4. TEMA: KAVALDA MAKAMLAR VE UYGULAMALARI-4.
SAB11. Müziksel Çalma
E3.2. Odaklanma
SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)
D12. Sabır
OB1. Bilgi Okuryazarlığı
KVL.7.4.1. Hüseyni makamında Türk halk müziği eserlerini çalabilme
a) Hüseyni makamında Türk halk müziği eserlerini çözümler.
b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alır.
c) Çalgıya özgü teknikleri kullanır.
ç) Ezgisel yapıya uygun olarak hüseyni makamında Türk halk müziği eserlerini çalar.
KVL.7.4.2. Hicaz makamında Türk halk müziği eserlerini çalabilme
a) Hicaz makamında Türk halk müziği eserlerini çözümler.
b) Doğru duruş ve tutuş pozisyonu alır.
c) Çalgıya özgü teknikleri kullanır.
ç) Ezgisel yapıya uygun olarak hicaz makamında Türk halk müziği eserlerini çalar.
Hüseyni ve Hicaz Makamlarında Türk Halk Müziği Eserlerinin Çalınması
kaval, makam, Türk halk müziği
Öğrenme çıktıları; gözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, kontrol listesi ve performans görevi kullanılarak değerlendirilebilir. Performans görevi olarak hüseyni ve hicaz makamlarında kendi melodilerini oluşturmaları istenebilir. Performans görevi, gözlem formu veya kontrol listesi ile değerlendirebilir.
Öğrencilerin önceki temalarda yer alan çargâh, kürdi ve uşşak makamlarında etütlerin, Türk halk müziği eserlerinin çalabilme ve Türk müziğinde yer alan usullerden nim sofyan, semai ve sofyan usullerinde kaval ile Türk halk müziği eserleri çalabilme ile ilgili öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilir.
Kavalda makam uygulamaları ile ilgili öğrenme çıktılarına yönelik aşağıdaki sorular sorulabilir.
• Daha önce kavalda öğrendiğiniz makamlar neler?
• Kaval ile bir makamı çalarken karşılaştığınız zorluklar nelerdir?
• İki farklı makamı nasıl ayırt edersiniz?
Önceki temalarda öğrendiği makamlarla yeni öğreneceği makamlar arasındaki benzerlikleri ifade etmeleri sağlanabilir. Daha önce öğrendiği makamlarla ortak olan aralıklar veya türkülerin melodik yapılarını karşılaştırmaları istenerek bağ kurmaları sağlanabilir.
KVL.7.4.1.
Öğretmen tarafından hüseyni makamından oluşan Türk halk müziği eserleri uygulamalı olarak gösterilip dinlettirildikten sonra öğrencilerden eserleri çözümlemeleri beklenir. Hüseyni makamının genel özellikleri anlatılarak makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır ve öğrencilerin odaklanıp makamın genel özelliklerini kendi cümleleriyle yorumlamaları sağlanır (OB1, E3.2). Daha sonra öğretmen, hüseyni makamından oluşan etüt ve Türk halk müziği eserini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrenciler, öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji inceleyip, etüt ve Türk halk müziği eserinin uygun teknikleri kullanarak önce bona ardından solfejini sergiler (KB2.14, SAB10). Seslendireceği hüseyni makamındaki etüt ve Türk halk müziği eserlerinde kullanacağı parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri istenir (SDB1.2). Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan sonra öğrencilerin etütleri çalabilmeleri için kavala özgü teknikleri ifade etmeleri ardından kullanmaları istenir. Hüseyni makamının belirgin şekilde algılanması için uzun seslerden oluşan etütler ve Türk halk müziği eserleri, öğretmen tarafından doğru teknik ile ezgisel yapıya uygun olarak seslendirilir. Öğretmen gözlemlendikten sonra öğrencilerin, eserleri doğru teknik ile ezgisel yapıya uygun olarak çalmaları ve çalışmalarında sabırlı olmaları vurgulanır (D12.3). Çalışmalar dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
KVL.7.4.2.
Öğretmen tarafından hicaz makamından oluşan Türk halk müziği eserleri uygulamalı olarak gösterilip dinlettirildikten sonra öğrencilerden eserleri çözümlemeleri beklenir. Hicaz makamının genel özellikleri anlatılarak makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır ve öğrencilerin odaklanıp makamın genel özelliklerini kendi cümleleriyle yorumlamaları sağlanır (OB1, E3.2). Daha sonra öğretmen, hicaz makamından oluşan etüt ve Türk halk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrenciler, öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji inceleyip, etüt ve Türk halk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona ardından solfejini sergiler (KB2.14, SAB10). Seslendireceği hüseyni makamındaki etüt ve Türk halk müziği eserlerinde kullanacağı parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri istenir (SDB1.2). Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan sonra öğrencilerin etütleri çalabilmeleri için kavala özgü teknikleri ifade etmeleri ardından kullanmaları sağlanır. Hicaz makamının belirgin şekilde algılanması için uzun seslerden oluşan etütler ve Türk halk müziği eserleri, öğretmen tarafından doğru teknik ile ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğretmen gözlemlendikten sonra öğrencilerin eserleri ezgisel yapıya uygun olarak çalmaları ve çalışmalarında sabırlı olmaları vurgulanır (D12.3). Süreç sonunda performans görevi olarak uşşak, hüseyni ve hicaz makamlarında kendi melodilerini oluşturmaları istenebilir. Performans görevi gözlem formu veya kontrol listesi ile değerlendirebilir.
Öğrenciler küçük gruplara ayırarak bir grup eseri kaval ile seslendirirken diğer grup eserin solfejini yapabilir. Türk müziği teori uygulama dersinde uşşak, hüseyni ve hicaz makamlarında öğrendikleri eserleri kaval ile çalmaları istenebilir.
Her öğrencinin gelişimi takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Öğretmenin yardımı ile makamların barındırdığı seslerden oluşan etütler sık tekrar edilebilir. Eserler ve etütler metronom aleti ile yavaşlatılarak çalınabilir.