4. TEMA: KANUNDA GÖÇÜRME (TRANSPOZE) YAPIYORUM

KNN.5.4.1. Göçürme (transpoze) tekniğini uygulayabilme

a) Göçürme (transpoze) tekniği ile yazılmış etüt veya eserleri çözümler.

b) Göçürme (transpoze) tekniğini çalarken uygun duruş ve tutuş pozisyonu alır.

c) Göçürme (transpoze) tekniğini çalarken uygun teknikleri kullanır.

ç) Göçürme (transpoze) tekniğini çalarken uygun müziksel bileşenleri uygular.

Göçürme (Transpoze) Tekniğinin Öğretilmesi

dizi, kanun, makam, müzik

Öğrenme çıktıları; gözlem formu, kontrol listesi, öz değerlendirme, akran değerlendirme formu eşleştirme kartları kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilerden dinlediğini anlama ve tanıma becerisini içine alan performans görevi istenebilir. Göçürme (transpoze) tekniğini uygulayabilme ile ilgili performans görevi verilip dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrencilerin tremolo tekniğini ve rast ile kürdi dizilerini bildikleri öngörülmektedir.

Daha önce dizi kavramı ile ilgili öğrencinin bilgisi o olduğu varsayılarak hüseyni dizisinin öğrenilmesiyle ilgili ön hazırlık yapılabilir. Hüseyni dizisi sesleri üzerinde durulabilir.

Önceden öğrenilen Türk müziği seslerini (perdelerini) diziler içerisine nasıl yerleştirip kullanılabileceği konusunda bilgiler verilebilir.

KNN.5.4.1

Türk müziğinde göçürme (transpoze), bir eseri ya da makamı başka bir perde üzerinden icra etmek anlamına gelir. Öğrencinin çalışacağı eser veya etütler öğrenciyle çözümlenir (KB2.4). Türk müziğinde kullanılan koma sesleri ve dizilerin seyir özellikleri bu işlem sırasında bozulmamalıdır (D12.3). Göçürme, Türk müziği geleneğinde sıkça kullanılan bir tekniktir ve özellikle toplu icralarda farklı insan sesi aralıklarına uyum sağlamak ve farklı akort düzenine sahip enstrümanlarla aynı eseri çalmak ya da söylemek amacıyla kullanılır. Bu süreçte öğrencinin gösterdiği azim ve kararlılık, onun müzikal gelişiminde sürekliliği ve derinleşmeyi destekleyen önemli bir unsurdur (E1.3). Buradan hareketle öğrencinin şu ana kadar öğrendiği makamları ve aralıkları başka perdelere göçürmek suretiyle bu teknik öğrencide pekiştirilir (SDB2.1). Örneğin çargâh makamı oluşturan sesler sırasıyla; kaba çargâh, yegâh, hüseyniaşiran, acemaşiran, râst, dügâh, buselik, çargâhtır (do re mi fa sol la si do). Bu makamı karar perdesi olan kaba çargâhtan yegâh perdesine transpoze etmek için makamın karakteristik aralıkları, durakları ve güçlü sesleri, yeni perdede karşılık gelen sese yani yegâh perdesine taşınır. Böylelikle yegâh, hüseyniaşiran, ırak, râst, dügâh, buselik, nim hicaz ve nevâ perdeleri oluşturularak yegâhta çargâh makamı yapılmış olur (re- mi- fa diyez- sol- la- si- do diyez- re). Bu örnekten yola çıkılarak aynı mantığın diğer dizilerde öğrenilen eserlere ve farklı perdelere uygulanması sağlanmalıdır. Öğrencilerimiz daha sonra öğrenilecek tüm makamlardan sonra özellikle 1, 4 ve 5 ses göçürme çalışmalarına devam etmelidir. Öğrencilerden göçürme (transpoze) tekniğini uygulayabilme ile ilgili performans görevi istenebilir. Performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı öz değerlendirme, akran değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir.

Zenginleştirme etkinliği olarak “Müzikal Yolculuk, Hikâyeleştirme ile Transpoze” etkinliği uygulanabilir. Öğrencilere göçürme (transpoze) bir hikâye ile anlatılabilir. “Bir nota ailesi vardı ve her gün aynı yerde yaşıyorlardı. Ama bir gün nota ailesi bir başka şehre taşınmak zorunda kaldı. Aynı melodi, yeni bir evde nasıl duyulurdu?“ diye sorulabilir. Bu hikâye öğrencilerle birlikte canlandırılabilir. Bir melodiyi orijinal tonunda çalıp sonra farklı bir perdeye taşınarak aynı melodiyi yeni yerinde çalmaları istenebilir. Öğrenciler, aynı melodinin farklı tonlarda nasıl duyulduğunu deneyimler. Örnek göçürme (transpoze) uygulaması olarak orijinal melodi önce hüseyni dizisinde, daha sonra göçürülerek aynı melodi segâh dizisinde çalınabilir. Bir başka etkinlik “Ton İşitsel Farkındalık” oyunu olabilir. Öğretmen bir melodi çalar ve öğrenciler melodinin hangi tonda olduğunu tahmin eder. Sonra öğretmen melodiyi farklı bir tonda çalar, öğrenciler farkı anlamaya çalışır. İleri seviye öğrenciler transpoze edilen melodiyi çalmaya çalışabilir. Öğretmen “Bu melodi hüseyni dizisindeydi, şimdi hangi tonda çaldım?” diye sorar. Öğrencilerin “Segâh dizisinde çaldınız.” cevabını vermeleri beklenir. Başka bir etkinlik ise “Göçürme Yarışı: Kim Daha Hızlı Transpoze Edecek?” uygulaması olabilir. Öğrencilere kısa bir melodi verilir ve bunu belirlenen yeni perdeye transpoze etmeleri istenebilir. Kim doğru ve hızlı transpoze ederse 1 puan kazanır. İleri seviye için daha uzun melodilerle çalışılabilir. Son etkinlik olarak “göçürme ile şarkılar“ bildikleri şarkılarla uygulama olabilir. Öğrencilerden bildikleri şarkıları farklı bir tonda çalmalarını istenebilir. Örnek olarak “Kırmızı Balık” – Orijinal tonda çalınıp sonra iki perde yukarı al denilerek göçürme yapılabilir. Aynı şekilde “Ali Babanın Çiftliği“ orijinal tonda çalınıp sonra farklı bir makamda çalınması istenebilir. Öğrenciler, aynı melodinin farklı tonlardaki değişimini hissederler.

Öğrencilerin transpoze ile ilgili öğrenmeleri takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Etütleri metronom yavaşlatılarak çalınabilir. Yavaş metronom ile öğrenilen etütler, öğrencinin öğrenmelerine göre hızlandırılarak çaldırılabilir.