4. Tema: Vatandaşlık Bilinci Ve Toplumsal Sorumluluk

AVE.1.4.1

Öğrencilere hak, özgürlük, sorumluluk, adalet, eşitlik, katılım, yardımlaşma, saygı, kurallara  uyma, etkin vatandaşlık gibi vatandaşlığın temel kavramlarına yönelik örnek olaylar (“Bir öğrenci  kütüphaneden aldığı kitabı zamanında geri getiriyor.”, “Bir öğrenci sınıf başkanlığı seçimlerinde  oy kullanıyor.” vb.) sunularak, öğrencilerden bu durumların hangi vatandaşlık kavramlarıyla  ilişkili olduğunu insan hakları, vatandaşlık ve demokrasi dersinin hak, özgürlük ve sorumluluk  konusundan edindikleri bilgilerden de yararlanarak belirlemeleri istenir. Öğrencilerin gruplara  ayrılarak vatandaşlığın temel kavramlarıyla ilgili bilgi toplayacakları yazılı, görsel veya dijital  araçları belirlemeleri sağlanır (SDB2.2, OB1, OB2, OB4).  Grupların yazılı, görsel veya dijital araçlar kullanarak  vatandaşlığın temel kavramları hakkında  bilgi toplamaları istenir  (SDB2.1, SDB2.2). 

Öğrencilerden toplanan bilgileri sınıfta sunarak karşılaştırmaları beklenir. Bu aşamada konuşma  halkası, forum gibi tekniklerden yararlanılabilir (E3.1, SDB2.1, KB2.18).

Öğrencilerden farklı kaynaklar kullanarak karşılaştırdıkları bilgileri doğrulamaları ve  doğrulama  sürecinden geçen bilgileri düzenli bir şekilde kaydetmeleri istenir  (D3.3). Bu süreçte  öğrencilerden vatandaşlığın temel kavramlarını öğrenmeleri ve adalet, sorumluluk, saygı gibi  demokratik değerleri benimsemeleri beklenir (OB6, D1.1, D16.2).  Süreç, çalışma yaprakları  kullanılarak değerlendirilebilir.

AVE.1.4.2

Öğrencilere vatandaş olarak hak, görev ve sorumluluklarla ilgili yazılı, görsel veya dijital  kaynaklardan örnek durumlar (seçimlerde oy kullanma, vergi ödeme, askerlik, hukuk kurallarına  uyma çevreyi koruma, eğitim hakkı, ifade özgürlüğü vb.) sunulur (OB1, OB2, OB4). Öğrenciler  gruplara ayrılır. Gruplardan örneklerdeki hak, görev ve sorumluluklardan yola çıkarak vatandaş  olarak üzerlerine düşen hak, görev ve sorumlulukları tahmin etmeleri istenir (E3.1, SDB2.2).  Tahminler hak, görev ve sorumluluk başlıkları altında listelenir. Listelenen hakların elde edildiği  ve edilemediği durumlar ile görev ve sorumlulukların yerine getirildiği ve getirilmediği durumların  sonuçlarını sorgulamaları sağlanır  (E3.1).

Her grubun kendisine verilen örnek bir durum üzerinden hak, görev ve sorumlulukların birey ve  toplum açısından önemine dair çıkarımlarda bulunmaları sağlanır (E3.1, D1.1, D16.2, SDB2.2).  Bu aşamada görüş geliştirme, Philips 66 gibi teknikler kullanılabilir. Öğrencilerden ulaştıkları  çıkarımları sınıfla paylaşmaları ve örnekteki duruma ilişkin farklı bakış açılarını değerlendirmeleri  beklenir (E3.5, SDB2.1).

Öğrencilerden vatandaş olarak hak, görev ve sorumluluklarla ilgili ulaştıkları çıkarımları günlük  yaşamdan örneklerle ilişkilendirmeleri istenir (SDB1.3). Örneğin okul kurallarına uyma, çevreyi  temiz tutma, arkadaşlarına saygı gösterme, karar alma süreçlerine katılma gibi davranışların  vatandaşlık sorumluluğu ile bağlantısının kurulması sağlanır (D5.2, D14.1, D16.3, D18.3, SDB3.3). Süreç sonunda öğrencilerden performans görevi kapsamında hak, görev ve sorumluluklarını günlük yaşamda nasıl uygulayabileceklerini yansıtan hikâye tamamlama veya öğrenme günlüğü  etkinliğini yapmaları istenebilir (SDB1.2). Ürünler dereceli puanlama anahtarı kullanılarak  değerlendirilebilir.

AVE.1.4.3 

Öğrencilere devletin görevleri ile vatandaşlık sorumluluklarını içeren yazılı, görsel veya dijital  kaynaklar sunulur. Bu kaynaklarda vatandaşların güvenliğinin sağlanması, eğitim ve sağlık  hizmetlerinin sunulması, adaletin sağlanması gibi devlet görevleri ile kanunlara uymak, çevreyi  korumak, kamu mallarına zarar vermemek, oy kullanmak ve kaynakları tasarruflu kullanmak  gibi vatandaşlık sorumluluklarına yer verilir (OB1, OB2, OB4). Öğrencilerden bu kaynaklardan  yararlanarak öğretmen rehberliğinde devletin temel görevlerini ve vatandaşların temel  sorumluluklarını belirlemeleri beklenir (E3.1, SDB2.1)

Öğrenciler gruplara ayrılır. Her gruba devlet ve vatandaş arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla  günlük yaşamdan bir örnek durum verilir. Bu aşamada “vergi ödeme, seçimlere katılma, kamu  hizmetlerinden yararlanma (güvenlik, eğitim, sağlık vb.) gibi örnekler seçilir. Daha sonra verilen  örnek durumlar üzerinden devlet-vatandaş ilişkisini tartışmaları sağlanır (D1.1, E3.1, SDB2.1,  SDB2.2). Tartışma tekniklerinden düşün-eşleş-paylaş, dönüşümlü tartışma, balık kâsesi gibi  teknikler kullanılabilir. Gruplar bu örneklerden yola çıkarak devletin vatandaşa, vatandaşın da  devlete karşı sorumluluklarını belirler (D16.2,E2.2, SDB2.3). Ayrıca vatandaşların haklarını aramak  için dilekçe hakkını kullanabilecekleri ifade edilerek öğrencilerden örnek durumlara yönelik dilekçe  yazmaları istenir.

Öğrencilerden performans görevi kapsamında devlet ve vatandaş arasındaki ilişkiyi yansıtan özgün  bir ürün oluşturmaları istenebilir (E3.3). Bu aşamada istasyon tekniği kullanılabilir. İstasyonlarda  poster, kavram haritası, kısa bir hikâye, slogan veya dijital sunum hazırlanabilir (SDB2.2).  Öğrencilerin oluşturdukları ürünler sınıf panosunda sergilenir. Sürecin sonunda ürünler dereceli  puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrencilerden geçmişten bugüne vatandaşlık kavramının değişimi ile ilgili açıklamalı tarih şeridi  hazırlamaları istenebilir. Öğrencilerden vatandaş olarak sahip oldukları hak, görev ve sorumluluklarla ilgili bir sınıf gazetesi  hazırlamaları istenebilir. Öğrencilerden kendi hayalî ülkelerinde devletin görevleri ile vatandaşların hak ve sorumluluklarını düzenleyen 5-10 temel kural belirlemeleri ve bu kuralların neden gerekli olduğunu açıklamaları  istenebilir.

Öğrencilere vatandaşlık dedektifi oyunu oynatılarak onlardan bir hafta boyunca günlük yaşamda  karşılaştıkları vatandaşlık kavramlarını not etmeleri istenebilir. Bu kavramlara ait örnekler sınıfta  tartışılarak verilen örneklerin doğruluğu değerlendirilebilir.

Öğrencilere vatandaş olarak sahip oldukları hak, görev ve sorumluluk kavramlarına ait örneklerin yer aldığı kartlar dağıtılır ve öğrencilerin bu örnekleri doğru şekilde eşleştirmeleri sağlanabilir. Öğrencilerden “Hak ve sorumluluklarınız neden önemlidir?” sorusu ile ilgili düşüncelerini dile getirecekleri bir kompozisyon yazmaları istenebilir.