1. TEMA: ÇALGILARI TANIYORUM

KB1. Temel Beceriler

E1.1. Merak, E2.5. Oyunseverlik

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

KMN.1.1.1. Çalgıları tanıyabilme

Çalgıların Tanıtımı

çalgı, çalgı türleri, telli çalgılar, üflemeli çalgılar, vurmalı çalgılar

Öğrenme çıktıları; eşleştirme soruları, soru cevap, doğru yanlış soruları kullanılarak değerlendirilebilir. Yapboz oyunu oynanabilir. Öğrencilerin çalgı çeşitlerini somutlaştırmaları için müzik mağazasına giderek gözlem yapmaları performans görevi olarak verilebilir. Performans görevi için çalgı çeşitlerini tanıma, çalgıların fiziksel farklılıklarını belirleme, malzeme ve ses özelliklerini karşılaştırma gibi kriterler belirlenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin çevrelerinde farklı çalgılar olduğunu ve bu çalgıların şekil, büyüklük ve malzeme bakımından birbirinden farklı olabileceğini bildikleri; nesneleri büyüklük, renk veya dokularına göre gruplayabildikleri kabul edilir.

Öğrencilere çeşitli çalgıların yer aldığı görseller, maketler ya da gerçek çalgılar gösterilebilir. Öğrencilerden bildikleri çalgıları gözlem becerilerini kullanarak fiziksel özelliklerine (büyüklük, malzeme, şekil, renk, yüzey yapısı vb.) göre karşılaştırmaları istenebilir. Kemanın yapısı, boyutu, telleri ve yayı dikkat çekici ögeler olarak değerlendirilir. Öğrencilerin dikkatini çekmek amacıyla “Keman tokmakla mı çalınır, elle mi yoksa başka bir yöntemle mi?“ gibi sorularla çalgının çalma biçimi hakkında düşünmeleri sağlanabilir.

Öğrencilerin çalgıları günlük yaşamla ilişkilendirerek tanımalarını sağlamak için çevrelerinde gördükleri nesneler ve deneyimlerinden yola çıkılabilir. Öncelikle ev, okul ve dışarıda çalgılara benzeyen nesneler olup olmadığı sorulabilir. Örneğin “Evde büyük ve küçük tencereleri yan yana koyduğunuzda büyüklük farkını görebiliyorsunuz. Çalgılar da böyle büyük ya da küçük olabilir mi?“, “Bazı oyuncaklar sert, bazıları yumuşaktır. Çalgılar da farklı malzemelerden yapılabilir mi?“ gibi sorularla öğrencilerin çalgıları fiziksel açıdan anlamlandırmaları sağlanabilir. Bunun yanı sıra öğrencilere daha önce herhangi bir çalgıyı görüp görmedikleri sorulur. “Bir düğünde, okulda ya da televizyonda çalgılar gördünüz mü?“, “Evde oyuncak bir çalgınız var mı?“ gibi sorularla öğrencilerin çalgıları fark etme düzeyleri ölçülür. Öğrencilerin oyuncakları ve çevrelerindeki nesneleri gözlemleme alışkanlıklarından yola çıkarak çalgılarla benzerlik kurmaları sağlanabilir. “Büyük çalgılar nerede durur, küçük çalgılar nerede saklanır?“, “Tahta bir çalgıyla metal bir çalgı nasıl farklı görünebilir?“ gibi sorular yöneltilerek çalgıların fiziksel özelliklerine yönelik dikkatleri çekilir. Ayrıca gündelik yaşamda kullanılan bazı eşyalarla çalgıların benzer olabileceği keşfedilir. Örneğin “Bazen büyük bir kutu ya da tahta parçası gördüğümüzde ona dokunmak isteriz. Çalgılar da farklı dokularda olabilir mi?“ sorusuyla çalgıların yüzey özellikleri fark ettirilebilir.

KMN.1.1.1

Öğrencilerin çevrelerinde bulunan çalgıları fark etmeleri ve bu çalgıları gözlemleyerek keşfetmeleri sağlanır. Öğretmen, “Çalgılar neye benziyor?“, “Çalgılar neden farklı şekillerdedir?“, “Neden bazı çalgılar büyük, bazı çalgılar küçüktür?“ gibi sorularla öğrencilerin merak duyguları harekete geçirilir (E1.1). Sınıfa çeşitli çalgı görselleri, maketler veya gerçek çalgılar getirilir. Öğrencilerin çalgılara dokunarak, çalgıları yakından inceleyerek ve karşılaştırarak gözlem yapmalarına rehberlik edilir. “Bu çalgı sert mi, yumuşak mı?“, “Bu çalgının şekli nasıl?“ gibi sorularla çocukların dikkat etmeleri gereken noktalar belirlenir. Öğrenciler; çalgılara dokunarak, çalgıların büyüklüklerini kıyaslayarak ve çalgıları farklı açılardan inceleyerek gözlem yaparlar. Çocukların gözlem yaparken kullanabilecekleri araçlar tanıtılır (büyüteç ile yakından bakma, gözleri kapalı bir şekilde dokunarak hissetme, çalgıları farklı açılardan inceleme vb.). Öğrenciler, gözlemlerini sözlü olarak ifade eder ve öğrendiklerini paylaşır (SDB2.1). Çalgılar hakkında daha fazla bilgi edinme ihtiyacını fark eder, öğretmenlerine veya arkadaşlarına sorular yöneltir (OB1). Öğrenciler, çalgıları dikkatlice gözlemleyerek sabırla inceler ve bu süreçte etkilendiği içsel ve dışsal faktörleri fark edip süreci doğru yönetir (D12.2). Not alma yerine gözlem sonuçları sınıfta eğlenceli grup etkinlikleriyle ve oyunlarla kaydedilir (E2.5). Büyük çalgılar bir köşeye, küçük çalgılar başka bir köşeye konur. Tahta çalgılar bir tarafa, metal çalgılar başka bir tarafa ayrılır. Öğretmen, çalgıları benzer özelliklerine göre çocuklarla sınıflandırır ve basit şekiller veya renkli kartlarla gösterir (KB2.2). Öğrenciler, verilen görevleri özenle ve başarıyla tamamlamak için çaba gösterir ve hedeflerine ulaşmak için hazırladıkları planı uygular (D3.2). Çocukların öğrendiklerini hatırlamalarını kolaylaştırmak için çalgıları büyüklüğüne, malzemesine veya şekline göre gruplayan bir poster hazırlanır. Bu süreçte öğrenciler arkadaşlarıyla iş birliği yaparak çalgıları sınıflandırır ve fikirlerini paylaşır (SDB2.2). Öğrenciler çalgıları renk, doku, büyüklük gibi fiziksel özelliklerine göre sınıflandırdıktan sonra bu çalgıları çalma biçimlerine göre gruplandırır. Öğretmen bazı çalgıların tokmak ya da elle, bazılarının ise üflenerek çalındığına dikkat çekerek öğrencilerin çalgı türlerini sınıflandırmalarına rehberlik eder. Öğrenciler, elleriyle vurduklarında veya salladıklarında ses çıkaran çalgıları (davul, tef, marakas vb.) fark eder. Telleri gerilmiş ve parmakla ya da yayla titreştirilen çalgıları (gitar, keman, arp vb.) gözlemler. Üflenerek çalınan çalgıları (flüt, melodika vb.) fark eder. Bu süreçte çalgıların yapısal ve çalma biçimine dayalı farklılıklarını gözlemler. Öğretmen, öğrencilerin çalgılara dokunarak ve çalgıların hareketlerini inceleyerek hangi gruba ait olduğunu anlamalarına yardımcı olur (SDB3.1). Öğrenciler; çalgıların benzerlik ve farklılıklarına dair gözlemlerini hareket, görsel veya oyunlarla ifade eder. Vurmalı çalgıları taklit eden bir hareket yaparak tanımlar. Telli çalgılar için hayali bir gitar, bağlama, mandolin, ukulele vb. çalgıları çalma hareketi yapar. Üflemeli çalgılar için üfleme hareketi yaparak türünü gösterir. Dersin sonunda öğretmen, “Hangi çalgılar tokmakla çalınıyor?“, “Hangi çalgılar üflenerek çalınıyor?“, “Telli çalgılar nasıl görünüyor?“ gibi sorularla öğrencilerin gözlemlerini pekiştirir. Öğrencilerin öğrenme sürecindeki gelişimleri değerlendirilirken gözlem formları ve kontrol listeleri kullanılabilir. Öğrencilerin çalgı çeşitlerini somutlaştırmaları için müzik mağazasına giderek gözlem yapmaları performans görevi olarak verilebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin keşiflerini derinleştirmek için çeşitli etkinlikler uygulanabilir. “Çalgı Dedektifleri“ etkinliğinde öğrenciler; çalgıları büyüklük, malzeme ve şekillerine göre karşılaştırarak sınıflandırabilir ve bu çalgıların resimlerini çizebilir. “Çalgı Modelleme Atölyesi“ etkinliğinde ise oyun hamuru, kâğıt, karton gibi malzemelerle çalgı modelleri oluşturabilir; bu çalgıların neden bu şekilde tasarlandığını tartışabilir. Öğrencilerin analitik düşünmelerini sağlamak için “Kendi Çalgı Sınıflandırmamı Yapıyorum“ etkinliği yapılabilir; çalgılar, öğrencilerin belirlediği kriterlere göre gruplandırılabilir. Günlük hayatla ilişkilendirme amacıyla “Çalgılar Nerede Kullanılır?“ etkinliğinde çalgıların farklı ortamlarda nasıl yer aldıkları hakkında gözlemler paylaşılabilir.

Öğrencilerin çalgıları tanımasını desteklemek için somut, tekrar eden ve yönlendirmeli etkinlikler uygulanabilir. Öğretmen rehberliğinde öğrenciler; çalgılara bire bir dokunarak, çalgıları yakından inceleyerek keşfeder. Öğrencilere “Bu çalgı büyük mü, küçük mü?“, “Bu çalgının yüzeyi nasıl?“, “Bu çalgı hangi malzemeden yapılmış olabilir?“ gibi net ve basit sorular yöneltilerek gözlem yapmaları sağlanabilir. Öğrencilerin öğrenme sürecini kolaylaştırmak için çalgılar, belirgin fiziksel özelliklerine göre gruplandırılarak (sadece büyük çalgılar, sadece tahta çalgılar) sunulabilir. Öğrencilerin karşılaştırmalar yaparak farklılıkları fark etmeleri için büyük-küçük gibi ikili eşleştirme oyunları oynatılabilir. Öğrencilerin kavramları pekiştirmesi için “Çalgıyı Bul“ etkinliği uygulanabilir. Öğretmen bir çalgıyı tanımlayarak (Bu çalgı tahtadan yapılmıştır ve büyüktür.) öğrencilerin doğru çalgıyı seçmesini sağlayabilir. Basit resimli kartlar, somut objeler ve eşleştirme etkinlikleriyle öğrenme desteklenebilir. Öğrencilerin gözlemlerini aktarmaları için çizim, yapıştırma ve parça tamamlama etkinlikleri kullanılabilir. Öğrenciler çalgıları çizebilir, basit modeller yapabilir veya çalgı görsellerini büyük-küçük, sert-yumuşak gibi özelliklere göre ayrılmış panolara yerleştirebilir.