1. TEMA: AÇIK POZİSYON ÇALIŞMALARI

SAB11. Müziksel Çalma

E3.8. Soru Sorma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D4. Dostluk, D12. Sabır

OB4. Görsel Okuryazarlık

VLS.5.1.1. Viyolonselde açık pozisyonu kullanarak etüt çalabilme

a) Açık pozisyonu kullanarak çalacağı etüdü çözümler.

b) Açık pozisyon için duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Açık pozisyonda çalgıya özgü teknikleri kullanır.

ç) Açık pozisyonda çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Viyolonselde Pozisyonlar

pozisyon, viyolonsel, yay

Öğrenme çıktıları; performans görevi, öz değerlendirme ve akran değerlendirme formları ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerin viyolonselde açık pozisyonda doğru parmak yerleşimlerini yaparak bir etüt çalmaları ve yay-sol el koordinasyonunu sergilemeleri istenebilir. Performans görevi; gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Bu tema kapsamında, öğrencilerin viyolonselde temel duruş ve tutuş pozisyonlarını bildikleri, nota okuma becerisine sahip oldukları ve yay ile sol el koordinasyonu için başlangıç düzeyinde deneyim kazandıkları kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin viyolonselde açık konumla ilgili bilgi düzeylerini değerlendirebilmesi için dersin başında önceki pozisyon çalışmalarıyla bağlantı kurabilmelerini sağlayacak sorular yöneltebilir. Örneğin: "Açık konumda parmak yerleşimi, 1. konuma göre nasıl farklılık gösterebilir?", "Parmakların sap üzerindeki konumu değiştiğinde sesler nasıl etkilenebilir? Açık konumda seslerin değişimini nasıl tanımlayabilirsiniz?" Bu sorular, öğrencilerin geçmişte edinebildikleri bilgileri hatırlayabilmelerine ve açık konuma geçişte karşılaşabilecekleri zorlukların farkına varabilmelerine yardımcı olabilir. Ayrıca öğretmen, öğrencilerin açık konumdaki farkındalık düzeylerini anlayabilmek için sap üzerinde temel el hareketleri yaptırabilir. Örneğin öğrencilerden aşağı ve yukarı doğru açık konumda parmaklarını yerleştirebilmeleri ve hangi notaları elde edebildiklerini gözlemleyebilmeleri istenebilir. Öğretmen, bu süreçte öğrencilerin birinci parmağın yerleşimini ve diğer parmakların ona göre nasıl konumlanabildiğini deneyimleyebilmelerini sağlayabilir. Grup çalışmaları sırasında, öğrencilerden parmak yerleşimlerini inceleyebilmeleri ve arkadaşlarına, "Açık konumda parmaklarınızın yerleşimi hangi kurallara göre değişebilir?", "Hangi parmak sabit kalabilir, hangi parmaklar hareket edebilir?" gibi sorular yönelterek birbirlerinin uygulamalarına geri bildirimde bulunabilmeleri istenebilir. Bu etkinlikler, öğretmenin öğrencilerin mevcut bilgi ve beceri düzeylerini değerlendirebilmesine olanak tanıyabilir.

Öğretmen, öğrencilerin viyolonselde açık konumu günlük yaşamla ilişkilendirebilmelerini sağlayabilmek için şu gibi sorular yöneltebilir: "Elinizle bir şişe kapağını açabilirken veya bir kilidi çevirebilirken parmaklarınızın konumu nasıl değişebilir? Benzer şekilde, viyolonselde açık konuma geçebilirken parmaklarınızın ve elinizin pozisyonunda nasıl bir değişiklik olabilir sizce?", "Bir merdivende yukarı ve aşağı inebilirken adımlarınızı nasıl ayarlayabilirsiniz? Açık konumda parmakların yerleşimi de buna benzer bir mantıkla çalışabiliyor olabilir mi?" Bu sorular, öğrencilerin açık konumdaki parmak yerleşimlerini günlük hareketlerle ilişkilendirebilmelerini sağlayarak daha somut bir bağlamda düşünebilmelerine yardımcı olabilir. Öğrencilerden, kendi günlük yaşamlarındaki benzer hareketleri (bir bilgisayar klavyesinde parmaklarını kaydırarak farklı tuşlara basabilmek, bir müzik kutusunun kurma kolunu çevirebilirken el pozisyonunu değiştirebilmek veya bir kapağı açabilirken bilek hareketlerini ayarlayabilmek gibi) düşünebilmeleri ve viyolonselde açık konuma nasıl uyum sağlayabileceklerini tartışabilmeleri istenebilir. Bu bağlantılar; açık konumda parmakların birbirine göre konumunu nasıl değiştirebileceğini, el ve bilek hareketlerinin nasıl kontrol edilebilmesi gerektiğini anlamalarına yardımcı olabilir. Böylece öğrenciler, açık konumun mantığını kavrayarak bu tekniğin müzikal ifadeye ve çalma becerilerine katkısını keşfedebilme fırsatı bulabilirler.

VLS.5.1.1

Dersin başında, öğrenciler viyolonselde açık konumu keşfetmeye yönlendirilir. Açık konumun, farklı ses aralıklarını keşfetmek, müzikal ifadeyi zenginleştirmek ve teknik becerileri geliştirmek açısından önemli bir temel oluşturduğu, tartışmalar ve uygulamalar yoluyla pekiştirilir. Öğrencilere, "Açık konumda çalarken yay ve sol el koordinasyonunu nasıl sağlayabiliriz?" gibi sorular yöneltilir. Öğretmen, açık konumda geçişler yapabileceği bir etüt sergiler ve öğrenciler, bu uygulamayı dikkatle izleyerek sol el parmaklarının sap üzerinde nasıl konumlandığını ve yay hareketlerinin buna uyumunu gözlemler. Öğrenciler; açık konumda parmak yerleşimini nasıl daha doğru ve kontrollü yapabileceklerini araştırır ve "Açık konumda parmak yerleşimini nasıl kontrol etmeliyiz?" gibi sorular yöneltir, bu sorular üzerinden çıkarımlarda bulunarak görüşlerini paylaşır (E3.8, KB2.11, SDB2.1). Ardından öğrenciler çalacakları etüdün bona ve solfej çalışmasını yaparak etüdü çözümler. Açık konumda kullanılacak notaların yerlerini analiz eder ve konuma geçiş için gerekli hareketleri inceler. Öğrenciler, açık konum çalışmaları için duruş ve tutuş pozisyonlarını alarak yay ve sol el koordinasyonunu geliştirmeye hazırlanır. Bu aşamada, aşağı doğru açık konumda I. pozisyonda doğal hâliyle tuşe üzerinde konumlandırılan sol elin birinci parmağının sabit kalacağı ve diğer parmakların yarım ses daha ince basılacağı gösterilir. Örneğin la telinde aşağı doğru açık konumda parmaklar sırasıyla si, do diyez, re ve re diyez notalarına basar. Yukarı doğru açık konumda ise I. pozisyonda iki, üç ve dördüncü parmakların sabit kalacağı, birinci parmağın yarım ses daha kalın basılacağı vurgulanır. Örneğin la telinde yukarı doğru açık konumda birinci parmaklar sırasıyla si bemol, do, do diyez ve re notalarına basar. Öğrenciler, sap üzerinde açık konumda parmak yerleşimlerini belirlemeye yönelik alıştırmalar yapar. Bu süreçte, çalgıya özgü teknikleri uygulayarak yay ve sol el koordinasyonlarını geliştirir. Etüt çalma aşamasında, öğrenciler açık konumda verilen etüdü dikkatlice çalar ve bu süreçte müziksel bileşenleri uygular. Grup etkinliklerinde, öğrenciler çiftler hâlinde birbirlerinin uygulamalarını gözlemler ve olumlu geri bildirimlerde bulunabilir (D4.2, SDB2.3). Ders boyunca, öğrenciler sabır ve kararlılıkla tekniklerini geliştirmeye odaklanır (D12.3). Performans görevi olarak öğrencilerin viyolonselde açık pozisyonda doğru parmak yerleşimlerini yaparak bir etüt çalmaları ve yay-sol el koordinasyonunu sergilemeleri istenebilir. Dersin sonunda, öğrenciler öz değerlendirme formları ile kendi performanslarını analiz edebilir ve akran değerlendirme formları aracılığıyla birbirlerinin uygulamalarına dair geri bildirimde bulunabilir (SDB1.2, OB4). Performans görevi, gözlem formları veya kontrol analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerden, açık konumda geçen bir melodi veya kısa bir eser bestelemeleri istenebilir. Besteleme ve icra sırasında, açık konumda parmak yerleşimlerinin ses üzerindeki etkisi ile yay ve sol el koordinasyonunun nasıl bir rol oynadığı analiz edilebilir. Grup çalışmaları sırasında, her gruba farklı bir açık konum etüdü veya teknik pasaj verilir ve bu pasajı müzikal bileşenleri dikkate alarak yorumlamaları istenebilir. Gruplar daha sonra bu çalışmaları birleştirerek sınıfta toplu bir performans sergileyebilir.

Öğrencilerin açık konumu daha iyi anlamaları ve bu konumda doğru parmak yerleşimlerini geliştirmeleri için pozisyondan açık konuma küçük geçişler yaptırılabilir. Bu geçişlerde, sap üzerinde el ve parmak hareketlerini görselleştirmeleri ve açık konumda parmakların nasıl yerleştiğini daha iyi kavramaları için öğretmen tarafından hazırlanmış sade görsel rehberler veya animasyonlu videolar kullanılabilir. Öğrenciler, açık konumdaki parmak yerleşimlerini pekiştirmek için kısa ve kolay etütlerle çalışabilir. Bu etütlerde, özellikle aşağı ve yukarı doğru açık konum geçişlerini güçlendirmek için yavaş bir tempoda çalışmalar teşvik edilebilir. Bu süreçte, öğretmen bireysel geri bildirimlerle öğrencilerin doğru teknikleri uygulamalarını destekleyebilir. Ayrıca öğrencilere açık konuma geçişleri daha rahat ve akıcı hâle getirmek için uygulanabilecek el ve bilek esneme egzersizleri önerilebilir.