollarla aramanın neden önemli olduğu ile ilgili kaynaklardan [kanun metinleri, anayasa maddeleri, örnek dava hikâyeleri, haberler, e-Devlet portali  (e-Devlet kapısı) vb.] bilgi toplamaları istenir (KB2.6, OB1, OB6). Öğrencilere okul içinde hak arama yöntemlerinin hukuka uygun olması gerektiği açıklanır. Dijital kaynakların  kullanımında ise alan adı, resmî kaynak ve benzeri güvenilirlik ölçütleri üzerinde durulur (OB2). Bu süreçte öğrencilere hak arama hürriyetinin anayasal teminat altına alındı,  herkesin iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu hatırlatılır (D1.1).  Toplanan bilgilerin güvenilirliği ve doğruluğu bu ölçütleri içeren bir kontrol listesi kullanıla rak değerlendirilebilir. Edindiği bilgilerden yola çıkarak öğrencilerden hakların hukuki yollarla aranmasının  gerekliliği ile ilgili çıkarımlar yapmaları istenir (E3.1). Bu çıkarımlar sözlü veya yazılı olarak  ifade edilebilir (E3.5). Süreç; öğrenme günlüğü, gözlem formu, kontrol listesi veya anekdot  kaydı ile değerlendirilebilir.

HA.2.3

Öğrencilerin haklarını ararken kullanabilecekleri yazılı, görsel ve dijital kaynakları örnekler  üzerinden incelemeleri sağlanır (OB1,OB2, OB4). Bu süreçte öğrencilere e-Devlet Kapısı,  CİMER ve UYAP Vatandaş Portali gibi dijital başvuru ve bilgi sistemleri ile dilekçe ve  başvuru formu gibi resmî belgeler örnek olarak sunulabilir (OB6). e-Devlet Kapısı'nın kamu  hizmetlerine erişim sağladığı, CİMER'in bilgi edinme, görüş, öneri ve şikâyet başvurularında  kullanıldığı, UYAP Vatandaş Portalı'nın ise adli süreçlere ilişkin bilgi ve belge işlemlerinde  kullanıldığı belirtilir. Öğrencilerin, soru-cevap tekniği aracılığıyla bu kaynakların hangi durumlarda ve nasıl kul lanılabileceğine ilişkin çıkarımda bulunmaları sağlanır. Haklarını ararken meşru yolları kul lanmanın önemi üzerinde durulur (D1.1). Öğrencilerden çıkarımlarına dayanarak haklarını ararken kullanabilecekleri kaynaklarla ilgili performans görevi kapsamında özgün bir yazılı, görsel veya dijital ürün (bilgi kartları,  bilgi görseli, poster, sunum, kısa video gibi) oluşturmaları istenir (E1.4, E1.6, E3.3, SDB2.3,  OB1, OB4). Öğrencilerden ürünlerinde dijital kaynakların kullanım biçimini, bu kaynaklara hangi durumlarda başvurulabileceğini ve bu kaynakların hukukla ilgili sunduğu bilgi ve  belgeleri açıkça göstermeleri beklenir (OB2). Öğrencilerin oluşturdukları ürünler sınıfta paylaşılır. Ürünler dereceli puanlama anahtarı  veya kontrol listesi ile değerlendirilebilir.

 Öğrencilerden günlük yaşamda karşılaştıkları veya karşılaşabilecekleri hak ve sorumlulu larla ilgili olaylardan hareketle bir sınıf gazetesi hazırlamaları istenebilir. Öğrencilerin günlük yaşamda karşılaşılan hukuki uyuşmazlık örnekleri üzerinden çözüm yolları geliştirmeleri ve duruma uygun çözüm yolunu belirlemeleri sağlanabilir. Hak ihlali durumunda başvurulabilecek yazılı, görsel ve çevrim içi kaynaklarla ilgili öğrencilerden bir bilgi görseli hazırlamaları istenebilir.

 “Hak ve Sorumluluk" kavramlarına ait örneklerin yer aldığı kartlar dağıtılarak öğrencilerden   eşleştirme yapması istenebilir. Hakların nasıl korunacağına ilişkin kısa ifadeler üzerinden doğru-yanlış etkinliği yaptırılabilir. e-Devlet, UYAP ve CİMER uygulamaları ile ilgili kavram haritası veya eşleştirme etkinliği yapmaları öğrencilerden istenebilir.