2. TEMA: DİZİ VE ETÜT UYGULAMALARI-2

SAB11. Müziksel Çalma

E2.1. Empati, E3.8. Soru Sorma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D5. Duyarlılık, D12. Sabır, D15. Sevgi

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

VLS.6.2.1. Rast makamında etüt çalabilme

a) Rast makamı dizisinin kullanıldığı etüdü çözümler.

b) Rast makamını çalarken duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Rast makamını çalarken viyolonsele özgü teknikleri kullanır.

ç) Rast makamını çalarken müziksel bileşenleri uygular.

 VLS.6.2.2. Uşşak makamında etüt çalabilme

a) Uşşak makamı dizisinin kullanıldığı etüdü çözümler.

 b) Uşşak makamını çalarken duruş ve tutuş pozisyonunu alır.

c) Uşşak makamını çalarken viyolonsele özgü teknikleri kullanır.

ç) Uşşak makamını çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Makamsal Diziler

dizi, makam, viyolonsel

Öğrenme çıktıları; performans görevi, öz değerlendirme ve akran değerlendirme formları ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden rast ve uşşak dizilerini içeren eserleri viyolonselde çalmaları istenebilir. Performans görevi; gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Bu tema kapsamında, öğrencilerin önceki süreçlerde çargâh, buselik ve kürdi makamı dizilerini içeren etüt çalışmaları yaptığı ve koma seslere hâkim kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin makamsal dizilere ilişkin mevcut bilgi düzeylerini değerlendirmek amacıyla sınıfta yönlendirici sorular sorar. Örneğin: "Çargâh, buselik veya kürdi makamlarını daha önce duydunuz mu? Bu makamlar arasında nasıl farklar olabilir?", "Daha önce öğrendiğiniz bu makamların müzikal karakterleri hakkında neler hatırlıyorsunuz?", "Bu makamların kullanıldığı eserlerde hangi duyguların ifade edildiğini düşündünüz?" Bu sorularla öğrencilerin önceki bilgilerini hatırlamaları sağlanır ve rast ile uşşak makamlarına giriş yapmadan önce mevcut farkındalıkları değerlendirilir. Öğretmen, öğrencilerin makam dizileri arasındaki farkları anlama ve sesleri ayırt etme düzeylerini belirlemek için sınıfta kısa melodik örnekler çalarak "Bu melodi size tanıdık geliyor mu?" veya "Hangi makamla ilişkili olabileceğini düşünüyorsunuz?" gibi sorular yöneltebilir. Öğretmen, bu sorulara verilen yanıtlar ve gözlemler doğrultusunda öğrencilerin bilgi düzeylerini değerlendirir ve gerekirse ek destek veya açıklamalar planlayarak öğrenme sürecini düzenler.

Öğretmen, makamsal dizilerin günlük yaşamda duyulabilen müziklerde nasıl yer alabileceğini düşündürebilmek için öğrencilerden kendi deneyimlerini paylaşabilmelerini isteyebilir. Öğrencilere, "Dinleyebildiğiniz bir şarkı veya türkü, sizde belirli bir duygu uyandırabilir mi? O duyguyu hissedebilmenizin sebebi kullanılan makam veya diziler olabilir mi?" veya "Film müziklerindeki hüzünlü melodilerle, kutlamalarda çalınabilen hareketli melodiler arasında nasıl farklar olabilir?" gibi sorular yöneltilebilir. Öğrenciler, bu sorular üzerine bireysel olarak düşünebilir ve fikirlerini paylaşarak makam ve dizilerin ifade edebildiği duygulara dair görüşlerini belirtebilirler. Ardından öğretmen, öğrencilerden dinleyebildikleri popüler şarkıların veya türkülerin hangi müzik yapılarına dayanabileceği hakkında fikir yürütebilmelerini isteyebilir. Bu süreç, öğrencilerin makam ve dizilerin müzikteki ifade gücünü günlük hayatlarıyla ilişkilendirebilmelerini sağlayabilir.

VLS.6.2.1

Öğretmen, dersi rast makamı dizisini içeren kısa bir eser dinleterek başlatır. Eser dinlendikten sonra, "Rast makamı hangi duyguları ifade ediyor olabilir? Daha önce öğrendiğiniz buselik ve kürdi makamlarıyla rast makamı arasında hangi benzerlikler ve farklılıklar bulunabilir?" gibi sorular sorar. Öğrenciler, bireysel olarak düşüncelerini ifade ettikten sonra küçük gruplar hâlinde çalışarak rast makamını diğer makamlarla karşılaştırır. Bu süreçte, makamlar arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları belirler ve sonuçları tartışır (KB2.7). Tartışma sırasında, öğrenciler grup çalışmasında nazik ve anlayışlı davranarak (D5.1, D15.1), birbirlerinin görüşlerine saygı gösterir ve empatiyle fikir alışverişinde bulunur (E2.1). Öğretmen, öğrencilerin rast makamının nota sıralamasını, dizideki sesler arasındaki ilişkileri ve müziksel bileşenlerini akıllı tahta üzerinde incelemesine rehberlik eder (OB4). Bu süreçte öğrenciler, rast makamındaki güçlü ve durak noktalarını analiz ederek makamın yapısını daha iyi kavrar. Öğrenciler, sorular sorarak öğrenme süreçlerini derinleştirir (E3.8). Daha sonra, rast makamını içeren kısa bir etüdün bona ve solfejini yaparak etüdü çözümler. Öğretmen, eserin karakteristik özelliklerini vurgulayarak öğrencilerin dikkat etmesi gereken teknikleri (segâh perdesinin seslendirilmesi vb.) açıklar. Öğrenciler, viyolonselde doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını alır. Rast dizisindeki sesleri çalarken çalgıya özgü teknikleri uygular. Bu aşamada, rast dizisindeki segâh perdesinin çalınması sırasında parmak baskısının kontrolüne dikkat edilir. Öğrenciler, koma seslerin viyolonsele özgü parmak baskısıyla elde edildiğini keşfeder ve bu sesin doğru çıkarılması için kısa denemeler yapar. Rast makamı dizisinde verilen etüdü çalarken eserin güçlü ve durak noktalarını vurgulayarak müziksel bileşenleri uygular. Bu süreçte öğrenciler birbirlerini gözlemleyerek yay ve parmak pozisyonları hakkında geri bildirimde bulunur (SDB2.1). Süreç sonunda, öğretmen öğrencilerden rast makamı dizisini içeren bir eseri performans görevi olarak çalmalarını istenebilir. Öğrenciler ayrıca, bireysel performanslarını öz değerlendirme formu doldurarak analiz edebilir (SDB1.2) ve grup içinde akran değerlendirme formuyla birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (D4.2). Performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı veya kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir.

VLS.6.2.2

Uşşak makamını içeren bir eser dinletilerek başlatılır. Dinleme sonrasında, "Uşşak makamı hangi duygu ve atmosferi ifade ediyor olabilir?" ve "Bu makamın müzikal seyir özellikleri neler olabilir?" gibi sorularla öğrencilerin düşünme süreçlerini tetikler. Öğrenciler, bireysel olarak düşüncelerini ifade ettikten sonra grup çalışması yaparak uşşak makamının yapı taşlarını ve duygu özelliklerini tartışır. Tartışma sonunda, grup içinde fikir alışverişi yaparak birbirlerinin görüşlerine empatiyle yaklaşır ve ulaştıkları sonuçları birlikte paylaşırlar (E2.1). Öğrenciler, öğretmenin rehberliğinde, uşşak makamı dizisinin nota sıralamasını ve seyir özelliklerini akıllı tahtada inceler. Bu süreçte, öğrenciler dijital kaynakları kullanarak durak, güçlü ve yeden noktalarını sınıflandırır, uşşak makamını diğer makamlarla karşılaştırarak yapısını analiz eder (OB2, KB2.7). Öğrenciler, makamın ses aralıklarını ve seslerin duyguya etkisini keşfetmek için sorular sorar (D3.3) ve öğrenme süreçlerini derinleştirir (E3.8). Öğrenciler, grup hâlinde uşşak makamı dizisini içeren bir etüdün solfej ve bona çalışmasını yapar. Bu sırada, uşşak dizisine özgü ses aralıklarına dikkat ederek etüdü çözümler. Bu çalışmada, segâh perdesi gibi koma seslerin doğru çıkarılmasına odaklanılır ve teknik detaylar keşfedilir. Öğrenciler, duruş ve tutuş pozisyonlarını alır ve uşşak dizisindeki sesleri çalarken viyolonsele özgü teknikleri doğru şekilde uygular. Makamın karakteristik özelliklerini vurgularken müziksel bileşenleri uygular ve eser boyunca istikrarlı bir tutum sergileyerek performansını sürdürür (D12.3). Çalma sürecinde, grup içinde birbirlerini gözlemleyerek parmak pozisyonları ve yay kullanımı hakkında geri bildirim verirler (SDB2.3). Dersin sonunda, öğretmen öğrencilerden uşşak makamını içeren bir eseri performans görevi olarak çalmalarını istenebilir. Öğrenciler, öz değerlendirme formları doldurarak bireysel performanslarını analiz edebilir ve grup içinde akran değerlendirme formlarıyla birbirlerine geri bildirim sağlayabilir (SDB1.2). Performans görevi, gözlem formu veya analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilebilir.

Türk müziğinde kullanılan rast ve uşşak makamlarına odaklanan bireysel veya grup projeleri gerçekleştirilebilir. Örneğin öğrenciler rast veya uşşak makamı içeren bir eserin seyir özelliklerini analiz edebilir veya bu makamların karakteristik yapısını ifade eden kısa bir melodi bestelemeye çalışabilir. Öğrenciler, dijital araçları kullanarak görsel sunumlar, müzikli videolar veya makamların yapılarını gösteren grafikler hazırlayabilir. Ayrıca makamların kültürel anlamını daha iyi kavrayabilmek için aile bireyleri, yerel müzisyenler veya müzik öğretmenleriyle röportaj yapmaları teşvik edilebilir. Bu röportajlardan elde edilen bilgiler, poster, dijital sunum veya kısa bir belgesel şeklinde sınıfta paylaşılabilir.

Öğrenciler için bireysel veya küçük grup çalışmaları planlanabilir. Öğretmen, akıllı tahta üzerinde rast ve uşşak makamlarının nota dizilerini ve seyir özelliklerini adım adım analiz ederek öğrencilere bire bir rehberlik sağlanabilir. Öğrencilerin makamları daha iyi anlamalarına yardımcı olmak için oyunlaştırılmış etkinlikler veya hafıza kartları gibi görsel araçlar kullanılarak temel bilgiler eğlenceli ve etkili bir şekilde pekiştirilebilir. Makamların nota sıralamalarını ve karakteristik seslerini kavramalarına yönelik sadeleştirilmiş solfej çalışmaları yapılabilir.