T.C. MİLLÎ EĞİTİM
BAKANLIĞI

Düşünme Eğitimi Dersi Ortaokul Seçmeli Dersler

2. Ünite: Açıklama Türleri

Bu ünitede öğrencilerin açıklama türleri hakkında bilgi toplamaları, ulaştıkları bilgileri doğrulamaları ve kaydetmeleri amaçlanmaktadır.
Ders Saati
16
Kavramsal Beceriler

KB2.6. Bilgi Toplama

Eğilimler

E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik), E3.10. Eleştirel Bakma

Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

Değerler

D3. Çalışkanlık

Okuryazarlık Becerileri

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Disiplinler Arası İlişkiler
Türkçe, Fen bilimleri, Sosyal Bilgiler
Beceriler Arası İlişkiler
-
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri

DE.2.2.1. Açıklama türleri hakkında bilgi toplayabilme

a) Açıklama türleri hakkında bilgiye ulaşmak için kullanacağı araçları belirler.

b) Açıklama türleri hakkında bilgiler bulur. 

c Açıklama türleri hakkında ulaştığı bilgileri doğrular.

ç) Açıklama türleri hakkında ulaştığı bilgileri kaydeder

İçerik Çerçevesi

Açıklama Türleri

Anahtar Kavramlar

açıklama, anlama, bilgi, kaynak çeşitliliği, malumat, örüntü tanıma, tutarlılık, veri, yeterli/yetersiz açıklama

Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme)

Bu ünitedeki öğrenme çıktıları; açık uçlu sorular, tartışma, beyin fırtınası, çalışma kâğıdı, zihin haritası, dijital sunum veya poster çalışması, kontrol listesi, performans görevi, gözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, grup değerlendirme formu ve öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir.

Performans görevi olarak öğrencilerden açıklama türleri ile ilgili dijital bir sunu hazırlamaları istenebilir. Performans görevi; dereceli puanlama anahtarı, öz değerlendirme formu ve kontrol listesi ile değerlendirilebilir.

Temel Kabuller

Öğrencilerin bilgi toplama ve değerlendirme yollarını bildikleri, dijital kaynakları bu amaçla kullanabildikleri, yaşadıkları herhangi bir olayı oluş sırasıyla anlatabildikleri kabul edilmektedir. Ayrıca öğrencilerin olay ile sonuç arasında nedensel bağ kurabildikleri, önce-sonra vb. basit karşılaştırmalar yapabildikleri kabul edilmektedir.

Ön Değerlendirme Süreci

Ünitede yer alan temel konu ve kavram bilgilerini değerlendirmek amacıyla öğrencilere "Bilgi vermek, açıklama yapmak mıdır? Neden?" ve "Bir olayı anlatmak, açıklama yapmak mıdır? Neden?" soruları sorulabilir.

Öğrencilerden "Dünyada yer çekimi kuvveti vardır.", "Yer çekimi kuvveti olduğu için yüksekten atılan cisim yere düşer." ve "Yer çekimi olmasaydı dünya yaşama uygun olmazdı." cümlelerini tanım, açıklama ve örnek şeklinde ayırt etmeleri istenebilir.

Köprü Kurma

Öğrencilere günlük hayattan örnek durumlar verilerek onlardan açıklama yapmaları istenebilir. Örnek: İnsanlar için oksijenin önemini açıklayınız.

Öğrenme-Öğretme Uygulamaları

DE.2.2.1

Açıklama türleri hakkında yazılı ve görsel kaynaklar öğretmen rehberliğinde belirlenir (OB1, OB4). Öğrencilere bilgi toplayabilmeleri için “Bu bilgiye nereden ulaşabiliriz?” sorusu sorularak beyin fırtınası yaptırılır (SDB2.1). Ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2).

Bunun için ders kitapları, bilim ve tarih dergileri, görsel materyaller, kütüphaneler, akademik kaynaklar, öğretmen görüşmeleri, belgeseller veya güvenilir genel ağ siteleri (gov., edu. vb.) kullanılabilir (OB1, OB2, OB4). Bu kaynakları listelemek için öğrencilere bir tablo hazırlatılabilir. Öğrenciler, öğretmen rehberliğinde 3-5 kişilik gruplara ayrılır. Gruplara ayrılan öğrencilerden bilgi kaynaklarından açıklama türleri hakkında araştırmalar yapmaları istenir (SDB2.2). Açıklama türleri hakkında ulaşılan bilgileri doğrulamak amacıyla toplanan bilgilerin güvenilirliği ve kaynak çeşitliliği kontrol edilir. Farklı kaynaklardan bilgilerin tutarlılığı sorgulanır (E3.10). Bilgilerin güncelliği gözden geçirilir. Öğrencilerden ulaşılan bilgileri farklı türden kaynaklarla karşılaştırmaları ve gruplardan buldukları bilgileri birbirleriyle karşılaştırarak doğrulamaları istenir (E3.10). Öğrencilerin açıklama türleri hakkında ulaştıkları bilgileri kaydetmeleri amacıyla zihin haritası, dijital sunum veya poster şeklinde kayıt altına almaları, sınıf panosunda paylaşmaları ve sergilemeleri istenir (D3.3, E1.4). Ünite sonunda işlenen konularla ilgili Türk-İslam düşünürlerinin eserlerinden örnek metinler verilerek öğrenciler düşünmeye yönlendirilebilir.

Performans görevi olarak öğrencilerden açıklama türleri ile ilgili dijital bir sunu hazırlamaları istenebilir. Performans görevi; dereceli puanlama anahtarı, öz değerlendirme formu ve kontrol listesi ile değerlendirilebilir.

Zenginleştirme

Öğrencilere "Kredi kartı kullanımı yaygınlaştı." şeklinde bir durum tespiti verilerek bu durum üzerinden farklı düşünme türlerine göre açıklama geliştirmeleri istenebilir.

Destekleme

Öğrencilere “Cam kırıldı ... taş çarptı.” , ” Okulu bitirmek ... ders çalışmalıyım." cümleleri verilerek açıklama türlerine göre tamamlamaları istenebilir.

Güncelleme tarihi: 25.08.2026