2. TEMA: MAKAM DİZİLERİ İLE ETÜTLER-2

SAB11. Müziksel Çalma

E1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik), E3.2. Odaklanma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D5. Duyarlılık, D14. Saygı

OB4. Görsel Okuryazarlık

VİY.8.2.1. Makam dizilerinde etüt çalışmaları yapabilme

a) Çargâh, buselik, kürdi, hicaz ve segâh makam dizilerine uygun etütleri çözümler.

b) Makam dizilerine uygun etütleri çalarken doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını alır.

c) Makam dizilerine uygun etütleri çalarken viyolaya özgü teknikleri kullanır.

ç) Makam dizilerine uygun etütleri çalarken müziksel bileşenleri uygular.

Etüt Çalışmaları

buselik, çargâh, dizi, hicaz, kürdi, segâh, viyola

Öğrenme çıktıları; performans görevi, öz değerlendirme ve akran değerlendirme ile ölçülebilir. Performans görevi olarak öğrencilerden, belirledikleri bir makamda etüt bestelemeleri istenebilir. Bestelenen etütler; durak, güçlü ve yeden perdeleri içerecek şekilde yapılandırılarak sınıfta icra edilebilir. Performans görevi dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formları ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin daha önce çargâh, buselik, kürdi, hicaz ve segâh makam dizilerine ilişkin bilgiye sahip oldukları, bu makamlarda eser çaldıkları ve bu bilgiler üzerine çalışmaya devam edebilecekleri kabul edilmektedir.

Öğretmen; öğrencilerin daha önce öğrendikleri çargâh, buselik, kürdi, hicaz ve segâh makam dizilerine ilişkin bilgi düzeylerini ve bu makamlarda eser çalabilme becerilerini değerlendirebilmek amacıyla yönlendirici sorular sorabilir. Örneğin: • "Daha önce hangi makam dizilerinde eser çalabildiğinizi hatırlayabiliyor musunuz?" • "Çargâh ve buselik makamlarının ayırt edici özelliklerini nasıl tanımlayabilirsiniz?" • "Segâh makamında çalabildiğiniz bir eserin duygusal yapısını nasıl yorumlayabilirsiniz?" Ayrıca öğrencilerden makam dizilerinin nota sıralamalarını ve karakteristik özelliklerini açıklayabilmeleri istenebilir. Öğretmen, bireysel ya da grup etkinliklerinde öğrencilerin bu bilgilerini ortaya koyabilmelerini sağlayacak kısa dinleme ve tartışma çalışmaları düzenleyebilir.

Öğretmen, öğrencilere daha önce çalışabildikleri çargâh, buselik, kürdi, hicaz ve segâh makamlarını hatırlatabilmek için sorular yöneltebilir. Örneğin: • "Daha önce çaldığınız eserlerde bu makamların ayırt edici özelliklerini nasıl hissettiniz? • "Bu makamlar arasında hangi farklılıklar sizin için daha belirgin olabilirdi?" Öğrenciler, bu sorulara bireysel olarak yanıt verdikten sonra grup içinde fikirlerini paylaşarak tartışabilirler. Ardından öğretmen bu makamların duygusal ifade gücüne odaklanarak "Çargâh makamı size neşeli bir duygu hissettirebilirken segâh makamı sizde hangi duyguyu çağrıştırabilir? gibi sorularla öğrencilerin sezgisel bağlantılar kurabilmelerini teşvik edebilir. Daha sonra öğretmen etütlerin amacını açıklayarak şunları sorabilir: • "Makam dizilerini öğrenebilmek, bir etüdü daha etkili bir şekilde çalabilmenize nasıl yardımcı olabilir?" • "Makamların ayırt edici özelliklerini bilebilmek, müziksel ifade gücünüzü nasıl etkileyebilir?" Bu süreçte öğrencilerden bireysel düşüncelerini paylaşabilmeleri ve grup içinde tartışarak önceki öğrenmelerle yeni hedefler arasında bağ kurabilmeleri beklenebilir. Grup çalışmaları sırasında fikirlerini ifade edebilmeleri ve birbirlerinden öğrenebilmeleri teşvik edilebilir.

VİY.8.2.1

Öğretmen; çargâh, buselik, kürdi, hicaz ve segâh makam dizilerine uygun etütler seçerek derse başlar. Öğrencilerden, daha önce çaldıkları eserleri hatırlayarak bu makamlardaki ayırt edici özellikleri tekrar gözden geçirmeleri istenir. Bu süreçte ortak ve farklı özellikleri belirleyerek makamlardaki öne çıkan yapıları ilişkilendirmeleri beklenir (KB2.9). Öğrencilerden makamların nota sıralamaları ve karakteristik yapıları üzerine sunulan görselleri sorgulamaları ve bu görseller üzerinden akıl yürütme yaparak ulaştıkları çıkarımları paylaşmaları beklenir (OB4). Bu analizle makamların karakteristik yapısı pekiştirilir ve teknik becerilerin geliştirilmesi sağlanır. Her makam dizisinin nota sıralaması, durak, güçlü ve yeden noktaları üzerinde durularak öğrencilerin bu özellikleri hatırlamaları ve pekiştirmeleri sağlanır. Bu süreçte öğrencilerden etütlerin sırayla bona ve solfejini yaparak çözümlemeleri beklenir. Öğrenciler, etütleri çalarken viyola üzerinde doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını alır ve yay hareketlerini dikkatle uygular. Öğretmen, bireysel rehberlik sağlayarak teknik hataları düzeltir ve etütlerde viyolaya özgü tekniklerin doğru şekilde uygulanmasını destekler. Öğrenciler, bu sorulara bireysel olarak yanıt verdikten sonra grup içinde fikirlerini paylaşarak tartışabilirler. Ardından öğretmen bu makamların duygusal ifade gücüne odaklanarak "Çargâh makamı size neşeli bir duygu hissettirebilirken segâh makamı sizde hangi duyguyu çağrıştırabilir? gibi sorularla öğrencilerin sezgisel bağlantılar kurabilmelerini teşvik edebilir. Daha sonra öğretmen etütlerin amacını açıklayarak şunları sorabilir: • "Makam dizilerini öğrenebilmek, bir etüdü daha etkili bir şekilde çalabilmenize nasıl yardımcı olabilir?" • "Makamların ayırt edici özelliklerini bilebilmek, müziksel ifade gücünüzü nasıl etkileyebilir?" Bu süreçte öğrencilerden bireysel düşüncelerini paylaşabilmeleri ve grup içinde tartışarak önceki öğrenmelerle yeni hedefler arasında bağ kurabilmeleri beklenebilir. Grup çalışmaları sırasında fikirlerini ifade edebilmeleri ve birbirlerinden öğrenebilmeleri teşvik edilebilir. Etütlerin çalınması sırasında makamların karakteristik özelliklerinin vurgulanması ve öğrencilerin bu özellikleri ayırt edebilmesi hedeflenir. Bu süreçte öğrencilerden belirlenen hedeflere ulaşmak için zihinsel ve bedensel enerjilerini en iyi şekilde kullanmaları ve çalışmalarına tam anlamıyla odaklanmaları beklenir (E3.2). Ayrıca hedeflerini gerçekleştirme sürecinde gerekli eylemleri planlama ve yürütme konusundaki kişisel inançlarının gelişmesi teşvik edilir (E1.4). Ritmik doğruluk, entonasyon ve ifade gibi müzikal bileşenlere dikkat edilerek öğrencilerin bol pratik yaparak etütleri çalmaları beklenir. Grup çalışmaları sırasında öğrenciler birbirlerinin çalım tekniklerine yönelik yapıcı geri bildirimler verir ve makamların farklılıkları üzerine tartışarak iş birliği yapar. Bu süreçte düşüncelerini başkalarıyla tartışmaları ve farklı düşünceler üzerinde uzlaşma sağlayarak ortaklık kurmaları beklenir (SDB2.2). Bu süreçte öğrencilerden başkasının onurunu zedeleyecek söz ve davranışlardan kaçınmaları ve görgü kurallarına uygun hareket etmeleri beklenir (D14.1). Bu süreçte sosyal ilişkilerde sabırlı ve anlayışlı olmaya gayret etmeleri teşvik edilir (D5.1).Ayrıca başkalarını etkin bir şekilde dinleyerek grup iletişimine aktif olarak katılmaları beklenir (SDB2.1). Performans görevi olarak öğrencilerden belirledikleri bir makamda etüt bestelemeleri istenebilir. Bestelenen etütler, durak, güçlü ve yeden perdeleri içerecek şekilde yapılandırılarak sınıfta icra edilebilir. Performans sonunda bireysel çalışmalar öz değerlendirme formları ile analiz edilebilir (SDB1.2), grup içinde ise akran değerlendirme formları kullanılarak geri bildirim sağlanabilir. Performans görevi, gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Dijital platformlar veya müzik yazılımları kullanılarak bu makamların karakteristik yapısını gösteren kısa sunumlar hazırlayabilirler. Grup etkinliklerinde farklı makamların kullanım alanlarını araştırarak bu bilgileri sınıf içinde paylaşabilirler. Örneğin Türk müziğinde bu makamların hangi tür eserlerde kullanıldığını analiz eden bir proje hazırlayabilirler.

Sadeleştirilmiş etütler ve solfej çalışmaları düzenlenerek öğrencilerin bu dizileri hem bireysel hem de grup çalışmasıyla pekiştirmesi sağlanabilir. Gerekli durumlarda, her bir makamın durak, güçlü ve yeden perdeleri vurgulanarak ekstra rehberlik sunulabilir. Grup çalışmaları sırasında öğrencilerin birbirlerine teknik destek sağlayarak öğrenme süreçlerini geliştirmeleri için yapılandırılmış rehberlik yapılabilir. Performans hazırlıkları sırasında yay hareketleri, duruş ve entonasyon gibi detaylarda bireysel geri bildirim verilebilir.