2. TEMA: NİKRİZ DİZİSİNDE ETÜT VE ESER UYGULAMALARI

SAB11. Müziksel Çalma

E3.2. Odaklanma

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D10. Mütevazılık, D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

UD.7.2.1. Nikriz makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalabilme

a) Nikriz makamında yazılmış etüt ve egzersizleri çözümler.

b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alarak nikriz makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalar.

c) Çalgıya özgü teknikleri doğru kullanır.

ç) Ezgisel yapıya uygun olarak nikriz makamında etütleri ve Türk müziği eserlerini çalar.

Nikriz Makamı Dizisi

makam, Türk müziği, ud

Öğrenme çıktıları, açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Verilen makamlarda eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin Türk müziğinde yer alan rast, uşşak ve segâh makamlarından ud ile Türk müziği eserleri çalabilme ile ilgili öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilere küçük bir melodi çalınıp makamın karakteristik özelliklerini tahmin etmeleri istenebilir. Nikriz makamına ait dizi çalınır ve diğer makam dizilerine göre parmak pozisyonlarına ilişkin farklılıkları gözlemlemeleri istenebilir. Verilecek makamlara ait pozisyon ve kolon sesleri sorularak örnek eserler dinletilebilir.

Daha önce verilen makam dizilerinin iç içe olabileceği fikrinin bu makamlar için de geçerli olup olmayacağı sorulabilir. Nikriz makamı dizisi içinde geçki imkânlarının grup olarak tartışılması istenerek sınıf iki gruba ayrılabilir. Öğretmen moderatör görevi üstlenerek tartışma sonunda grupların belirlediği sözcüleri dinleyebilir. Gruplar arasında seçilen temsilciler örnekler çalabilir ve öğretmen bu denemeleri değerlendirebilir. Daha sonra öğretmen bu geçkilerden oluşan örnek bir icra yapar. Gündelik yaşantıları sırasında karşılaşabilecekleri Türk komedi filmlerinin müziklerinden birkaç örnek verilerek nikriz makamının neşeli yapısına dikkat çekilir. Halk danslarının zeybek alanına dair görsel örnekler sunularak öğrencilerin gündelik hayat ile verilen makamlar arasında köprü kurmaları sağlanabilir.

UD7.2.1

Nikriz makamının seyri, durağı, güçlü ve yeden gibi özellikleri anlatılarak, makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır (OB4). Öğrencilerin odaklanması beklenir (E3.2). Daha sonra öğretmen, nikriz makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji incelemeleri beklenir. Etüt ve Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği nikriz makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir (KB2.2). Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç, usulü doğru vurup okuma, temiz çalma, metronom içinde çalabilme gibi bileşenleri içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen dörtlü ve beşli uygulamalarından bahsederek makama dair ön hazırlık yapar ve parmak pozisyonlarını gösterir. Öğrencilerden nikriz makamı dizisini nasıl çalacaklarını planlaması beklenir (KB2.2). Bu süreçte pozisyon ve perde isimleri sorulur ve cevaplamaları istenir. Daha sonra nikriz makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri istenir. Mordan, trill gibi temel nüans terimleri aktarılır ve uygulama yapmaları istenir. Bunu yaparken sorumluluklarının bilincinde ve sabırlı olmaları beklenir (D12.3, D16.3). Bu süreç, makamın dizisi ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Dizi sesleri çalınırken neva teli 2. pozisyon III. kolon üzerindeki eviç perdesinin yeden sesi olduğunu söylemeleri istenir (SDB2.1). Öğretmenin öğrencilere görseller aracılığı ile verdiği egzersizler (OB4) daha sonra da Türk müziği repertuvarına özgü örnekler ile makamın karakteristik özellikleri aktarılır (KB2.2). Makam uygulamalarına ilişkin işitsel ve pratik olarak her türlü bilgiye ihtiyaç duymaları beklenir (OB1). Egzersizlerden ikisinin bireysel (KB2.14), örnek eserin ise toplu bir şekilde icra edilmesi beklenir (SDB2.2). Nikriz makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Gözlemledikten sonra (KB2.2) eserleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1, KB2.14). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, nikriz makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler küçük gruplara ayrılarak bir grup eseri ud ile seslendirirken diğer grup eserin solfejini yapabilir. Staccato, legato, vibrato, çift ses ve süsleme tekniklerini içeren zorluk seviyesi daha yüksek etütler eklenebilir. Parmak hızını artırmak için gam ve arpej tekniklerine yer verilebilir. Öğrencilere belirli bir hedef verilerek nasıl çalışacaklarını kendilerinin planlamalarını istenebilir. Çalışmalarını kaydedip analiz etmeleri istenebilir. Ud ile başka enstrümanlarla birlikte eşlik edebilecekleri küçük topluluk çalışmaları yapılabilir.

Her öğrencinin gelişimi takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Öğretmenin yardımı ile makamların barındırdığı seslerden oluşan etütler sık tekrar edilebilir. Eserler ve etütler metronom aleti ile yavaşlatılarak çalınabilir. Makamı betimleyen hikâyeler anlatılarak duygusal bağ kurmaları sağlanabilir. Farklı tonlarda ve hızlarda aynı melodiyi çalarak işitsel algıları geliştirilebilir.