3. Ünite: Doğa Kaynaklı Afetler
SBAB2.6. Kanıta Dayalı Ürün Oluşturma ve Paylaşma, SBAB5.5. Fikri Eyleme Dönüştür me, SBAB10.3. Haritadan Çıkarım Yapma
E2.1. Empati, E2.2. Sorumluluk, E3.3. Yaratıcılık
SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.3.Sorumlu Karar Verme Becerisi
D5. Duyarlılık, D8. Mahremiyet, D15. Sevgi, D18. Temizlik, D20. Yardımseverlik
OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık
AB.2.3.1. Doğa kaynaklı afet riskinin yüksek olduğu yerler hakkında haritalardan çıkarım yapabilme
a) Haritada yer alan doğa kaynaklı afet türlerinin yaşanma riskinin bulunduğu yerler ile ilgili çıkarım yapar.
AB.2.3.2. Doğa kaynaklı afetlerin neden olduğu zararın boyutlarıyla ilgili kanıta dayalı ürün oluşturabilme ve paylaşabilme
a) Doğa kaynaklı afetlerin neden olduğu zararın boyutlarıyla ilgili kanıta dayanarak çıkarım yapar.
b) Doğa kaynaklı afetlerin neden olduğu zararın boyutlarıyla ilgili kanıtlardan elde ettiği çıkarım üzerine kişisel görüşünü̈ yansıtan bir ürün oluşturur.
c) Doğa kaynaklı afetlerin neden olduğu zararın boyutlarıyla ilgili oluşturduğu ürünü paylaşır.
AB.2.3.3. Doğa kaynaklı afet türlerinin öncesi, sırası ve sonrasında alınması gereken önlemlerle ilgili fikirleri eyleme dönüştürebilme
a) Doğa kaynaklı afet türlerinin öncesi, sırası ve sonrasında alınması gereken önlemlerle ilgili plan yapar.
b) Doğa kaynaklı afet türlerinin öncesi, sırası ve sonrasında alınması gereken önlemlerle ilgili planı uygular.
c) Doğa kaynaklı afet türlerinin öncesi, sırası ve sonrasında alınması gereken önlemlerle ilgili planı değerlendirir.
Doğa Kaynaklı Afetlerin Oluşum Yerleri
Doğa Kaynaklı Afetlerin Zararları
Doğa Kaynaklı Afetlerde Alınabilecek Önlemler
çığ, deprem, fırtına, heyelan, hortum, kasırga, kuraklık, orman yangını, risk haritası, riskli bölgeler, sel, tsunami, volkanik patlama
Öğrenme çıktılarının değerlendirilmesinde akran değerlendirme formu, öz değerlendirme formu, kontrol listesi, dereceli puanlama anahtarı, performans görevi vb. ölçme ve değer lendirme araçları kullanılabilir.
Performans görevi olarak öğrencilerden doğa kaynaklı afetlerin yaşanma riskinin olduğu yerlerdeki insanları bilinçlendirme amacıyla farkındalık posteri hazırlamaları istenebilir. Performans görevi, kontrol listesi ile değerlendirilebilir.
Öğrencilerin Türkiye’nin coğrafi özellikleri, doğa kaynaklı afetler ve türleri, doğa kaynaklı afetlerin nedenleri ve sonuçları ile doğa kaynaklı afetlere karşı alınabilecek önlemler hakkında temel düzeyde bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.
Öğrencilerin Türkiye’nin dağlık ve engebeli yapısı, iklim çeşitliliği, fay hatlarının dağılımı gibi coğrafi özelliklerinin afet riskleri üzerindeki etkileri hakkındaki ön bilgileri, soru-cevap yöntemiyle yoklanabilir.
Öğrencilerden “Doğa kaynaklı afetlerin etkilerini azaltmak için neler yapılabilir?”, “Doğa kaynaklı afetlerin öncesinde alınacak önlemler neler olabilir?” sorularına cevap vermeleri istenebilir.
Öğrencilerden doğa kaynaklı afetlerden hangilerinin yakın çevrelerinde görülebileceğini ve risk oluşturabilecek alanların neler olabileceğini belirtmeleri istenebilir. Ayrıca öğrencilerden doğa kaynaklı afetlerin yol açtığı zararların boyutlarını yansıtan güncel haberler bu lup sınıfta paylaşmaları beklenebilir. Bunun yanı sıra öğrencilerden doğa kaynaklı afetlere karşı aileleriyle birlikte yaptıkları hazırlıkları sınıfta paylaşmaları istenebilir.
AB.2.3.1
Öğrencilere (deprem, sel, heyelan, çığ, fırtına, kasırga, hortum, kuraklık, tsunami, volka nik patlamalar, orman yangını, kaya düşmesi, dolu, aşırı sıcak hava dalgası, aşırı soğuk hava dalgası vb.) doğa kaynaklı afet türlerinin oluşumunu etkileyen faktörlere ilişkin yazılı ve görsel kaynaklar inceletilir (OB1, OB4). Öğrencilerin Türkiye’de doğa kaynaklı afet tür lerinin yaşanma riskinin yüksek olduğu yerleri gösteren haritaları incelemeleri sağlanır. Daha sonra öğrencilerden inceledikleri haritalardan hareketle doğa kaynaklı afet türle rinin yaşanma riskinin yüksek olduğu yerleri tespit etmeleri istenir. “Çember Tartışma” tekniği uygulanarak öğrencilerin doğa kaynaklı afet türlerinin yaşanma riski taşıyan yer ler ve bu yerlerin özellikleri hakkında çıkarımda bulunmaları sağlanır (SDB2.1, KB2.10). Öğrencilerden performans görevi kapsamında gruplar oluşturarak haritalar üzerinden belirledikleri doğa kaynaklı afet türlerinin yaşanma riski bulunan bölgelerde yaşayan in sanları bilinçlendirmeye yönelik bir farkındalık posteri hazırlamaları istenebilir (D5.1,E2.2, SDB2.2). Hazırlanan posterler sınıfta veya okul panosunda sergilenebilir. Ortaya çıkan ürünler kontrol listesi ile değerlendirilebilir.
AB.2.3.2
Öğrencilere yaşanan doğa kaynaklı afetlere (deprem, sel, fırtına, çığ, orman yangını, vol kanik patlama, heyelan vb.) ilişkin sosyal, ekonomik, sağlık, güvenlik, çevresel vb. etkileri gösteren yazılı, görsel veya dijital kaynaklar sunulur (OB1, OB2, OB4). Öğrencilerden bu kaynakları inceleyerek afetlerin yol açtığı zararın boyutlarına dair kanıtlara dayalı çıkarım yaparak bu çıkarımları listelemeleri istenir (SDB3.3). Ardından öğrencilerden afetlerin yol açtığı zararın boyutlarıyla ilgili edindikleri kanıtlardan hareketle kendi görüşlerini yansı tan bilgi görseli, poster, haber metni, gazete vb. bir ürün oluşturmaları istenir (E3.3). Bu süreçte afet sonrasında toplumsal yardımlaşma ve dayanışmanın önemini kazanmanın gerekliliği vurgulanır (D5.3, D20.2). Hazırlanan ürünler sınıfta paylaşılır. Ürünler dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
AB.2.3.3
Doğa kaynaklı afet türlerine (deprem, sel, heyelan, çığ, fırtına, kasırga, hortum, kurak lık, tsunami, volkanik patlamalar, orman yangını, kaya düşmesi, aşırı sıcak hava dalgası, aşırı soğuk hava dalgası, dolu vb.) karşı öncesi, sırası ve sonrasında alınması gereken önlemler hakkında “Beyin Fırtınası” tekniği kullanılarak öğrencilere “Deprem sırasında nasıl davranılmalıdır?”, “Sel öncesinde sırasında ve sonrasında hangi önlemler alınmalıdır?” gibi sorular yöneltilerek öğrencilerden sorulara cevap vermesi istenir (SDB2.1). Ardından öğrencilere doğa kaynaklı afetlerin öncesi, sırası ve sonrasında alınabilecek önlemlerle ilgili T.C. Sağlık Bakanlığı, AFAD, T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM), Türk Kızılay, Doğal Afet Sigortaları Kurumu ve diğer ilgili kurumların hazırladığı bilgilendirme broşürleri, kısa vide olar, afişler veya dijital içerikler sunulur (OB1, OB2, OB4).
Bu aşamada yardımseverlik değeri kapsamında afetlerle ilgili kuruluşlara gönüllü katılımı nın önemi vurgulanır (D20.4). Öğrenciler gruplara ayrılır ve her gruptan bir doğa kaynaklı afet türünü seçmesi istenir. Gruplardan seçtikleri afet türüyle ilgili afet öncesi, sırası ve sonrasında alınabilecek önlemleri içeren bir “Acil Durum Hazırlık Planı” oluşturmaları is tenir. Öğrencilerin planda yaşadıkları bölgenin coğrafi yapısına özgü (heyelan duvarı, sel bentleri vb.) mühendislik temelli risk azaltma durumlarına yer vermeleri sağlanır. Planı hazırlarken mahremiyet ve yaşadığı ortamın temizliğine dikkat edilmesinin gereği üzerin de durulur (D8.2, D18.2). Öğrencilerden hazırladıkları planları sınıf ortamında canlandı rarak uygulamaları istenir (SDB2.2). Öğrencilerden canlandırma yaparken afetzedelerin durumlarını anlamak için empati kurmaları beklenir (E2.1). Toplumsal bağları onarmada insan ve doğa sevgisinin kapsayıcı ve iyileştirici rolü vurgulanır (D.15). Öğrencilerden can landırma sürecinin tamamlanmasının ardından uyguladıkları planın güçlü, zayıf ve geliştirilebilir yönlerini tartışarak değerlendirmeleri istenir (KB2.18, SDB2.1). Süreç, kontrol listesi ile değerlendirilebilir.
Öğrencilerden doğa kaynaklı afet türlerinin yaşanma riskinin bulunduğu yerleri yansıtan bir harita çizmesi, doğa kaynaklı afet türlerinden birini seçerek acil durumda yapılması ge rekenlere yönelik sosyal sorumluluk projesi hazırlamaları istenebilir. Ayrıca öğrencilerden doğa kaynaklı afetlerin neden olduğu zararlarla ilgili dijital hikâye yazmaları istenebilir.
Öğrencilerden doğa kaynaklı afet türlerinin yaşanma riskinin bulunduğu yerleri harita üzerinde boyamaları istenebilir. Ayrıca öğrencilerden doğa kaynaklı afet türlerinin öncesi, sırası ve sonrası ile ilgili görseller verilerek bunları öncesi, sırası ve sonrası olarak eşleştir meleri istenebilir. Bunun yanı sıra öğrencilere doğa kaynaklı afetlerin zararları ile ilgili basit görsel eşleştirme kartlarıyla oyun oynatılabilir.
Güncelleme tarihi: 15.09.2026